Menü
Darı, botanik adıyla Panicum miliaceum ve akraba türleriyle bilinen, buğdaygiller familyasından tek yıllık bir tahıl bitkisidir. Anadolu tarımının en eski kültür bitkilerinden biri olan darı, kuraklığa dayanıklılığı, kısa vejetasyon süresi ve fakir topraklarda dahi ürün verebilmesiyle öne çıkar. Türkiye tarımında bugün buğday, arpa ve mısır gibi tahıllara kıyasla dar bir alanda üretilse de, özellikle yağışın az olduğu ve sulama imkânının kısıtlı olduğu bölgelerde geçmişte yaygın olarak yetiştirilmiştir. Darı hem insan beslenmesinde hem de kümes hayvanları ve kuş yemi olarak değerlendirilir. Tanesi glutensiz olması nedeniyle çölyak hastalarına uygun alternatif tahıllar arasında yeniden ilgi görmekte, sağlıklı beslenme akımlarıyla birlikte lapası, unu ve gevreği mutfakta değer kazanmaktadır. Türkiye mutfağında darı unundan yapılan ekmek ve çorbalar bazı yörelerde geleneksel olarak tüketilir. Kısa büyüme döngüsü, darıyı ikinci ürün ve münavebe bitkisi olarak da kıymetli kılar. Bu yönleriyle darı, kuru tarım sistemlerinde risk dağıtan ve toprak sağlığını destekleyen stratejik bir tahıl konumundadır.
Darı, Türkiye'de kuraklığa dayanıklı yapısı sayesinde başlıca yağışın sınırlı olduğu ve sulama imkânının azaldığı bölgelerde yetiştirilir. Geleneksel olarak İç Anadolu Bölgesi'nin karasal iklime sahip illeri, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun kurak kesimleri ile Karadeniz'in iç ve geçiş kuşakları darı üretiminin görüldüğü alanlardır. İç Anadolu'da Konya, Ankara, Yozgat ve Çorum çevresinde kuru tarım koşullarında darıya yer verilebilmektedir. Karadeniz'in iç kesimlerinde ise geleneksel köy tarımında darı geçmişte önemli bir yere sahipti. Darının bu bölgelere uygunluğu, kısa vejetasyon süresi ve düşük su ihtiyacıyla açıklanır. Bitki, ilkbahar sonu ile yaz başında ekildiğinde sıcak ve kurak dönemi kısa sürede tamamlayarak olgunlaşabilir. Hafif, iyi drene olan tınlı topraklarda iyi gelişir; ancak fakir ve marjinal topraklarda dahi diğer tahıllara göre daha güvenilir ürün verir. Yüksek sıcaklığa toleransı ve düşük girdi gereksinimi, darıyı özellikle sulama altyapısı gelişmemiş ve yağışı düzensiz olan tarım alanları için uygun bir seçenek hâline getirir.
Darıda verim, tür ve çeşide, ekim zamanına, toprak verimliliğine ve mevsim yağışına bağlı olarak geniş bir aralıkta değişir. Kuru tarım koşullarında dekara ortalama verim genellikle düşük seviyelerde kalırken, sulanan ve iyi bakım yapılan koşullarda belirgin biçimde yükselebilir. Kesin bir ulusal ortalama vermek yerine, darının genel olarak buğday ve mısıra kıyasla birim alandan daha düşük tane verimi ile öne çıkan, buna karşın düşük girdiyle üretilebilen bir tahıl olduğu söylenebilir. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: ekim zamanının doğru seçilmesi ve toprak sıcaklığının çimlenme için yeterli olması, tohum yatağının iyi hazırlanması, uygun sıklıkta ekim, çiçeklenme ve tane doldurma döneminde su stresinin sınırlı tutulması, yabancı ot kontrolü ve dengeli gübreleme. Ayrıca kuşların taneye verdiği zarar ile hasat zamanının doğru belirlenmesi de gerçekleşen verimi doğrudan etkiler. Kuraklığa dayanıklı olmasına rağmen, çiçeklenme dönemindeki susuzluk tane bağlamayı azaltarak verimi düşürür. Sertifikalı ve bölgeye uyumlu çeşit kullanımı, verim ve tane kalitesini artıran önemli bir unsurdur.
Darı, Türkiye tarımında buğday, arpa, mısır ve çeltik gibi büyük hacimli tahıllara kıyasla küçük ölçekli bir üretim kalemidir ve toplam tahıl ekiliş alanı içinde sınırlı bir paya sahiptir. İç piyasada darının başlıca kullanım alanları insan gıdası olarak un, lapa ve gevrek ile hayvan ve kümes hayvanı yemi ve kafes kuşu yemidir. Kuş yemi ve karışım yemlerinde talep gören bir tahıl olması, darıya niş bir ticari değer kazandırır. Glutensiz ve sağlıklı beslenme ürünlerine yönelik artan ilgi, darı ununun ve tam tane darının perakende raflarında yer bulmasını sağlamış, bu da katma değerli ürünlerde talebi canlandırmıştır. Türkiye'de darı üretimi iç tüketimi karşılamaya yönelik olup, dünya ticaretinde başlıca darı ihracatçısı ülkeler arasında yer almaz; kuş yemi ve gıda amaçlı belirli darı türlerinde zaman zaman ithalata başvurulabilmektedir. Uydurma rakam vermeksizin genel bir değerlendirme yapmak gerekirse, darının ekonomik önemi büyük hacimli ticaretten çok, kuru tarım bölgelerinde üretim çeşitliliği sağlaması, düşük girdiyle gelir imkânı sunması ve gıda sanayiinde niş ürünlere hammadde olmasında yatar.
Darı, buğdaygiller familyasından, küçük taneli bir tahıl grubudur ve botanik olarak Panicum miliaceum ile akraba türleri kapsar. Halk arasında bazı yörelerde mısıra da darı denmesine rağmen, gerçek darı mısırdan farklı, çok daha küçük taneli ve ayrı bir bitkidir. Mısır iri koçanlı bir bitkiyken, darı başak benzeri salkımlarda çok sayıda küçük tane taşır.
Darının vejetasyon süresi kısadır ve su ihtiyacı birçok tahıla göre daha düşüktür. Bu sayede yağışın az olduğu ve sulama imkânının kısıtlı olduğu bölgelerde, sıcak ve kurak dönemi hızlıca tamamlayarak ürün verebilir. Fakir ve marjinal topraklarda dahi görece güvenilir sonuç vermesi, onu kuru tarım için elverişli kılar.
Darı sıcak dönem bitkisidir; toprak yeterince ısındığında, genellikle ilkbahar sonu ile yaz başında ekilir. Kısa büyüme döngüsü sayesinde ekimden sonra görece kısa sürede olgunlaşır ve yaz sonu ile sonbahar başında hasat edilebilir. Bu özelliği darıyı ikinci ürün ve münavebe bitkisi olarak da değerlendirmeye uygun hâle getirir.
Darı tanesi doğal olarak glutensizdir ve bu nedenle çölyak hastaları için uygun alternatif tahıllar arasında gösterilir. Ancak öğütme, paketleme ve işleme aşamalarında glutenli tahıllarla çapraz bulaşma olabileceğinden, çölyak hastalarının glutensiz olarak etiketlenmiş ve uygun koşullarda üretilmiş ürünleri tercih etmesi önerilir.
Darı, un hâline getirilerek ekmek ve çorbalarda, tam tane olarak lapa ve pilav benzeri yemeklerde, ayrıca gevrek ve atıştırmalık ürünlerde kullanılır. Türkiye'nin bazı yörelerinde darı unundan geleneksel ekmekler yapılır. Bunun yanında darı, kümes hayvanı ve kafes kuşu yemi olarak da yaygın biçimde değerlendirilir.
Darı genellikle bahar aylarında, toprak sıcaklıklarının 10-12 dereceye ulaştığında ekilir. Ekim zamanı, bölgenin iklim koşullarına bağlı olarak değişiklik gösterebilir.
Darı, ekimden itibaren yaklaşık 3-4 ay içinde hasat edilebilir. Hasat süresi, çeşit, iklim ve bakım koşullarına göre değişir.
Darı, çeşitli toprak tiplerinde yetişebilmesine rağmen, iyi drene edilmiş, hafif kumlu toprakları tercih eder. Sıcak ve kurak iklimlerde daha iyi gelişir.
Darı, kuraklığa dayanıklı bir bitki olmasına rağmen, büyüme döneminde düzenli sulama gerektirir. Sulama sıklığı, iklim koşullarına ve toprak nemine bağlı olarak değişir.
Darı, farklı iklim ve toprak koşullarına uyum sağlayabilen birçok çeşide sahiptir. Bunlar arasında beyaz darı, kırmızı darı ve sarı darı gibi çeşitler bulunur.
Darıda en sık karşılaşılan hastalıklar arasında külleme ve pas hastalığı yer alır. Ayrıca, darı böceği ve yaprak bitleri gibi zararlılar da bitkiye zarar verebilir.
Darıda budama genellikle gerekmez, ancak bitki sağlığını korumak için yabancı otlarla mücadele edilmesi önemlidir. Düzenli sulama ve gübreleme ile bitkinin büyümesi desteklenmelidir.
Darı, serin ve kuru bir ortamda, hava geçiren kaplarda saklanmalıdır. Nem ve sıcaklık, darının kalitesini olumsuz etkileyebilir.
Darı genellikle açık alanda yetiştirilir, ancak serada yetiştirme de mümkündür. Serada yetiştirme, iklim kontrolü ile verimi artırabilir.
Darı verimi, çeşit, iklim ve bakım koşullarına göre değişir. Uygun şartlar sağlandığında verim artışı sağlanabilir.
Darı, organik tarım yöntemleriyle yetiştirilebilir; kimyasal gübre ve ilaç kullanmaktan kaçınılır. Organik gübreler ve doğal zararlı kontrol yöntemleri tercih edilmelidir.
Hasat sonrası darı, hemen işlenmeli veya saklanmalıdır. Temizlenip kurutulması, kalitesinin korunması açısından önemlidir.
Darı, rüzgarla tozlaşan bir bitkidir; bu nedenle, tozlaşma için polinatörlere ihtiyaç duymaz. Çiçeklerin açtığı dönemde rüzgar etkili olur.
Darı, soğuk hava koşullarına karşı sınırlı bir dayanıklılığa sahiptir; genç bitkiler don olaylarına karşı daha hassastır. Özellikle ekim sonrası soğuk havalardan korunması önemlidir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel darı ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Darı Darı Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
