Menü
Patates (Solanum tuberosum), patlıcangiller familyasından, yer altında yumru oluşturan tek yıllık bir kültür bitkisidir. Serin iklim sebzesi olarak sınıflandırılır ve dünya genelinde buğday, mısır ve pirinçten sonra en çok üretilen temel gıdalardan biridir. Türkiye tarımında hem taze tüketim hem de cips, patates unu ve nişasta gibi işlenmiş ürünler için stratejik bir üründür. Yüksek karbonhidrat içeriğiyle halk beslenmesinde önemli yer tutar; ayrıca tohumluk patates üretimi ülkemizde ayrı bir uzmanlık alanı olarak gelişmiştir. Türkiye, üretim hacmiyle Avrupa ve dünya patates üreticileri arasında sürekli ilk sıralarda yer alan ülkelerdendir. Serin geceli, sulanabilir tarım alanlarında yüksek verim potansiyeli sunması, üretimi belirli bölgelerde yoğunlaştırmıştır. Patates, üreticiye birim alandan yüksek gelir sağlaması ve mısır, buğday gibi ürünlerle münavebeye (ekim nöbeti) girebilmesi nedeniyle çiftçiler için önemli bir gelir kaynağıdır. Depolanabilir olması, ürünün yıl boyunca pazara arz edilmesine imkan tanır.
Patates Türkiye genelinde birçok ilde yetiştirilse de üretim, serin ve sulanabilir iç bölgelerde yoğunlaşmıştır. İç Anadolu bölgesinde Niğde ve Nevşehir, tohumluk ve yemeklik patates üretiminde ülkenin en önemli merkezleridir; volkanik, tınlı ve iyi drene olan toprakları ile serin gece sıcaklıkları yumru oluşumu için idealdir. Konya, Aksaray ve Kayseri de geniş sulama alanları sayesinde önemli üretim illeri arasındadır. Bolu ve çevresi, yüksek rakımı ve serin yaz iklimiyle özellikle tohumluk üretimine uygundur. Ege bölgesinde İzmir Ödemiş ovası, verimli alüvyal toprakları ve erkenci üretim imkanıyla turfanda patateste öne çıkar. Afyonkarahisar ise hem üretim hem işleme sanayisi açısından güçlü bir merkezdir. Patates, gevşek yapılı, organik maddece zengin, hafif asidik (pH 5,5-6,5) ve iyi havalanan kumlu-tınlı toprakları sever. Yumru dönemindeki serin geceler nişasta birikimini artırır; bu nedenle karasal iklimin hakim olduğu yüksek ovalar üretim için tercih edilir.
Patateste verim; çeşit, tohumluk kalitesi, sulama ve iklim koşullarına göre geniş bir aralıkta değişir. Türkiye ortalaması yaklaşık dekara 3 ila 4 ton (30-40 ton/hektar) düzeyindedir; sertifikalı tohumluk ve modern damla sulama kullanılan ileri işletmelerde dekara 5 tonun üzerine çıkabilmektedir. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: kaliteli ve sertifikalı tohumluk kullanımı, düzenli ve dengeli sulama (özellikle yumru bağlama ve büyüme döneminde su stresinden kaçınılması), toprak yapısı ve organik madde içeriği, dengeli gübreleme, uygun çeşit seçimi ve münavebe uygulaması. Patates mildiyösü (Phytophthora infestans), patates böceği (Leptinotarsa decemlineata), nematodlar ve virüs hastalıkları verimi ciddi biçimde düşürebilir. Ayrıca aşırı sıcaklar yumru oluşumunu olumsuz etkilerken, yumru döneminde serin gece sıcaklıkları verimi ve kaliteyi artırır. Kesin rakamlar için TÜİK bitkisel üretim verileri ve TAGEM yayınları esas alınmalıdır.
Patates, Türkiye iç piyasasında temel bir gıda maddesi olarak yüksek ve istikrarlı bir talebe sahiptir; üretimin büyük bölümü taze tüketime, önemli bir kısmı ise cips, patates kızartması, nişasta ve un gibi işlenmiş ürünlere yönelir. Ülke, üretim hacmiyle genel olarak kendi kendine yeten bir konumdadır ve bölgesel pazarlara taze patates ihracatı yapmaktadır; başlıca alıcılar Orta Doğu, Balkanlar ve komşu ülkelerdir. İhracat ve ithalat dengesi yıllara ve rekolteye göre değişkenlik gösterir; kurak veya hastalık baskısının yüksek olduğu yıllarda arzı dengelemek amacıyla dönemsel tohumluk veya yemeklik patates ithalatı gündeme gelebilmektedir. Tohumluk patates, ülkemizde ayrı bir ekonomik değer taşır ve yerli sertifikalı tohumluk üretimi teşvik edilmektedir. Patatesin depolanabilir olması fiyat dalgalanmalarını etkileyen önemli bir faktördür; hasat sonrası soğuk hava depolarında saklanan ürün, yıl boyunca pazara arz edilerek üretici gelirinde süreklilik sağlar. Güncel dış ticaret ve üretim rakamları için TÜİK ve Ticaret Bakanlığı verileri esas alınmalıdır.
Patates ekim zamanı bölgeye göre değişir. Ege ve Akdeniz gibi ılıman bölgelerde turfanda üretim için kış sonu ve erken ilkbaharda (şubat-mart), İç Anadolu ve yüksek karasal bölgelerde ise don tehlikesi geçtikten sonra nisan-mayıs aylarında ekim yapılır. Toprak sıcaklığının yaklaşık 8-10 santigrat dereceye ulaşması sürgün çıkışı için uygundur.
Patates yumruları ışığa maruz kaldığında klorofil üreterek yeşillenir. Yeşillenme sırasında solanin adı verilen glikoalkaloit miktarı da artar; yüksek solanin insan sağlığı için zararlıdır. Bu nedenle patatesler karanlık ve serin ortamda saklanmalı, yeşillenmiş ve acımsı tat veren kısımlar tüketilmemelidir.
Tohumluk patates, hastalık ve virüslerden ari olduğu belgelenmiş, sertifikalı olarak üretilen ve ekim amacıyla kullanılan yumrudur. Sofralık (yemeklik) patates ise tüketime yöneliktir. Sertifikalı tohumluk kullanmak verim ve kaliteyi doğrudan artırır; sofralık patatesin tohum olarak kullanılması virüs ve hastalık taşıma riski nedeniyle önerilmez.
En önemli hastalık patates mildiyösüdür (Phytophthora infestans); nemli ve serin havada yaprak ve yumrularda çürümeye yol açar. Erken yaprak yanıklığı (Alternaria), yumru çürüklükleri ve virüs hastalıkları da görülür. Başlıca zararlı ise patates böceğidir (Leptinotarsa decemlineata); ayrıca nematodlar ve yaprak bitleri sorun oluşturur. Münavebe ve sertifikalı tohumluk korunmada önemlidir.
Patates, filizlenmeyi ve kalite kaybını önlemek için serin, karanlık ve iyi havalandırılan ortamda saklanmalıdır. Yemeklik patates için genellikle 4-8 santigrat derece ve yüksek nem uygundur; çok düşük sıcaklıklarda nişastanın şekere dönüşerek tatta bozulmaya yol açtığı unutulmamalıdır. Işıktan uzak tutmak yeşillenmeyi ve solanin oluşumunu engeller.
Patates, genellikle ilkbaharda, toprak sıcaklığı 7-10 derece olduğunda ekilir. Bu, bölgeye göre değişiklik gösterebilir, ancak genelde mart sonu ile nisan başı arasında ekim yapılır.
Patatesin hasat süresi, çeşidine ve iklim koşullarına bağlı olarak değişir. Genellikle ekimden 3-4 ay sonra hasat edilmeye başlanır.
Patates, iyi drene edilmiş, hafif asidik veya nötr toprakları sever. Serin iklimlerde daha iyi gelişir ve sıcaklık 20-25 derece arasında idealdir.
Patates, toprak nemine bağlı olarak sulanmalıdır. Genellikle, toprak kurudukça haftada bir veya iki kez sulama yeterli olur.
Patates çeşitleri arasında en yaygın olanları, Aşık, İkizce, Agria ve Marfona gibi türlerdir. Her birinin farklı özellikleri ve kullanım alanları vardır.
Patatesin en sık görülen hastalıkları arasında patates lekesi ve kök çürüklüğü bulunur. Ayrıca, patates böceği gibi zararlılar da ciddi zararlar verebilir.
Patates bitkileri genellikle budama gerektirmez, ancak yan dalların ve yaprakların kontrol edilmesi önemlidir. Düzenli olarak sulama ve toprak havalandırması da bakım için gereklidir.
Patates, serin, karanlık ve iyi havalandırılan bir yerde saklanmalıdır. Bu koşullar, patatesin çimlenmesini önler ve raf ömrünü uzatır.
Sera ortamında patates yetiştirmek, iklim koşullarını kontrol etme avantajı sağlar. Açık alanda ise doğal hava koşulları ve toprak özellikleri etkili olur.
Patates, aynı alanda her yıl yetiştirilmemelidir; bu, toprak besin dengesini bozabilir. Yıl içinde mısır, fasulye gibi farklı bitkilerle münavebe yapılması önerilir.
Patates verimi, çeşide, iklim şartlarına ve bakım yöntemlerine bağlı olarak değişir. İyi bakım ve uygun koşullar sağlandığında verim artışı gözlemlenebilir.
Organik patates yetiştirirken, kimyasal gübre ve ilaçlar kullanılmaz. Doğal gübreler ve biyolojik mücadele yöntemleri tercih edilmelidir.
Hasat sonrası patates, hemen temizlenmeli ve uygun koşullarda saklanmalıdır. Ayrıca, hasat edilen patateslerin hasar görmemesi için dikkatli taşınması gerekir.
Patates, genellikle tozlaşma yoluyla değil, asexual yani vejetatif yöntemle çoğalır. Ancak, çiçek açtığında polinatör böcekler yardımıyla tozlaşma gerçekleşebilir.
Patates, soğuk koşullara karşı belirli bir dayanıklılığa sahiptir, ancak don olaylarından zarar görebilir. Özellikle genç bitkiler soğuk hava koşullarında daha hassastır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel patates ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Patates Patates Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
