Patates yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Patates Hastalıkları
Patates Mildiyösü (Geç Yanıklık)
Phytophthora infestans
Belirti: İlk belirtiler yaprakta küçük, soluk yeşil veya sarımsı lekeler halinde görülür. Hastalık ilerledikçe lekeli kısımlar kahverengileşir, doku ölür ve uygun koşullarda tüm bitkiye yayılır. Nemli havalarda yaprakların alt yüzeyinde lekelerin çevresinde beyaz mantar tabakası oluşur. Yumrularda yüzeysel kuru çürüklük biçiminde, düzensiz eflatun ile siyah arası sert lekeler belirir ve çürüklük yumru etine doğru ilerler.
Etmen / koşul: Tarlada başlangıçta ocaklar halinde birkaç bitkide görülür; orantılı nem yüzde 80 ve sıcaklık 19-22 santigrat dereceye ulaştığında hızla tüm tarlaya ve çevredeki tarlalara yayılır.
Önlem: Temiz ve sertifikalı tohumluk kullanılmalı, hastalıklı bitki artıkları ve yumrular tarladan uzaklaştırılmalıdır. Patates tarımı çiğ tutmayan, güneye bakan havadar yerlerde yapılmalıdır.
Erken Yanıklık
Alternaria solani
Belirti: İlk belirtiler yaşlı yapraklarda görülür. Yaprak, sap ve meyvede gayri muntazam küçük kahverengi lekeler halinde başlar; lekeler iç içe daireler (halkalar) şeklinde 1-2 santimetreye kadar büyür. Hastalık şiddetlendiğinde bütün yapraklar kurur. Erken dönemde fidelerde kök çürüklüğü veya kök boğazı yanıklığı yapabilir.
Etmen / koşul: Hastalık için uygun gelişme koşulları 28-30 santigrat derecedir; aşırı nem ve sık dikim hastalığı artırır.
Önlem: Temiz tohum kullanılmalı, fidelikler ve seralar sık sık havalandırılmalı, aşırı sulamadan kaçınılmalıdır. Hastalıklı bitki artıkları ve fideler tarladan uzaklaştırılmalıdır.
Patates Siğil Hastalığı
Synchytrium endobioticum
Belirti: Hastalık kökler hariç tüm toprak altı kısımlarda görülür. Gövdenin toprakla birleştiği yerlerde, yumrunun bitkiyle bağlantı noktalarında ve yumrularda anormal büyüme sonucu urlar oluşur. Urlar karnabahara benzeyen, biçimsiz, tomurcuklanmış yapıdadır; toplu iğne başından yumruk büyüklüğüne kadar olabilir ve yumrudan kolayca kopabilir. Şiddetli bulaşmada yumrunun tamamı gal halini alabilir. Yeşil aksamda çoğu zaman belirti görülmez, zarar hasada kadar gizli kalır.
Etmen / koşul: Hastalık etmeni toprakta çok uzun yıllar canlılığını korur; bu nedenle bulaşık tarlada uzun yıllar patates üretimi yapılamaz.
Önlem: Karantina hastalığıdır; sertifikalı tohumluk kullanılmalı, bulaşık yumru ve yeşil aksam yakılarak veya derin gömülerek imha edilmelidir. Çiftlik gübresi güvenilir yerden alınmalı, tarla alet ve ekipmanı çamaşır suyu ile dezenfekte edilmeli, tarla kenarındaki yabani Solanum türleri temizlenmelidir.
Siyah Siğil (Kökboğazı Nekrozu)
Rhizoctonia solani
Belirti: Gövde ve kök boğazı üzerinde kırmızımsı kahverengi, çökük yaralar oluşur. Çıkış döneminde fide çökertenine (çökertene) sebep olabilir; ileri dönemlerde solgunluk ve kurumalara yol açar. Yumru üzerinde siyah ya da kahverengi, yüzeysel, sert siğiller gelişir; bu siğiller düzensiz, toprak kümelerine benzer biçimdedir ve yumru yıkandığında toprak gitse de siğiller yumru üzerinde kalır.
Etmen / koşul: Islak ve soğuk topraklara yapılan dikimlerde, çıkışın geciktiği koşullarda zarar artar.
Önlem: Temiz ve sertifikalı tohumluk kullanılmalı, dikim öncesi belirti gösteren yumrular ayrılmalı, ıslak toprağa dikimden kaçınılmalı ve tohumluk iyi filizlendirilmelidir.
Bakteriyel Solgunluk ve Kahverengi Çürüklük
Ralstonia solanacearum
Belirti: Bitkiyi kökleri yoluyla hastalandırır. İlk belirtiler sıcak günlerde dalların uçlarındaki yapraklarda meydana gelen solgunluktur; susuzluk solgunluğundan farkı, gece serinliğinde bu solgunluğun kaybolmamasıdır. İlerleyen dönemde yapraklarda sararma, bronzlaşma görülür. Belirti gösteren bitkilerin gövdeleri kesildiğinde veya kırıldığında beyaz, sümüksü bakteriyel akıntı çıkar.
Etmen / koşul: Tohumla ve toprakla taşınır; sıcak koşullarda belirtiler belirginleşir, belirti vermeyen gizli (latent) enfeksiyonlar bulunabilir.
Önlem: Etkili bir mücadele yöntemi olmadığından sertifikalı temiz tohumluk kullanılmalı, hastalıklı bitkiler sökülerek imha edilmeli, münavebe uygulanmalı ve sulama suyu ile bulaşma önlenmelidir.
Patates Kuru Çürüklük (Depo Çürüklüğü)
Fusarium spp.
Belirti: Yumruda koyu renkli, çökük yüzeysel lekeler halinde başlar; yumru etinde açık kahverengiden siyaha kadar değişen nekrotik alanlar oluşur. Çürüklük ilerledikçe yumru içinde boşluklar oluşur, yumru yüzeyi buruşur. Boşluklarda ve enfekteli alanlarda sarı, beyaz, mor veya pembe renkli ipliksi fungal yapı gözle görülür; uzun depolamada yumru tamamen çürür, buruşur ve mumyalaşır.
Etmen / koşul: Çoğunlukla bir depo hastalığıdır. Enfeksiyon için en uygun sıcaklık 10-20 santigrat derecedir ve yüksek nemde hızla gelişir; genellikle hasatta oluşan yara ve ezikler fungusun yumruya girmesini sağlar.
Önlem: Yaralı yumrular depoya konulmamalı ve tohumluk olarak dikilmemeli; 7 santigrat altındaki sıcaklıkta hasattan kaçınılmalıdır. Hasat sonrası yumrular yaraların iyileşmesi için iki hafta 13-18 santigrat derecede havadar yerde bekletilmeli, depolarda havalandırma iyi yapılmalıdır.
Patates Zararlıları
Patates Böceği
Leptinotarsa decemlineata
Zarar şekli: Ergin 10-12 milimetre boyunda, sarı kırmızımsı renkli olup sertleşmiş üst kanatlarında her tarafta beşer olmak üzere 10 adet uzunlamasına siyah bant taşır. Olgun larva kambur duruşlu, başı koyu kahverengi, vücudu portakal sarısıdır. Ergin ve larvalar patates ve patlıcan yapraklarını genellikle dıştan içe doğru yer ya da yaprakta delik açıp genişleterek beslenir; çiçeklerle de beslenirler. Yumurtalar koyu sarı, oval ve grup halinde yaprak alt yüzeyine bırakılır.
Koşul: Kışı toprakta ergin olarak geçirir; ilkbaharda kışlaktan çıkar. Marmara koşullarında 3-4, Orta Anadolu koşullarında 1,5 döl verir. Beslenmenin yanı sıra virüs ve bakteri etmenlerinin yayılmasında da rol oynar.
Önlem: İlkbaharda bir önceki yıl dikili alanlar dolaşılarak kalan patates bitkileri üzerindeki böceklerle birlikte yok edilmelidir. Küçük alanlarda larva ve erginleri toplamak, yumurtaları ezmek oldukça etkilidir; münavebe uygulanmalıdır.
Patates Güvesi
Phthorimaea operculella
Zarar şekli: Ergin 5-6 milimetre, ön kanatlar grimsi kahverengi ve koyu noktalıdır. Olgun larva 8-10 milimetre, yumruyla beslenende pembemsi beyaz, yaprakla beslenende yeşildir. Larvalar yumru içine girerek düzgün olmayan galeriler açar; galerilerin içi beyaz pisliklerle dolu, ağzında ise yumru üzerinde biriken siyah pislikler görülür. Zarar görmüş yumrular bakteri ve funguslarla çabuk çürür, yemeklik ve tohumluk değerini yitirir.
Koşul: Kışı ambar veya tarlada kalmış patatesler üzerinde larva ve pupa halinde geçirir; ilkbaharda sıcaklık 15 santigrat dereceye ulaşınca erginler çıkar. Yılda 3-8 döl verir; 10 santigrat altında gelişemez. Hem tarla hem ambar zararlısıdır.
Önlem: Boğaz doldurma ve bakım işleri iyi yapılmalı, hasat edilen patatesler tarla kenarında yığılmadan depoya taşınmalıdır. Depo pencerelerine kelebek geçirmeyecek sıklıkta kafes teli takılmalı, bulaşık çuval ve malzeme depoya konulmamalı; patatesler 10 santigrat altında güvenle depolanmalıdır.
Telkurdu
Agriotes spp.
Zarar şekli: Erginler türlere göre genellikle grimsi veya kahverengimsi siyahtır; sırtüstü çevrildiklerinde sıçrayıp ters döner ve çıt sesi çıkarır. Larva uzun silindir biçiminde, sert vücutlu, parlak görünümlü, kahverengi veya kiremit rengindedir ve olgun larva 2-3 santimetredir. Esas zararı larvalar yapar; bitki köklerini kemirir, kalın kök ve yumruların içine girerek delikler açar. Açtıkları yaralardan patojen bakteri ve funguslar girerek çürümelere yol açar.
Koşul: Kışı larva veya ergin halde toprakta geçirirler; ilkbaharda havaların ısınmasıyla larvalar toprak yüzeyine yaklaşarak beslenir. Nemli ve uzun süre işlenmemiş, otlu topraklarda yoğunlaşır.
Önlem: Toprak iyi işlenmeli, yabancı otlarla mücadele edilmeli ve münavebe uygulanmalıdır. Bulaşık tarlalarda derin sürüm ile larvaların yüzeye çıkarılması ve doğal düşmanlara açık bırakılması zararı azaltır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
İlk belirtiler yaprakta küçük, soluk yeşil veya sarımsı lekeler halinde görülür. Hastalık ilerledikçe lekeli kısımlar kahverengileşir, doku ölür ve uygun koşullarda tüm bitkiye yayılır. Nemli havalarda yaprakların alt yüzeyinde lekelerin çevresinde beyaz mantar tabakası oluşur. Yumrularda yüzeysel kuru çürüklük biçiminde, düzensiz eflatun ile siyah arası sert lekeler belirir ve çürüklük yumru etine doğru ilerler.
Patates erken yanıklık belirtileri nelerdir?
İlk belirtiler yaşlı yapraklarda görülür. Yaprak, sap ve meyvede gayri muntazam küçük kahverengi lekeler halinde başlar; lekeler iç içe daireler (halkalar) şeklinde 1-2 santimetreye kadar büyür. Hastalık şiddetlendiğinde bütün yapraklar kurur. Erken dönemde fidelerde kök çürüklüğü veya kök boğazı yanıklığı yapabilir.
Patates patates siğil hastalığı belirtileri nelerdir?
Hastalık kökler hariç tüm toprak altı kısımlarda görülür. Gövdenin toprakla birleştiği yerlerde, yumrunun bitkiyle bağlantı noktalarında ve yumrularda anormal büyüme sonucu urlar oluşur. Urlar karnabahara benzeyen, biçimsiz, tomurcuklanmış yapıdadır; toplu iğne başından yumruk büyüklüğüne kadar olabilir ve yumrudan kolayca kopabilir. Şiddetli bulaşmada yumrunun tamamı gal halini alabilir. Yeşil aksamda çoğu zaman belirti görülmez, zarar hasada kadar gizli kalır.
Patates patates böceği zararı nasıl anlaşılır?
Ergin 10-12 milimetre boyunda, sarı kırmızımsı renkli olup sertleşmiş üst kanatlarında her tarafta beşer olmak üzere 10 adet uzunlamasına siyah bant taşır. Olgun larva kambur duruşlu, başı koyu kahverengi, vücudu portakal sarısıdır. Ergin ve larvalar patates ve patlıcan yapraklarını genellikle dıştan içe doğru yer ya da yaprakta delik açıp genişleterek beslenir; çiçeklerle de beslenirler. Yumurtalar koyu sarı, oval ve grup halinde yaprak alt yüzeyine bırakılır.
Patates patates güvesi zararı nasıl anlaşılır?
Ergin 5-6 milimetre, ön kanatlar grimsi kahverengi ve koyu noktalıdır. Olgun larva 8-10 milimetre, yumruyla beslenende pembemsi beyaz, yaprakla beslenende yeşildir. Larvalar yumru içine girerek düzgün olmayan galeriler açar; galerilerin içi beyaz pisliklerle dolu, ağzında ise yumru üzerinde biriken siyah pislikler görülür. Zarar görmüş yumrular bakteri ve funguslarla çabuk çürür, yemeklik ve tohumluk değerini yitirir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü - Çiftçi Eğitim Serisi: Patates (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
