Menü
Patates (Solanum tuberosum), patlıcangiller familyasından, yer altında yumru oluşturan tek yıllık bir kültür bitkisidir. Serin iklim sebzesi olarak sınıflandırılır ve dünya genelinde buğday, mısır ve pirinçten sonra en çok üretilen temel gıdalardan biridir. Türkiye tarımında hem taze tüketim hem de cips, patates unu ve nişasta gibi işlenmiş ürünler için stratejik bir üründür. Yüksek karbonhidrat içeriğiyle halk beslenmesinde önemli yer tutar; ayrıca tohumluk patates üretimi ülkemizde ayrı bir uzmanlık alanı olarak gelişmiştir. Türkiye, üretim hacmiyle Avrupa ve dünya patates üreticileri arasında sürekli ilk sıralarda yer alan ülkelerdendir. Serin geceli, sulanabilir tarım alanlarında yüksek verim potansiyeli sunması, üretimi belirli bölgelerde yoğunlaştırmıştır. Patates, üreticiye birim alandan yüksek gelir sağlaması ve mısır, buğday gibi ürünlerle münavebeye (ekim nöbeti) girebilmesi nedeniyle çiftçiler için önemli bir gelir kaynağıdır. Depolanabilir olması, ürünün yıl boyunca pazara arz edilmesine imkan tanır.
Patates Türkiye genelinde birçok ilde yetiştirilse de üretim, serin ve sulanabilir iç bölgelerde yoğunlaşmıştır. İç Anadolu bölgesinde Niğde ve Nevşehir, tohumluk ve yemeklik patates üretiminde ülkenin en önemli merkezleridir; volkanik, tınlı ve iyi drene olan toprakları ile serin gece sıcaklıkları yumru oluşumu için idealdir. Konya, Aksaray ve Kayseri de geniş sulama alanları sayesinde önemli üretim illeri arasındadır. Bolu ve çevresi, yüksek rakımı ve serin yaz iklimiyle özellikle tohumluk üretimine uygundur. Ege bölgesinde İzmir Ödemiş ovası, verimli alüvyal toprakları ve erkenci üretim imkanıyla turfanda patateste öne çıkar. Afyonkarahisar ise hem üretim hem işleme sanayisi açısından güçlü bir merkezdir. Patates, gevşek yapılı, organik maddece zengin, hafif asidik (pH 5,5-6,5) ve iyi havalanan kumlu-tınlı toprakları sever. Yumru dönemindeki serin geceler nişasta birikimini artırır; bu nedenle karasal iklimin hakim olduğu yüksek ovalar üretim için tercih edilir.
Patateste verim; çeşit, tohumluk kalitesi, sulama ve iklim koşullarına göre geniş bir aralıkta değişir. Türkiye ortalaması yaklaşık dekara 3 ila 4 ton (30-40 ton/hektar) düzeyindedir; sertifikalı tohumluk ve modern damla sulama kullanılan ileri işletmelerde dekara 5 tonun üzerine çıkabilmektedir. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: kaliteli ve sertifikalı tohumluk kullanımı, düzenli ve dengeli sulama (özellikle yumru bağlama ve büyüme döneminde su stresinden kaçınılması), toprak yapısı ve organik madde içeriği, dengeli gübreleme, uygun çeşit seçimi ve münavebe uygulaması. Patates mildiyösü (Phytophthora infestans), patates böceği (Leptinotarsa decemlineata), nematodlar ve virüs hastalıkları verimi ciddi biçimde düşürebilir. Ayrıca aşırı sıcaklar yumru oluşumunu olumsuz etkilerken, yumru döneminde serin gece sıcaklıkları verimi ve kaliteyi artırır. Kesin rakamlar için TÜİK bitkisel üretim verileri ve TAGEM yayınları esas alınmalıdır.
Patates, Türkiye iç piyasasında temel bir gıda maddesi olarak yüksek ve istikrarlı bir talebe sahiptir; üretimin büyük bölümü taze tüketime, önemli bir kısmı ise cips, patates kızartması, nişasta ve un gibi işlenmiş ürünlere yönelir. Ülke, üretim hacmiyle genel olarak kendi kendine yeten bir konumdadır ve bölgesel pazarlara taze patates ihracatı yapmaktadır; başlıca alıcılar Orta Doğu, Balkanlar ve komşu ülkelerdir. İhracat ve ithalat dengesi yıllara ve rekolteye göre değişkenlik gösterir; kurak veya hastalık baskısının yüksek olduğu yıllarda arzı dengelemek amacıyla dönemsel tohumluk veya yemeklik patates ithalatı gündeme gelebilmektedir. Tohumluk patates, ülkemizde ayrı bir ekonomik değer taşır ve yerli sertifikalı tohumluk üretimi teşvik edilmektedir. Patatesin depolanabilir olması fiyat dalgalanmalarını etkileyen önemli bir faktördür; hasat sonrası soğuk hava depolarında saklanan ürün, yıl boyunca pazara arz edilerek üretici gelirinde süreklilik sağlar. Güncel dış ticaret ve üretim rakamları için TÜİK ve Ticaret Bakanlığı verileri esas alınmalıdır.
Patates ekim zamanı bölgeye göre değişir. Ege ve Akdeniz gibi ılıman bölgelerde turfanda üretim için kış sonu ve erken ilkbaharda (şubat-mart), İç Anadolu ve yüksek karasal bölgelerde ise don tehlikesi geçtikten sonra nisan-mayıs aylarında ekim yapılır. Toprak sıcaklığının yaklaşık 8-10 santigrat dereceye ulaşması sürgün çıkışı için uygundur.
Patates yumruları ışığa maruz kaldığında klorofil üreterek yeşillenir. Yeşillenme sırasında solanin adı verilen glikoalkaloit miktarı da artar; yüksek solanin insan sağlığı için zararlıdır. Bu nedenle patatesler karanlık ve serin ortamda saklanmalı, yeşillenmiş ve acımsı tat veren kısımlar tüketilmemelidir.
Tohumluk patates, hastalık ve virüslerden ari olduğu belgelenmiş, sertifikalı olarak üretilen ve ekim amacıyla kullanılan yumrudur. Sofralık (yemeklik) patates ise tüketime yöneliktir. Sertifikalı tohumluk kullanmak verim ve kaliteyi doğrudan artırır; sofralık patatesin tohum olarak kullanılması virüs ve hastalık taşıma riski nedeniyle önerilmez.
En önemli hastalık patates mildiyösüdür (Phytophthora infestans); nemli ve serin havada yaprak ve yumrularda çürümeye yol açar. Erken yaprak yanıklığı (Alternaria), yumru çürüklükleri ve virüs hastalıkları da görülür. Başlıca zararlı ise patates böceğidir (Leptinotarsa decemlineata); ayrıca nematodlar ve yaprak bitleri sorun oluşturur. Münavebe ve sertifikalı tohumluk korunmada önemlidir.
Patates, filizlenmeyi ve kalite kaybını önlemek için serin, karanlık ve iyi havalandırılan ortamda saklanmalıdır. Yemeklik patates için genellikle 4-8 santigrat derece ve yüksek nem uygundur; çok düşük sıcaklıklarda nişastanın şekere dönüşerek tatta bozulmaya yol açtığı unutulmamalıdır. Işıktan uzak tutmak yeşillenmeyi ve solanin oluşumunu engeller.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel patates ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Patates Patates Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
