Menü
Kinoa (Chenopodium quinoa), Güney Amerika kökenli, And Dağları uygarlıklarının binlerce yıldır yetiştirdiği tahıl benzeri (pseudocereal) bir kültür bitkisidir. Botanik olarak buğdaygillerden değil, ıspanak ve pancarla aynı familyadan (Amaranthaceae) gelir. Gluten içermemesi, yüksek protein oranı ve esansiyel amino asit dengesi nedeniyle son yıllarda sağlıklı beslenme akımıyla dünyada öne çıkmıştır. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü 2013 yılını Uluslararası Kinoa Yılı ilan ederek bitkinin gıda güvenliği açısından önemine dikkat çekmiştir. Türkiye tarımında kinoa henüz yaygın bir kültür bitkisi olmayıp, 2010 sonrası dönemde araştırma enstitüleri ve üniversiteler tarafından yürütülen adaptasyon ve deneme ekimleriyle tanınmaya başlamıştır. Kuraklığa, tuzluluğa ve fakir topraklara gösterdiği yüksek dayanıklılık, onu kısıtlı su kaynağına sahip veya marjinal alanlarda alternatif ürün olarak değerlendirilebilecek bir aday kılmaktadır. Ekonomik açıdan kinoa, iç pazarda artan sağlıklı gıda talebiyle katma değeri yüksek niş bir ürün konumundadır; üreticiler için geleneksel tahıllara göre daha yüksek birim fiyatla pazarlanabilme potansiyeli taşımaktadır.
Kinoa, geniş bir sıcaklık ve toprak toleransına sahip olduğu için Türkiye genelinde farklı ekolojilerde denenmiştir. İç Anadolu Bölgesi (Konya, Ankara, Eskişehir çevresi) kurağa dayanıklı yapısı sayesinde kinoa için elverişli görülmüş, düşük yağışlı ve serin gecelerin hâkim olduğu bu koşullar bitkinin tane bağlamasına uygun bulunmuştur. Ege Bölgesi (İzmir, Aydın, Manisa) ve Akdeniz Bölgesi (Antalya, Mersin, Adana) kışlık ekim imkânı sunması nedeniyle öne çıkmakta, ılıman kış sıcaklıkları erken ekimle yaz sıcaklarından kaçınmayı mümkün kılmaktadır; ancak çiçeklenme ve tane dolum döneminde aşırı yüksek sıcaklık verimi düşürebildiğinden ekim zamanlaması kritik önemdedir. Güneydoğu Anadolu ve tuzluluk sorunu bulunan sahil ile taban arazilerinde, kinoanın tuza toleransı bu alanları değerlendirme açısından ilgi çekicidir. Trakya ve Marmara ile Karadeniz kıyı şeridinde de deneme ölçekli ekimler yapılmıştır. Genel olarak kinoa, çiçeklenme döneminde çok yüksek sıcaklık ve nemden hoşlanmadığı için serin gecelerin görüldüğü, orta derecede yağış alan veya sulama imkânı olan, iyi drene edilmiş topraklarda daha iyi sonuç vermektedir.
Kinoada verim; çeşit, ekim zamanı, iklim, toprak yapısı ve bakım koşullarına göre önemli ölçüde değişmektedir. Türkiye'de yürütülen deneme ve adaptasyon çalışmalarında dekara verim yaklaşık 100 ile 300 kilogram arasında geniş bir aralıkta raporlanmıştır; uygun çeşit ve iyi koşullarda daha yüksek değerlere ulaşılabildiği gibi, olumsuz koşullarda bu değerin altına da düşülebilmektedir. Bu rakamlar kesin ülke ortalaması değil, farklı lokasyonlardaki deneme sonuçlarına dayanan yaklaşık aralıklardır. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: çiçeklenme ve tane dolum dönemindeki yüksek sıcaklık (35 dereceyi aşan sıcaklıklar döllenmeyi ve tane bağlamayı olumsuz etkiler), ekim sıklığı ve zamanı, toprak nemi ve sulama, azot başta olmak üzere bitki besleme, yabancı ot kontrolü ile hasat döneminde görülebilen yağmurun taneyi çimlendirme riski. Doğru çeşit seçimi ve bölgeye uygun ekim takvimi, verimde belirleyici rol oynar. Kesin ve güncel verim ortalamaları için resmî kaynakların ve yerel araştırma enstitülerinin verilerinin esas alınması önerilir.
Türkiye'de kinoa üretimi henüz sınırlı ölçekte ve gelişmekte olan bir alan olduğundan, ülke ağırlıklı olarak dış kaynaklı kinoaya bağımlı bir tablo sergilemektedir. İç tüketim, özellikle büyük şehirlerde sağlıklı ve fonksiyonel gıda talebinin artmasıyla yükselmektedir; gluten içermemesi kinoayı çölyak hastaları ve gluten hassasiyeti olanlar için cazip kılarken, yüksek protein değeri nedeniyle sporcu beslenmesi ve vejetaryen mutfağında da tercih edilmektedir. Kinoa marketlerde tane, un, patlatılmış ürün ve hazır karışım gibi çeşitli formlarda satılmakta ve genellikle geleneksel tahıllara kıyasla daha yüksek raf fiyatına sahip niş bir ürün olarak konumlanmaktadır. İhracat açısından yerli üretim henüz büyük hacimli ve düzenli bir dış satımı besleyecek düzeye ulaşmamıştır. Ekonomik önemi, üretici cephesinde alternatif ve katma değeri yüksek ürün potansiyeli, tüketici cephesinde ise büyüyen sağlıklı gıda pazarı üzerinden şekillenmektedir. Güncel üretim, tüketim, ihracat ve ithalat miktarları için TÜİK ve Tarım ve Orman Bakanlığı verilerinin takip edilmesi gerekir; bu metinde belirli bir sayısal istatistik verilmemiştir.
Hayır. Kinoa botanik olarak buğday, arpa gibi buğdaygillerden değildir; ıspanak ve pancarla aynı familyaya (Amaranthaceae) mensuptur. Taneleri tahıl gibi kullanıldığı için tahıl benzeri, yani pseudocereal olarak adlandırılır. Bu nedenle doğal olarak gluten içermez.
Evet, yetişebilir. Kinoa geniş bir iklim ve toprak toleransına sahip olduğundan Türkiye'nin birçok bölgesinde deneme ve adaptasyon ekimleri yapılmıştır. Henüz yaygın bir tarla bitkisi değildir, ancak kuraklığa ve tuzluluğa dayanıklılığı nedeniyle alternatif ürün olarak değerlendirilmektedir.
Ekim zamanı bölgeye göre değişir. Akdeniz ve Ege gibi kışı ılıman bölgelerde sonbahar veya kış sonu ekimi ile bitkinin yaz sıcaklarına girmeden tane bağlaması hedeflenir. İç Anadolu gibi karasal bölgelerde ise ilkbahar ekimi tercih edilir. Doğru zamanlama, sıcak stresinden kaçınmak için kritiktir.
Kinoa tanelerinin dış kabuğunda saponin adı verilen doğal, acımsı tatta bileşikler bulunur. Bu maddeler bitkiyi zararlılardan korur ancak acı bir tat verdiğinden, taneler pişirmeden önce bol suyla iyice yıkanır. Ticari üründe saponin genellikle işleme sırasında büyük ölçüde giderilmiş olur.
Kinoa çiçeklenme ve tane dolum döneminde aşırı yüksek sıcaklık ve nemden hoşlanmaz; serin gecelerin görüldüğü, iyi drene olmuş topraklarda ve dengeli su ile beslemede daha iyi sonuç verir. 35 dereceyi aşan sıcaklıklar döllenmeyi olumsuz etkileyebildiğinden, ekim takviminin bölgeye uygun ayarlanması verimi doğrudan etkiler.
Kaynak: Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel kinoa ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Kinoa Kinoa Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
