Elma yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Elma Hastalıkları
Elma Karalekesi
Venturia inaequalis
Belirti: Yapraklarda önce sarımsı yeşil, sonra zeytin yeşili ve kahverengileşen, kadifemsi görünümlü yuvarlak lekeler oluşur. Lekeler büyüyüp birleşince yapraklar sararıp dökülür. Meyvelerde koyu renkli, hafif çökük, çatlamış ve mantarlaşmış lekeler görülür; bu meyveler çoğu zaman çarpık ve şekilsiz kalır. Erken enfeksiyonlar meyvenin pazar değerini tamamen düşürür.
Etmen / koşul: Serin ve yağışlı, yüksek nemli ilkbahar koşulları hastalık için çok elverişlidir. Etmen kışı dökülen yapraklarda geçirir ve ilkbaharda yağmurla yayılan sporlarla yeni enfeksiyon başlatır.
Önlem: Sonbaharda yere dökülen hastalıklı yapraklar toplanıp imha edilmeli veya derin sürümle gömülmelidir. Ağaçlar havalanmayı ve hızlı kurumayı sağlayacak şekilde budanmalı, dayanıklı çeşitler tercih edilmeli ve ağaç içinde nem birikimi önlenmelidir.
Elma Küllemesi
Podosphaera leucotricha
Belirti: Sürgün uçlarında, yapraklarda ve çiçeklerde una benzer beyaz, toz görünümlü bir tabaka oluşur. Hastalıklı yapraklar kıvrılır, daralır, sertleşir ve geriye doğru kurur. Enfekteli sürgünler bodur kalır, çiçekler verimsizleşir; meyvelerde kabuk üzerinde paslı kahverengi ağ benzeri lekelenme görülebilir.
Etmen / koşul: Ilık ve nemli ama yağışsız havalar küllemenin gelişimini hızlandırır. Etmen kışı tomurcuk pulları arasında geçirir ve ilkbaharda sürgün gelişimiyle birlikte yayılır.
Önlem: Kışın ve ilkbaharda kullemeli sürgün uçları görüldükçe budanıp bahçeden uzaklaştırılarak imha edilmelidir. Hava akımını artıran budama yapılmalı, aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalı ve dayanıklı çeşitler seçilmelidir.
Ateş Yanıklığı
Erwinia amylovora
Belirti: Çiçekler aniden solar, kahverengi-siyah renk alır ve dökülmeden dalda asılı kalır. Sürgün uçları yukarıdan aşağı doğru yanmış gibi kararır ve uç kısmı çoban değneği gibi kıvrılır. Yaprak ve dallar sanki ateşte kavrulmuş görünür; nemli havalarda enfekteli dokulardan süt renginde yapışkan bir akıntı (bakteri eksudatı) sızar.
Etmen / koşul: Ilık (yaklaşık 18-30 derece) ve nemli, yağışlı çiçeklenme dönemi bakterinin hızla yayılması için en uygun koşuldur. Bakteri yağmur, rüzgar, böcekler ve budama aletleriyle taşınır.
Önlem: Hastalıklı dal ve sürgünler enfeksiyonun en az 30-40 cm altından, sağlam dokudan kesilip yakılarak imha edilmelidir. Budama aletleri her kesimden sonra dezenfekte edilmeli, aşırı azotlu gübreleme ve gereksiz sulamadan kaçınılmalı, hastalıksız fidan kullanılmalıdır.
Monilya (Meyve Çürüklüğü ve Çiçek Yanıklığı)
Monilinia spp.
Belirti: Çiçekler ve genç sürgünler kahverengileşip kurur, çiçek yanıklığı şeklinde geriye doğru ölüm görülür. Meyveler üzerinde kahverengi çürüklük başlar ve bu çürük kısımda iç içe halkalar halinde dizilmiş krem-gri renkli mantar yastıkçıkları oluşur. Çürüyen meyveler büzüşerek mumyalaşır ve dalda asılı kalır.
Etmen / koşul: Yağışlı, nemli ve serin çiçeklenme dönemi ile hasada yakın dönemdeki nemli havalar hastalığı artırır. Etmen kışı mumyalaşmış meyvelerde ve kanserli dallarda geçirir.
Önlem: Dalda kalan mumyalaşmış meyveler ve kuruyan sürgünler toplanıp imha edilmelidir. Meyvede yara açan zararlılarla mücadele edilmeli, hasat ve taşıma sırasında meyveler berelenmemeli, bahçe temizliği düzenli yapılmalıdır.
Elma Kanseri (Nektria Kanseri)
Neonectria ditissima
Belirti: Dal ve gövde üzerinde içe doğru çökük, çevresi kabarık, eş merkezli halkalar oluşturan açık yaralar (kanserler) görülür. Yara dalı kuşak gibi sardığında üst kısım kurur. Nemli dönemde yara kenarlarında krem-beyaz, sonra kırmızımsı küçük üreme yapıları belirir.
Etmen / koşul: Serin, yağışlı ve yüksek nemli iklimler ile ağır, drenajı kötü topraklar hastalığı teşvik eder. Etmen budama yaraları, yaprak izleri ve çatlaklardan girer.
Önlem: Kanserli dallar sağlam dokuya kadar budanıp imha edilmeli, büyük yaralar temizlenmelidir. Budama yağışsız havada yapılmalı, drenaj iyileştirilmeli ve dayanıklı çeşitler tercih edilmelidir.
Elma Zararlıları
Elma İç Kurdu
Cydia pomonella
Zarar şekli: Meyve kabuğunda larvanın giriş yaptığı küçük delik ve bu deliğin çevresinde kırmızımsı kahverengi dışkı (talaş benzeri pislik) görülür. Larva meyvenin içine, çekirdek evine doğru galeri açarak beslenir; kurtlu meyveler erken olgunlaşıp dökülür. Kesildiğinde meyve içinde galeriler ve dışkı bulunur.
Koşul: Sıcak ve kurak yaz ayları kelebek uçuşunu ve nesil sayısını artırır; bölgeye göre yılda iki üç döl verebilir. Kışı olgun larva olarak kabuk altında ve çatlaklarda kokon içinde geçirir.
Önlem: Ağaç gövdelerine oluklu mukavva tuzak kuşakları sarılarak içine giren larvalar toplanıp imha edilmeli, dökülen kurtlu meyveler düzenli toplanmalıdır. Eşeysel çekici (feromon) tuzaklarla uçuş izlenip kitlesel tuzaklama yapılabilir; ambalaj depoları ve kasalar temizlenmelidir.
Elma Gövde Kurdu
Synanthedon myopaeformis
Zarar şekli: Gövde ve ana dalların kabuk altında larvalar galeriler açar; yaralı bölgelerden kırmızımsı kahverengi talaş ve dışkı dışarı dökülür. Kabuk çatlar, zamanla soyulur ve ağaçta zayıflama, sürgün gelişiminde gerileme görülür. Genç ve yaralı ağaçlarda kurumalara yol açabilir.
Koşul: Güneş yanıklığı, dolu, budama ve çapa yaraları gibi kabuğu zedelenmiş ağaçlar zararlıyı çeker. Yazın kelebekler uçar ve yumurtalarını kabuk çatlaklarına bırakır.
Önlem: Ağaçlarda yara açılması önlenmeli, mevcut yaralar temizlenmeli ve gövde sağlığı korunmalıdır. Zayıf düşmüş ağaçlar iyi bakım ve dengeli gübreleme ile güçlendirilmeli, feromon tuzaklarla erkek kelebek uçuşu izlenmelidir.
Kırmızı Örümcek (Akar)
Panonychus ulmi
Zarar şekli: Yaprakların üst yüzeyinde önce küçük sarımsı noktalar, yoğun beslenmede yaprakların donuklaşıp bronzlaşması ve kurşuni-gri bir renk alması görülür. Şiddetli zararda yapraklar kuruyup dökülür, meyve iriliği ve gelecek yılın verimi düşer. Yaprak altında ince ağ ve çıplak gözle güçlükle görülen kırmızı akarlar bulunur.
Koşul: Sıcak, kurak ve tozlu yaz koşulları akar popülasyonunu hızla artırır. Kışı kırmızı yumurtalar halinde dal ve sürgün çatlaklarında geçirir.
Önlem: Bahçede toz oluşumu azaltılmalı, ağaçlar dengeli sulanıp gübrelenerek strese sokulmamalıdır. Doğal düşmanları (avcı akarlar, böcekler) koruyan uygulamalar tercih edilmeli, geniş etkili ilaçlamalardan kaçınılmalıdır.
Yeşil Elma Yaprakbiti
Aphis pomi
Zarar şekli: Sürgün uçlarında, genç yaprak ve taze sürgünlerde yoğun koloniler halinde yeşil renkli yaprakbitleri toplanır. Beslendikleri yapraklar kıvrılır, büzüşür ve sürgün gelişimi durur. Salgıladıkları tatlımsı sıvı (fumajin) üzerinde siyah is mantarı gelişir; yaprak ve meyveler kararıp kirli görünür.
Koşul: Ilık ilkbahar ve bol sürgün veren genç ağaçlar zararlıyı çoğaltır. Aşırı azotlu gübreleme taze sürgünü artırarak popülasyonu besler.
Önlem: Aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalı, bulaşık sürgün uçları budanıp uzaklaştırılmalıdır. Gelinböceği ve avcı sinekler gibi doğal düşmanlar korunmalı, karıncalarla mücadele edilerek biyolojik dengeye destek verilmelidir.
Elma Pamuklu Biti (Ağaç Biti)
Eriosoma lanigerum
Zarar şekli: Gövde, dal yaraları, budama kesik yerleri ve köklerde pamuğu andıran beyaz, mumsu salgıyla kaplı koloniler oluşur. Bitlerin emgisiyle dokularda urlar ve şişkin gurultular meydana gelir; bu urlar zamanla çatlayarak hastalık etmenlerine kapı açar. Bulaşık ağaçlarda zayıflama ve verim düşüklüğü görülür.
Koşul: Ilıman, nemli koşullar ve yara bol ağaçlar gelişimini destekler. Kışı genç bireyler olarak kök boğazı ve kabuk çatlaklarında geçirir.
Önlem: Budama ve diğer işlemlerde ağaçta yara açmaktan kaçınılmalı, kök ve gövdedeki koloniler mekanik olarak temizlenmelidir. Doğal düşmanı olan parazit arı korunmalı, dayanıklı anaçlar tercih edilmelidir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Elma elma karalekesi belirtileri nelerdir?
Yapraklarda önce sarımsı yeşil, sonra zeytin yeşili ve kahverengileşen, kadifemsi görünümlü yuvarlak lekeler oluşur. Lekeler büyüyüp birleşince yapraklar sararıp dökülür. Meyvelerde koyu renkli, hafif çökük, çatlamış ve mantarlaşmış lekeler görülür; bu meyveler çoğu zaman çarpık ve şekilsiz kalır. Erken enfeksiyonlar meyvenin pazar değerini tamamen düşürür.
Elma elma küllemesi belirtileri nelerdir?
Sürgün uçlarında, yapraklarda ve çiçeklerde una benzer beyaz, toz görünümlü bir tabaka oluşur. Hastalıklı yapraklar kıvrılır, daralır, sertleşir ve geriye doğru kurur. Enfekteli sürgünler bodur kalır, çiçekler verimsizleşir; meyvelerde kabuk üzerinde paslı kahverengi ağ benzeri lekelenme görülebilir.
Elma ateş yanıklığı belirtileri nelerdir?
Çiçekler aniden solar, kahverengi-siyah renk alır ve dökülmeden dalda asılı kalır. Sürgün uçları yukarıdan aşağı doğru yanmış gibi kararır ve uç kısmı çoban değneği gibi kıvrılır. Yaprak ve dallar sanki ateşte kavrulmuş görünür; nemli havalarda enfekteli dokulardan süt renginde yapışkan bir akıntı (bakteri eksudatı) sızar.
Elma elma i̇ç kurdu zararı nasıl anlaşılır?
Meyve kabuğunda larvanın giriş yaptığı küçük delik ve bu deliğin çevresinde kırmızımsı kahverengi dışkı (talaş benzeri pislik) görülür. Larva meyvenin içine, çekirdek evine doğru galeri açarak beslenir; kurtlu meyveler erken olgunlaşıp dökülür. Kesildiğinde meyve içinde galeriler ve dışkı bulunur.
Elma elma gövde kurdu zararı nasıl anlaşılır?
Gövde ve ana dalların kabuk altında larvalar galeriler açar; yaralı bölgelerden kırmızımsı kahverengi talaş ve dışkı dışarı dökülür. Kabuk çatlar, zamanla soyulur ve ağaçta zayıflama, sürgün gelişiminde gerileme görülür. Genç ve yaralı ağaçlarda kurumalara yol açabilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Elma Entegre Mücadele Teknik Talimatı (GKGM) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
