Menü
Arpa (Hordeum vulgare), buğdaygiller familyasından, insanlık tarihinin en eski kültür bitkilerinden biri olan serin iklim tahılıdır. Türkiye tarımında buğdaydan sonra en fazla ekim alanına sahip ikinci tahıl olup, ülke genelinde neredeyse her bölgede yetiştirilebilmesi sayesinde stratejik bir konumdadır. Arpa öncelikle hayvan yemi olarak değerlendirilir; besi ve süt hayvancılığında enerji açısından zengin bir kesif yem kaynağıdır. Bunun yanında malt üretimi yoluyla bira sanayisinin ana hammaddesini oluşturur ve az miktarda da un, bulgur, çorba gibi insan gıdası olarak mutfakta yer bulur. Kurağa ve tuzluluğa buğdaya göre daha dayanıklı olması, kısa vejetasyon süresi ve fakir topraklarda dahi ürün verebilmesi arpayı özellikle Orta Anadolu ve Doğu Anadolu gibi kurak ve karasal iklim bölgelerinin vazgeçilmez bitkisi yapar. Hem kışlık hem yazlık olarak ekilebilmesi, ekim nöbetinde (münavebe) toprağı dinlendirici bitki olarak kullanılması ve düşük girdiyle üretilebilmesi ekonomik önemini artırır. Türkiye, hayvancılık sektörünün yem ihtiyacı nedeniyle arpa üretimine büyük önem verir.
Arpa Türkiye'de en geniş ekim alanını serin ve karasal iklimin hâkim olduğu İç Anadolu Bölgesi'nde bulur. Konya, Ankara, Aksaray, Karaman, Yozgat ve Eskişehir illeri üretimde başı çeker; bu bölgenin kurak yazları, düşük yağış rejimi ve arpanın kurağa dayanıklılığı birbiriyle örtüşür. İç Anadolu'nun step iklimi ve derin, kireçli topraklarında buğdayın zorlandığı koşullarda arpa daha güvenli ürün verir. Güneydoğu Anadolu'da Şanlıurfa, Diyarbakır ve Mardin; Doğu Anadolu'da Erzurum, Kars ve Muş yaylalarında yazlık arpa yaygındır. Marmara'da Tekirdağ ve Edirne, malt arpası üretiminde önemlidir çünkü bira sanayisi bu bölgeye yakındır. Geçiş iklimine sahip Ege ve Akdeniz'in iç kesimlerinde de üretim yapılır. Arpanın kısa vejetasyon süresi ve düşük sıcaklık toleransı, yüksek rakımlı ve don riski olan Doğu Anadolu'da avantaj sağlar. Tuzlu ve kıraç topraklara buğdaydan daha iyi uyum göstermesi, sulama imkânı kısıtlı bölgelerde tercih edilmesinin temel nedenidir.
Türkiye'de arpanın dekara verimi, kuru (susuz) koşullarda genellikle yaklaşık 200-300 kg, sulu koşullarda ve verimli topraklarda ise dekara yaklaşık 400-500 kg ve üzerine çıkabilmektedir. Ülke ortalaması iklim koşullarına ve yılın yağış durumuna göre büyük değişkenlik gösterir; kurak geçen yıllarda verim belirgin şekilde düşer. Verimi etkileyen başlıca etkenler arasında yağış miktarı ve dağılımı (özellikle kardeşlenme ve başaklanma dönemindeki nem), toprak yapısı ve organik madde içeriği, sertifikalı ve bölgeye uygun çeşit kullanımı, ekim zamanı ve sıklığı, dengeli gübreleme (özellikle azot ve fosfor), yabancı ot ve hastalık kontrolü ile don, sıcak-kuru rüzgâr gibi olumsuz hava olayları sayılabilir. Kışlık ekimler, kış yağışlarından daha iyi yararlandığı için genellikle yazlık ekimlere göre daha yüksek verim verir. Kesin verim rakamları yıllara ve bölgelere göre değiştiğinden, güncel resmî TÜİK bitkisel üretim verilerinin izlenmesi önerilir.
Arpa, Türkiye'de üretilen miktarın büyük bölümü yurt içinde tüketilen bir üründür ve iç talebin ana kaynağı hayvancılık sektörüdür. Süt ve besi hayvancılığında kesif yem hammaddesi olarak arpaya yoğun ihtiyaç duyulması, arpayı stratejik bir yem tahılı hâline getirir. Bunun yanında malt ve bira sanayisi belirli kalite standartlarında malt arpasına talep oluşturur. Türkiye bazı yıllarda, özellikle kuraklık nedeniyle üretimin düştüğü dönemlerde yem açığını kapatmak için arpa ithalatına başvurabilmektedir; bu ithalat genellikle Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) aracılığıyla piyasa dengesini korumak amacıyla yapılır. TMO'nun alım fiyatı açıklaması ve müdahale alımları, iç piyasa fiyatlarının oluşmasında belirleyici rol oynar. Arpa fiyatları küresel tahıl piyasalarına, döviz kurlarına ve rekolteye duyarlıdır. İhracat, iç talebin yüksek olması nedeniyle sınırlı düzeyde kalır. Genel olarak arpa, hem çiftçi geliri hem de hayvancılık maliyetleri açısından ülke tarım ekonomisinde önemli bir denge unsurudur.
Arpa kurağa, tuzluluğa ve soğuğa buğdaya göre daha dayanıklıdır ve daha kısa sürede olgunlaşır. Buğday ağırlıklı olarak insan gıdası (un, ekmek) için üretilirken, arpa büyük oranda hayvan yemi ve malt sanayisi için yetiştirilir. Arpa, buğdayın zorlandığı fakir ve kıraç topraklarda dahi ürün verebilir.
Arpa hem kışlık hem yazlık ekilebilir. Kışlık ekim sonbaharda yapılır ve kış yağışlarından yararlandığı için genellikle daha yüksek verim verir. Sert kışların yaşandığı Doğu Anadolu gibi yüksek rakımlı bölgelerde ise don riski nedeniyle ilkbaharda yazlık ekim tercih edilir.
Arpanın en yaygın kullanımı hayvan yemidir; enerji bakımından zengin bir kesif yem kaynağıdır. İkinci önemli kullanım alanı malt üretimi yoluyla bira sanayisidir. Ayrıca az miktarda un, bulgur, çorba ve yarma gibi insan gıdalarında ve kavrularak kahve benzeri içeceklerde değerlendirilir.
Hayır, farklıdır. Malt arpası bira ve malt sanayisi için özel kalite kriterleri (belirli protein oranı, çimlenme gücü, tane iriliği ve homojenliği) taşıması gereken çeşitlerden elde edilir. Yemlik arpada ise öncelik enerji ve protein değeridir; kalite standartları malt arpasına göre daha esnektir.
Bölgeye uygun sertifikalı çeşit seçimi, zamanında ve uygun sıklıkta ekim, toprak analizine dayalı dengeli gübreleme, yabancı ot ile hastalık ve zararlı kontrolü verimi belirgin şekilde artırır. Ekim nöbeti (münavebe) uygulamak, uygun toprak işleme ve mümkünse kritik dönemlerde sulama da verimi olumlu etkiler.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel arpa ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Arpa Arpa Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
