Darı yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Darı Hastalıkları
Darı rastığı (sürme)
Sphacelotheca destruens
Belirti: Hastalık başakta belirgin olur; normal tane bağlaması gereken salkım yerinde siyah, isi andıran kömürümsü bir kütle oluşur. Hasta bitkiler genellikle bodur kalır ve başaklar kısırlaşır. Olgunlukta bu kara kütleden binlerce spor rüzgârla etrafa dağılır.
Etmen / koşul: Etmen tohumla ve toprakla taşınan bir fungustur; bulaşık tohumun ekilmesi ve nemli, serin çimlenme koşulları hastalığı artırır.
Önlem: Sağlıklı ve temiz tohum kullanılmalı, hastalıklı bitkiler salkım kararmadan sökülüp tarladan uzaklaştırılarak imha edilmeli ve münavebe uygulanmalıdır.
Darı pası
Belirti: Yaprak ve sap üzerinde önce sarımsı-kahverengi, sonra koyulaşan küçük kabarcık (püstül) lekeleri görülür. Püstüller patlayınca elde toz halinde renkli spor bırakır. Yoğun bulaşmada yapraklar erken sararıp kurur, tane dolumu zayıflar.
Etmen / koşul: Ilık ve nemli, çiğli havalar pas mantarının gelişmesini ve hızla yayılmasını teşvik eder.
Önlem: Dayanıklı çeşit tercih edilmeli, sık ekimden ve aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalı, hasat artıkları temizlenmelidir.
Mildiyö (yalancı külleme)
Sclerospora graminicola
Belirti: Yaprakların alt yüzeyinde nemli havada beyazımsı-grimsi bir küf tabakası, üst yüzeyde ise sarımsı solgun lekeler oluşur. İleri dönemde yapraklar şeritlenir, yırtılır ve salkımlar bozularak yapraksı, kısır yapılara dönüşebilir.
Etmen / koşul: Yüksek nem, serin geceler ve sık ekim nedeniyle havasız kalan tarlalarda hastalık şiddetlenir; etmen toprakta ve bitki artıklarında barınır.
Önlem: Temiz tohum ve sağlıklı fide kullanılmalı, hastalıklı bitkiler sökülüp imha edilmeli, drenajı iyi tarlalarda münavebe ile ekim yapılmalıdır.
Yaprak yanıklığı (helmintosporiyum yaprak lekesi)
Belirti: Yapraklarda küçük, esmer-kırmızımsı lekeler başlar; lekeler büyüyüp birleşerek uzun kahverengi yanık şeritleri oluşturur. Şiddetli durumda yapraklar baştan kurur ve bitki erken sararır.
Etmen / koşul: Sıcak ve nemli hava, çiy ve sık bitki örtüsü mantarın yayılmasını kolaylaştırır; bulaşık bitki artıkları kaynak oluşturur.
Önlem: Hasat sonrası bitki artıkları toplanıp imha edilmeli, münavebe uygulanmalı ve dengeli gübreleme ile sağlıklı bitki gelişimi sağlanmalıdır.
Darı Zararlıları
Süne
Eurygaster integriceps
Zarar şekli: Erginler ve nimfler sap, başak ve taneden emgi yapar. Süt olum döneminde emilen taneler buruşuk, cılız ve içi boş kalır; başaklarda kısmen beyazlaşma (akbaşak) görülür. Emgi yerlerinde küçük açık noktalar fark edilir.
Koşul: Kışı kışlaklarda geçirip ilkbaharda tarlalara inerler; sıcak ve kurak ilkbahar popülasyonu artırır.
Önlem: Kışlakların korunması, erken ve sağlıklı gelişen bitki için iyi bakım, hasadın geciktirilmemesi ve doğal düşmanların korunması önerilir.
Kımıl
Aelia rostrata
Zarar şekli: Sünede olduğu gibi başak ve tanede emgi yapar; emgi sonucu taneler cılız ve buruşuk kalır, başaklar beyazlaşıp boş salkım görünümü alır. Bitki sapında ve başakta sararma ve gelişme geriliği oluşur.
Koşul: Dağ kışlaklarında kışlayıp ilkbaharda ekin tarlalarına geçer; kurak ve sıcak koşullar zararı artırır.
Önlem: Erken ekim ile bitkinin zararlı yoğunluğundan önce gelişmesi sağlanmalı, hasat zamanında yapılmalı ve doğal düşmanlar korunmalıdır.
Yaprak bitleri (afitler)
Zarar şekli: Yaprak, sap ve başakta toplu halde bulunan küçük yeşil-siyahımsı böceklerdir. Bitki özsuyunu emerek yaprakların kıvrılıp sararmasına yol açar. Salgıladıkları tatlımsı madde üzerinde siyah is küfü gelişir ve yapraklar yapışkanlaşır.
Koşul: Ilık ve kurak havalar ile aşırı azotlu gübreleme hızlı çoğalmalarına neden olur; ayrıca virüs hastalıklarını taşıyabilirler.
Önlem: Dengeli gübreleme yapılmalı, tarla yabancı otlardan temizlenmeli ve uğur böceği gibi doğal düşmanlar korunmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Darı darı rastığı (sürme) belirtileri nelerdir?
Hastalık başakta belirgin olur; normal tane bağlaması gereken salkım yerinde siyah, isi andıran kömürümsü bir kütle oluşur. Hasta bitkiler genellikle bodur kalır ve başaklar kısırlaşır. Olgunlukta bu kara kütleden binlerce spor rüzgârla etrafa dağılır.
Darı darı pası belirtileri nelerdir?
Yaprak ve sap üzerinde önce sarımsı-kahverengi, sonra koyulaşan küçük kabarcık (püstül) lekeleri görülür. Püstüller patlayınca elde toz halinde renkli spor bırakır. Yoğun bulaşmada yapraklar erken sararıp kurur, tane dolumu zayıflar.
Yaprakların alt yüzeyinde nemli havada beyazımsı-grimsi bir küf tabakası, üst yüzeyde ise sarımsı solgun lekeler oluşur. İleri dönemde yapraklar şeritlenir, yırtılır ve salkımlar bozularak yapraksı, kısır yapılara dönüşebilir.
Darı süne zararı nasıl anlaşılır?
Erginler ve nimfler sap, başak ve taneden emgi yapar. Süt olum döneminde emilen taneler buruşuk, cılız ve içi boş kalır; başaklarda kısmen beyazlaşma (akbaşak) görülür. Emgi yerlerinde küçük açık noktalar fark edilir.
Darı kımıl zararı nasıl anlaşılır?
Sünede olduğu gibi başak ve tanede emgi yapar; emgi sonucu taneler cılız ve buruşuk kalır, başaklar beyazlaşıp boş salkım görünümü alır. Bitki sapında ve başakta sararma ve gelişme geriliği oluşur.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Bitki Hastalıkları ve Zararlıları Zirai Mücadele Teknik Talimatları (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
