Menü
Darı (Panicum miliaceum ve Setaria italica), buğdaygiller (Poaceae) familyasından, sıcak iklim seven, kısa vejetasyon süreli (60-100 gün) ve kurağa dayanıklı bir C4 tahılıdır. Türkiye koşullarında çoğunlukla yazlık olarak ya da buğday-arpa hasadından sonra ikinci ürün olarak yetiştirilir. Bu esnek yapısı darıyı münavebe (ekim nöbeti) planlamasında değerli bir ürün yapar. Ancak darının bir tahıl olması, onu diğer buğdaygillerle (mısır, sorgum, çeltik, buğday) aynı hastalık ve zararlı grubuna sokar. Bu nedenle darıyı arka arkaya veya başka bir tahıldan hemen sonra ekmek, toprakta rastık, yaprak biti ve gövde kurtlarının birikmesine yol açar. Doğru münavebede darı; baklagillerden sonra ekilerek topraktaki azottan yararlanır, kendisinden sonra ise geniş yapraklı çapa bitkileri (ayçiçeği, pamuk) veya baklagillerle takip edilerek toprak dengesi korunur. Kısa süreli ve az girdili yapısı, darıyı sürdürülebilir bir rotasyon halkası haline getirir.
Darı üretiminde münavebe, hem toprak sağlığı hem de bitki koruma açısından belirleyicidir. Darı bir buğdaygil olduğu için sürekli aynı tarlada veya başka tahıllardan sonra yetiştirildiğinde, buğdaygillere özgü hastalıklar (rastık/Ustilago, mildiyö) ile zararlılar (yaprak biti, mısır koçan kurdu, gövde kurtları, çekirge) toprak ve bitki artıklarında birikerek yıldan yıla artan bir baskı oluşturur. Aynı familyanın tekrarı, bu etmenlerin konukçu döngüsünü kırmadığı için kimyasal mücadele ihtiyacını yükseltir. Besin dengesi açısından da darı, yüzeysel ve saçak kök yapısıyla toprağın belirli katmanından benzer elementleri (özellikle azot) çeker; her yıl aynı ürün, bu katmanı tek yönlü tüketir. Baklagillerle kurulan rotasyon, kök nodüllerindeki Rhizobium bakterileri sayesinde toprağa azot kazandırarak darının azot ihtiyacını doğal yoldan karşılar. Farklı kök derinliğine sahip ürünlerle dönüşüm, toprağın alt katmanlarının da değerlendirilmesini sağlar, organik madde çeşitliliğini artırır ve yabancı ot florasının tek tipleşmesini önleyerek yabancı ot yönetimini kolaylaştırır.
Darı için en uygun önceki ürün grubu baklagillerdir. Nohut, mercimek, fasulye, bakla, fiğ, yonca ve soya gibi baklagiller, kök nodüllerindeki bakterilerle havadan azot bağlayarak toprağı zenginleştirir; bu azottan darı doğrudan yararlanır ve gübre ihtiyacı azalır. Ayrıca baklagiller darıyla ortak hastalık ve zararlı taşımadığı için hastalık döngüsünü kırar. Darıdan sonra ise geniş yapraklı çapa bitkileri idealdir: ayçiçeği, pamuk, patates ve şeker pancarı gibi ürünler hem farklı kök derinliğiyle toprağı dengeler hem de farklı familyadan oldukları için buğdaygil kaynaklı zararlıların birikimini keser. Çapalı yetiştirilen bu bitkiler, darı tarlasında kalabilen dar yapraklı yabancı otların temizlenmesine de yardımcı olur. Darının kısa vejetasyonu, onu buğday veya arpa hasadından sonra ikinci ürün olarak da uygun kılar; ancak bu tahıl-tahıl geçişinin yalnızca kısa dönemli olması ve ertesi yıl mutlaka baklagil veya çapa bitkisiyle telafi edilmesi gerekir.
Darıda kaçınılması gereken en temel hata, onu kendisinden veya başka bir buğdaygilden hemen sonra ekmektir. Mısır, sorgum, çeltik, buğday ve arpa aynı familyadan olduğu için darıyla ortak zararlıları (mısır koçan kurdu, gövde kurdu, yaprak biti, çekirge) ve hastalıkları (rastık, yaprak lekeleri) paylaşır; bu ürünlerin ardından darı ekmek, toprakta ve bitki artıklarında biriken bu etmenlerin baskısını katlar. Özellikle sorgumdan sonra darı ekimi, ortak zararlı ve alelopatik artık riski nedeniyle sakıncalıdır. Aynı tarlaya üst üste iki üç yıl darı ekmek (monokültür) toprağı tek yönlü yorar, verimi düşürür ve dar yapraklı yabancı otların hakimiyet kurmasına yol açar. Ayrıca çeltik gibi su tutan bir tahıldan sonra darı, hem toprak yapısı hem de hastalık geçişi açısından önerilmez. Genel kural: iki tahıl arasına mutlaka bir baklagil veya geniş yapraklı çapa bitkisi girmelidir; ikinci ürün amaçlı tahıl-darı geçişi ise ertesi yıl farklı familyayla dengelenmelidir.
Kuru veya sulu koşullar için önerilen dört yıllık örnek münavebe: 1. Yıl: Baklagil (nohut, mercimek veya yem bitkisi olarak fiğ) ekilir; toprağa azot bağlanır ve hastalık döngüsü kırılır. 2. Yıl: Darı ekilir; önceki yılın azotundan yararlanır, kısa vejetasyonuyla toprağı fazla yormaz. 3. Yıl: Geniş yapraklı çapa bitkisi (ayçiçeği veya pamuk) ekilir; farklı kök derinliği ve familyasıyla toprak dengelenir, dar yapraklı yabancı otlar temizlenir. 4. Yıl: Buğday veya yonca ile döngü tamamlanır ve yeniden baklagile bağlanır. İkinci ürün sistemi uygulayan bölgeler (Çukurova, GAP) için alternatif plan: Kışlık buğday hasadından sonra yazlık ikinci ürün olarak darı ekilir; ertesi yıl bu tarla mutlaka baklagil veya ayçiçeği gibi farklı bir familyaya devredilerek üst üste tahıl baskısı önlenir. Bölgenizin toprak ve iklim koşullarına göre İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü önerileri esas alınmalıdır.
Darı için en uygun ön bitki baklagillerdir. Nohut, mercimek, fasulye, fiğ veya yonca gibi baklagillerden sonra ekilen darı, bu bitkilerin toprağa bıraktığı azottan yararlanır ve daha az gübreyle iyi verim verir. Ayrıca baklagiller darıyla ortak hastalık taşımadığı için zararlı döngüsünü kırar.
Darıdan sonra geniş yapraklı çapa bitkileri idealdir. Ayçiçeği, pamuk, patates veya şeker pancarı gibi farklı familyadan ürünler, hem toprağı farklı kök derinliğiyle dengeler hem de buğdaygil kaynaklı zararlıların birikimini keser. Baklagillerle devam etmek de topraktaki azotu yeniler.
Hayır, önerilmez. Mısır, sorgum ve darı aynı buğdaygil familyasındandır ve gövde kurdu, koçan kurdu, yaprak biti gibi ortak zararlılarla rastık gibi hastalıkları paylaşır. Bu ürünlerden hemen sonra darı ekmek, toprakta biriken bu etmenlerin baskısını artırır ve mücadele masrafını yükseltir.
Sürekli tek ürün (monokültür) darı ekimi sakıncalıdır. Üst üste ekim, toprağı tek yönlü tüketir, verimi düşürür, dar yapraklı yabancı otların çoğalmasına ve hastalık zararlı birikimine yol açar. İki darı ekimi arasına mutlaka bir baklagil veya geniş yapraklı çapa bitkisi girmelidir.
Evet, darının kısa vejetasyon süresi onu buğday veya arpa hasadından sonra ikinci ürün olarak uygun kılar. Ancak buğday ve darının ikisi de tahıl olduğu için bu tahıl-tahıl geçişi kısa dönemli tutulmalı, ertesi yıl tarla mutlaka baklagil veya ayçiçeği gibi farklı bir familyaya devredilerek denge kurulmalıdır.
Kaynak: TAGEM Tarla Bitkileri Araştırma Enstitüleri ve Ziraat Fakülteleri Tarla Bitkileri (Ekim Nöbeti) Ders Notları. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel darı ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Darı Darı Ne Zaman Ekilir Darı Yetiştiriciliği Tüm Darı BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
