Menü
Patates (Solanum tuberosum), patlıcangiller (Solanaceae) familyasına ait, toprak altında yumru bağlayan bir kültür bitkisidir. Aynı tarlaya arka arkaya ekilmesi, toprak kaynaklı hastalık ve zararlıların birikmesine yol açtığı için münavebe (ekim nöbeti) patates yetiştiriciliğinin en kritik konularından biridir. Patatesin yumru oluşturması toprağı yoğun şekilde işler ve besin elementlerini, özellikle potasyum ve azotu ciddi biçimde tüketir. Bu nedenle patatesten önce ve sonra hangi bitkinin geleceği, verimi doğrudan etkiler. Patates kist nematodu (Globodera rostochiensis), mildiyö (Phytophthora infestans), vertisilyum solgunluğu ve rizoktoniya gibi etmenler toprakta uzun süre canlı kalabildiği için, aynı familyadan bitkilerin peş peşe ekilmesi bu sorunları katlar. İyi kurgulanmış bir ekim nöbeti; nematod popülasyonunu kırar, toprak yapısını iyileştirir, azot dengesini onarır ve kimyasal girdi ihtiyacını azaltır. Bu içerik, patates için doğru öncül ve ardıl bitkileri, kaçınılması gereken familyaları ve örnek bir çok yıllık planı agronomik temellere dayanarak açıklamaktadır.
Patateste münavebe, öncelikle toprak kaynaklı hastalık ve zararlı döngüsünü kırmak için gereklidir. Patates kist nematodu, tarlada patates ve akraba bitkiler bulunduğu sürece çoğalır; konukçusuz kaldığı yıllarda ise yumurta stokları azalır. Aynı şekilde mildiyö, erken yaprak yanıklığı (Alternaria), vertisilyum ve rizoktoniya sporları toprakta ve bitki artıklarında kışlar. Patatesi her yıl aynı yere ekmek bu etmenleri besler ve verimi yıldan yıla düşürür. İkinci önemli neden besin dengesidir. Patates topraktan yoğun potasyum, azot ve fosfor çeker; bu yüzden ondan sonra toprağı dinlendiren veya azot bağlayan bir bitki gelmesi verimliliği geri kazandırır. Üçüncü olarak, farklı kök derinliğine sahip bitkilerin dönüşümlü ekimi toprak strüktürünü iyileştirir, sıkışmayı azaltır ve su tutma kapasitesini artırır. Sonuç olarak doğru münavebe, hem girdi maliyetini düşürür hem de sürdürülebilir ve yüksek verim sağlar.
Patatesten ÖNCE gelecek en iyi öncüller baklagillerdir (Fabaceae): fasulye, bezelye, mercimek, nohut, fiğ ve yonca. Bu bitkiler kök nodüllerindeki rizobium bakterileri sayesinde havadaki azotu toprağa bağlar ve patatesin ihtiyaç duyduğu azotça zengin bir yatak hazırlar; ayrıca patates nematoduna konukçuluk etmezler. İkinci uygun grup tahıllardır (Poaceae): buğday, arpa, yulaf ve mısır. Tahıllar farklı kök yapısıyla toprağı temizler, yabancı ot baskısını azaltır, bol organik artık bırakır ve patates hastalıklarına konukçu olmadıkları için döngüyü kırar. Patatesten SONRA da tahıllar ve baklagiller idealdir; özellikle tahıl, patates hasadıyla gevşeyen toprağı toparlar. Kabakgiller (kabak, hıyar) ve bazı yem bitkileri de uygun ardıllardır. Turpgiller (Brassicaceae) içindeki hardal gibi bitkiler biyofumigasyon etkisiyle nematodu baskılayabilir, ancak bölgesel duruma göre değerlendirilmelidir. Anahtar mantık; patatesin akrabası olmayan, farklı familyadan ve tercihen azot bağlayan bitkileri seçmektir.
Patatesten önce ve sonra kesinlikle kaçınılması gereken bitkiler, aynı familyadan olan patlıcangillerdir (Solanaceae): domates, biber, patlıcan ve tütün. Bu bitkiler patatesle ortak hastalık ve zararlıları paylaşır; mildiyö, erken yaprak yanıklığı, vertisilyum solgunluğu ve patates böceği (Leptinotarsa decemlineata) hepsinde barınır. Domates ve patlıcan ayrıca patates kist nematoduna konukçuluk ederek toprağın nematod yükünü artırır. Bu yüzden patates ve herhangi bir patlıcangil aynı tarlada 3 ila 4 yıl arayla ekilmelidir. Patatesin kendisini üst üste ekmek en büyük hatadır ve nematod, kök çürüklüğü ve toprak yorgunluğunu hızla tetikler. Ayrıca çok kısa aralıklı münavebe uygulamak, örneğin sadece bir yıl ara vermek, hastalık sporlarının canlılığını kıramaz. Aşırı azot tutan veya toprağı fazla kurutan bir öncül seçimi de yumru kalitesini düşürebilir.
Aşağıda toprak sağlığını koruyan örnek bir 4 yıllık ekim nöbeti planı verilmiştir. 1. Yıl: Baklagil (fasulye, bezelye veya fiğ) ekilir; azot bağlanır ve toprak patates için hazırlanır. 2. Yıl: Patates ekilir; azotça zengin ve nematodu düşük tarlada yüksek verim alınır. 3. Yıl: Tahıl (buğday veya arpa) ekilir; toprak toparlanır, yabancı ot ve hastalık baskısı kırılır, bol organik artık kalır. 4. Yıl: Yeniden baklagil veya yonca gibi bir yem bitkisi ekilerek toprak dinlendirilir ve azot yenilenir. Beşinci yıl döngü yeniden patatese döner. Bu plan patlıcangillerin peş peşe gelmesini önler, patatesin aynı tarlaya ancak 4 yılda bir dönmesini sağlar ve nematod ile toprak kaynaklı hastalıkların birikmesine izin vermez. Üç yıllık daha kısa bir alternatifte ise sıra baklagil, patates, tahıl şeklinde kurulabilir; ancak nematod baskısı yüksek tarlalarda 4 yıllık plan tercih edilmelidir.
Patatesten sonra tahıllar (buğday, arpa, yulaf) veya baklagiller (fasulye, bezelye, fiğ) ekilmesi idealdir. Tahıllar hasat sonrası gevşeyen toprağı toparlar ve hastalık döngüsünü kırar; baklagiller ise toprağa azot bağlayarak verimliliği geri kazandırır. Her ikisi de patatesin akrabası olmadığı için ortak hastalık taşımaz.
Patates aynı tarlaya en az 3 ila 4 yıl arayla ekilmelidir. Bu süre, patates kist nematodu, mildiyö ve vertisilyum gibi toprak kaynaklı etmenlerin popülasyonunun düşmesi için gereklidir. Nematod baskısının yüksek olduğu tarlalarda 4 yıl veya daha uzun ara tercih edilir.
Hayır. Domates, biber ve patlıcan patatesle aynı patlıcangiller familyasındandır ve mildiyö, vertisilyum, patates böceği ile nematod gibi ortak sorunları paylaşır. Bu bitkilerin patatesten hemen önce veya sonra ekilmesi hastalık ve zararlı yükünü ciddi biçimde artırır; en az 3 ila 4 yıl arayla ekilmelidirler.
Baklagiller kök nodüllerindeki rizobium bakterileri sayesinde havadaki azotu toprağa bağlar. Bu sayede patatesin yoğun ihtiyaç duyduğu azotça zengin bir yatak hazırlanır. Ayrıca baklagiller patates nematoduna konukçuluk etmediği için hem toprak verimliliğini artırır hem de hastalık döngüsünü kırar.
Evet. Doğru kurgulanmış bir ekim nöbeti nematod ve hastalık popülasyonunu düşürür, toprak yapısını iyileştirir ve azot dengesini onarır. Bu da yumru verimini ve kalitesini yükseltirken kimyasal ilaç ve gübre ihtiyacını azaltır. Aynı tarlaya sürekli patates eken üreticilerde ise verim yıldan yıla belirgin biçimde düşer.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel patates ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Patates Patates Ne Zaman Ekilir Patates Yetiştiriciliği Tüm Patates BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
