Menü
Elma (Malus domestica), gülgiller familyasından, ılıman iklim kuşağının en yaygın ve en çok üretilen meyvelerinden biridir. Türkiye, elma üretiminde dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer alır ve bu meyve ülke meyveciliğinin belkemiğini oluşturur. Kışın belirli bir soğuklama ihtiyacı olması nedeniyle Türkiye'nin göller bölgesi, İç Anadolu ve geçit kuşakları elma için son derece elverişlidir. Starking Delicious, Golden Delicious, Granny Smith, Fuji ve Gala gibi standart çeşitlerin yanında Amasya elması gibi köklü yerel çeşitler de yetiştirilir. Elma, taze tüketimin yanı sıra meyve suyu, konsantre, kurutulmuş meyve, sirke ve pekmez sanayisinin de temel hammaddesidir. Uzun süre depolanabilmesi (soğuk hava ve kontrollü atmosfer depolarında) sayesinde yıl boyu pazarda bulunabilmesi, hem üretici hem de tüccar için önemli bir avantaj sağlar. Bu yönleriyle elma, hem iç pazarda güçlü bir tüketim tabanına sahip hem de ihracatta düzenli gelir getiren stratejik bir üründür.
Türkiye'de elma üretimi belirli il ve havzalarda yoğunlaşmıştır. Üretimin lider ili Isparta olup, bölgedeki Eğirdir, Gelendost ve Şarkikaraağaç çevresi ülke elmasının önemli bir bölümünü karşılar. Karaman, Niğde ve Konya (İç Anadolu geçit kuşağı) modern bodur ve yarı bodur bahçeleriyle öne çıkan diğer güçlü üretim merkezleridir. Antalya'nın Elmalı ilçesi, adını bu meyveden alacak kadar köklü bir elma geleneğine sahiptir. Ayrıca Amasya kendi adını taşıyan yerel çeşidiyle, Çorum, Kastamonu ve Denizli de üretimde önemli paya sahiptir. Bu bölgelerin elmaya uygun olmasının başlıca nedeni iklim koşullarıdır: Elma kışın soğuklama ihtiyacını (belirli saat boyunca düşük sıcaklıkta kalma) karşılayabildiği, yazları ise gündüz sıcak gece serin geçen yüksek rakımlı alanları sever. Bu sıcaklık farkı meyvenin renklenmesini, şeker birikimini ve sertliğini olumlu etkiler. Derin, süzek, iyi havalanan ve organik maddece zengin tınlı topraklar ile sulama imkânı, bu havzaları elma için ideal kılar.
Elmada verim, bahçe sistemine ve ağaç sıklığına göre çok değişir. Geleneksel yayvan taçlı (çöğür anaçlı) bahçelerde dekara verim daha düşük kalırken, klonal bodur ve yarı bodur anaçlarla kurulan sık dikim (modern kapama) bahçelerde birim alandan alınan ürün belirgin biçimde artar. Bakımlı ve tam verim çağındaki modern bahçelerde dekara verim genellikle birkaç tonu bulur; yaklaşık olarak 4-6 ton ve iyi koşullarda daha üzeri seviyelere ulaşabilir. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: kullanılan anaç ve çeşit, ağaç yaşı ve taç yönetimi (budama), tozlanma için uygun tozlayıcı çeşitlerin bahçede bulunması ve arı aktivitesi, düzenli ve dengeli gübreleme, sulama yönetimi, meyve seyreltmesi, ilkbahar geç donları, dolu gibi olumsuz hava olayları ve elma iç kurdu, karaleke, külleme gibi hastalık ve zararlılarla etkin mücadele. Ürünün bir yıl bol bir yıl az verme eğilimi (periyodisite) de yıllık verimde dalgalanmaya yol açar.
Elma, Türkiye'nin iç tüketimi en yüksek meyvelerinden biridir; taze tüketimin yanında meyve suyu ve konsantre sanayisi de önemli miktarda elma işler. Üretimin büyük bölümü yurt içinde tüketilirken, düzenli bir ihracat da yapılır. Türkiye elma ihracatını ağırlıklı olarak Orta Doğu ve çevre pazarlara (Irak, Suriye, Mısır gibi ülkeler ile zaman zaman Hindistan ve Rusya gibi pazarlara) gerçekleştirir. Soğuk hava ve kontrollü atmosfer depoları sayesinde ürün hasat sezonu dışında da pazara sunulabildiğinden, fiyat ve arz yıl içine yayılabilmektedir. İthalat ise genelde sınırlı düzeyde kalır ve ülke net ihracatçı konumundadır. Elma; üretici gelirleri, ambalaj, soğuk depoculuk, taşımacılık ve işleme sanayisiyle birlikte kırsal ekonomide geniş bir istihdam ve katma değer zinciri oluşturur. Kaliteli, iyi renklenmiş ve standartlara uygun (boylanmış, sertliği korunmuş) ürünün ihracat şansı ve fiyatı belirgin biçimde daha yüksektir.
Isparta, Türkiye'de elma üretiminin lider ilidir. Özellikle Eğirdir, Gelendost ve Şarkikaraağaç çevresi yoğun elma bahçeleriyle bilinir. Karaman, Niğde ve Konya da modern bahçeleriyle öne çıkan önemli üretim merkezleridir.
Anaç ve çeşide göre değişir. Bodur (klonal) anaçlarla kurulan sık dikim bahçeler genellikle dikimden sonraki 2-4 yıl içinde ürün vermeye başlar ve erken tam verime ulaşır. Çöğür (tohum) anaçlı geleneksel bahçelerde ise verim daha geç, çoğunlukla birkaç yıl sonra başlar.
Elma, kışın belirli süre düşük sıcaklıkta kalarak dinlenme dönemini tamamlar; buna soğuklama ihtiyacı denir. Yeterli soğuklama alınmazsa tomurcuklar düzensiz uyanır, çiçeklenme ve meyve tutumu olumsuz etkilenir. Bu yüzden elma, kışı yeterince soğuk geçen bölgelerde daha sağlıklı ürün verir.
Starking Delicious, Golden Delicious, Granny Smith, Fuji ve Gala en yaygın standart çeşitlerdir. Bunların yanında Amasya elması gibi köklü ve aromasıyla tanınan yerel çeşitler de yetiştirilir. Çeşit seçiminde renk, sertlik, depolanma süresi ve pazar talebi belirleyicidir.
Elma, soğuk hava depolarında ve özellikle kontrollü atmosfer (KA) depolarında aylarca tazeliğini koruyabilir. Bu depolarda sıcaklık, nem ve gaz bileşimi ayarlanarak meyvenin solunumu yavaşlatılır. Bu sayede elma hasat sezonu dışında da sert ve kaliteli biçimde pazara sunulabilir.
Elma fidanları genellikle sonbahar veya erken ilkbahar dönemlerinde, toprak ısısının uygun olduğu zamanlarda dikilir. Bu dönemler fidanın köklenmesi için ideal koşullar sağlar.
Elma ağaçları, dikimden sonra genellikle 3-5 yıl içinde meyve vermeye başlar. Hasat süresi, çeşide ve iklim koşullarına bağlı olarak yaz sonu veya sonbahar aylarında gerçekleşir.
Elma, iyi drene olmuş, hafif asidik ve besin açısından zengin toprakları tercih eder. Ilıman iklimler, elma yetiştiriciliği için en uygun olanlardır.
Elma ağaçlarının sulama sıklığı, iklim koşullarına ve toprak yapısına bağlı olarak değişir. Genel olarak, kurak dönemlerde toprak nemi kontrol edilerek düzenli sulama yapılmalıdır.
Elma çeşitleri arasında Amasya, Golden, Starking ve Granny Smith gibi popüler türler bulunur. Her bir çeşidin tadı, rengi ve olgunlaşma süresi farklılık gösterir.
Elma ağaçlarının budaması, genellikle kış aylarında, ağaçların sağlığını korumak ve verimliliği artırmak için yapılır. Budama sırasında zayıf, hastalıklı veya çarpık dallar kesilmelidir.
Elmalar, serin ve karanlık bir ortamda, havalandırması iyi olan kutularda saklanmalıdır. Bu koşullar, elmaların tazeliğini ve besin değerini korumasına yardımcı olur.
Sera ortamında elma yetiştirmek, iklimi kontrol etme avantajı sağlar, ancak maliyetlidir. Açık alanda yetiştirme ise doğal koşullarda daha az maliyetle yapılabilir, ancak hava koşullarına daha duyarlıdır.
Münavebe, elma ağaçlarının sağlıklı kalması için önemlidir ve her yıl farklı bir bitki türü ile değiştirilmelidir. Bu, toprak verimliliğini artırır ve hastalıkların yayılmasını önler.
Elma ağaçlarından alınan verim, çeşide, iklim koşullarına ve bakım uygulamalarına göre değişir. Genel olarak, iyi bakım ile yüksek verim elde edilebilir.
Organik elma yetiştirirken, kimyasal gübre ve ilaçlar yerine doğal yöntemler kullanılmalıdır. Toprak sağlığını korumak ve biyolojik çeşitliliği artırmak için organik malç ve doğal gübreler tercih edilmelidir.
Hasat sonrası elmalar, hemen işlenmeli veya saklanmalıdır. Meyvelerin zarar görmemesi için dikkatli bir şekilde toplanmalı ve uygun saklama koşullarında depolanmalıdır.
Elma ağaçları genellikle çapraz tozlaşma ile daha iyi meyve verir. Bu nedenle, farklı çeşitlerin bir arada bulunması tozlaşma verimliliğini artırır.
Elma ağaçları, belirli bir soğuklama ihtiyacı duyar ve bazı çeşitler soğuğa dayanıklıdır. Ancak, aşırı dona maruz kalmaları meyve kalitesini olumsuz etkileyebilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel elma ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Elma Elma Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
