Menü
Kinoa (Chenopodium quinoa), botanik olarak Amaranthaceae (ıspanakgiller) familyasında yer alan bir yalancı tahıldır; buğday ya da arpa gibi gerçek bir tahıl değil, ıspanak, pazı ve pancarla akrabadır. Bu akrabalık, münavebe planı kurulurken en çok dikkat edilmesi gereken noktadır. Türkiye'de kinoa henüz yaygınlaşan yeni bir ürün olduğundan, üreticiler çoğunlukla mevcut buğday, arpa, nohut ve mercimek ekim düzenine kinoayı bir alternatif ürün olarak yerleştirir. Kinoa toprak seçiciliği düşük, tuzluluğa ve kurağa dayanıklı olsa da, tek yıllık ve derin köklü yapısı sayesinde iyi bir münavebe ürünüdür. Doğru bir ekim nöbetinde kinoa, tahıl ağırlıklı sistemlerde ürün çeşitliliği sağlar, toprağın farklı derinliklerinden besin alarak profil dengesini korur ve mildiyö ile yaprak zararlılarının yıldan yıla birikmesini önler. Bu içerik, kinoayı Türkiye koşullarında sağlıklı bir rotasyona oturtmak için familya mantığına dayalı somut öneriler sunar.
Kinoada münavebe, öncelikle familya kaynaklı hastalık ve zararlı baskısını kırmak için önemlidir. Kinoanın en ciddi hastalığı mildiyödür (Peronospora variabilis); bu etmen ıspanakgiller familyasında toprakta ve bitki artıklarında barınır. Aynı tarlaya art arda kinoa ya da ıspanak, pazı, pancar ekilirse mildiyö inokulumu ile Cercospora yaprak lekesi birikir, verim ve tane kalitesi düşer. Yaprak biti, yaprak galeri sineği ve pancar sinekleri de bu familyada ortak zararlılardır ve rotasyonla döngüleri kırılır. İkinci neden besin dengesidir: kinoa özellikle azota ve fosfora tepki verir; her yıl aynı katmandan aynı elementleri çeken tek tip ekim toprağı yorar. Baklagil ve tahıllarla dönüşümlü ekim azot dengesini onarır ve organik maddeyi korur. Üçüncüsü yabancı ot yönetimidir; kinoa erken dönemde yavaş geliştiğinden yabancı ota karşı zayıftır, farklı kültür bitkileriyle rotasyon ot tohumu bankasını azaltır. Ayrıca kinoanın kendisi gelişigüzel dökülen tanelerle sonraki üründe gönüllü bitki sorunu yaratabileceğinden planlı nöbet şarttır.
Kinoa için en uygun ön bitkiler baklagiller ve tahıllardır. Mercimek, nohut, fasulye ve bakla gibi baklagiller kök nodüllerindeki Rhizobium bakterileriyle havadan azot bağlar ve topraktaki kullanılabilir azotu artırır; bu baklagillerden sonra ekilen kinoa, azot ihtiyacının önemli bölümünü hazır bulur ve daha az gübreyle iyi vejetatif gelişim gösterir. Buğday, arpa ve yulaf gibi tahıllar da iyi ön bitkidir; tahıllar hasattan sonra bol sap-kök artığıyla organik madde bırakır, farklı kök derinliğiyle toprağı boşaltır ve kinoa ile hiçbir hastalık-zararlıyı paylaşmadıkları için mildiyö ve pancar zararlısı riskini taşımaz. Kinoadan sonra ise ıspanakgiller dışındaki hemen her familya rahatlıkla gelebilir: derin köklü ve besin çeken kinoanın ardından azot bağlayan bir baklagil (mercimek, nohut) toprağı yeniden zenginleştirir; buğday veya arpa gibi tahıllar da kinoanın toprakta bıraktığı gevşek yapıdan yararlanır. Kök derinliği ve besin talebi farklı bu ürünlerle kurulan nöbet, toprak profilini dengede tutar.
En önemli kural, kinoayı aynı tarlaya art arda ekmemek ve kendi familyası olan ıspanakgillerle (Amaranthaceae) üst üste getirmemektir. Bu familyada şeker pancarı, yem pancarı, kırmızı pancar, ıspanak ve pazı bulunur; kinoadan önce ya da hemen sonra bu ürünlerin ekilmesi mildiyö (Peronospora), Cercospora yaprak lekesi ve pancar yaprak biti ile yaprak galeri sineği gibi ortak etmenlerin toprakta ve artıklarda birikmesine yol açar. Özellikle şeker pancarından sonra kinoa ya da kinoadan sonra pancar ekmekten kaçınılmalıdır; ikisi de aynı toprak kaynaklı hastalık ve nematod baskısını besler. Kinoa ile en az iki, tercihen üç yıllık ara verilmesi önerilir. Ayrıca yabani kaz ayağı (Chenopodium album) gibi yabancı otların yoğun olduğu tarlalar kinoa için sorunludur; bu ot kinoanın yakın akrabası olduğundan hem ayıklaması zordur hem de ortak zararlıları barındırır. Fazla nemli, drenajı bozuk ve mildiyö geçmişi olan parseller kinoa için riskli sayılmalı, bu tür alanlar rotasyonda kinoaya ayrılmamalıdır.
Türkiye'nin kuru tarım ve geçiş kuşağı koşullarına uyan dört yıllık örnek bir münavebe şöyle kurulabilir. 1. Yıl: Baklagil (mercimek ya da nohut) ekilir; topraktaki azot artırılır ve yabancı ot baskısı düşürülür. 2. Yıl: Kinoa ekilir; önceki baklagilin biriktirdiği azottan yararlanır, tahıl dışı bir ürün olarak çeşitlilik sağlar. 3. Yıl: Kışlık tahıl (buğday ya da arpa) gelir; kinoa artıklarını değerlendirir, farklı kök derinliğiyle toprağı dengeler ve ıspanakgil hastalık döngüsünü tamamen kırar. 4. Yıl: Yeniden bir baklagil (fasulye ya da bakla) veya ayçiçeği gibi endüstri bitkisi ile toprak dinlendirilir ve azot yenilenir. Bu düzende kinoa dört yılda yalnızca bir kez aynı tarlaya gelir, böylece mildiyö ve pancar zararlısı birikimi önlenir. Üç yıllık daha kısa bir alternatifte ise baklagil, kinoa, tahıl sırası izlenebilir; bu da kinoaya yeterli aralığı korur.
En iyi ön bitki mercimek, nohut, fasulye gibi baklagillerdir; bunlar toprağa azot bağlar ve kinoa bu azottan yararlanarak daha güçlü gelişir. Buğday ve arpa gibi tahıllardan sonra da kinoa ekilebilir, çünkü tahıllar kinoa ile hiçbir hastalık ya da zararlıyı paylaşmaz.
Kinoadan sonra ıspanakgiller (pancar, ıspanak, pazı) dışındaki hemen her ürün gelebilir. En mantıklısı toprağı yeniden azotla besleyen bir baklagil ya da kinoa artıklarını değerlendiren buğday veya arpa gibi bir tahıldır.
Hayır, önerilmez. Şeker pancarı, ıspanak ve pazı kinoa ile aynı ıspanakgiller familyasındadır; mildiyö, Cercospora yaprak lekesi ve pancar zararlıları ortaktır. Peş peşe ekim bu etmenleri toprakta biriktirir, kinoada verim ve kalite düşer.
Aynı parsele kinoayı en az iki, tercihen üç yılda bir getirmek gerekir. Bu aralık mildiyö inokulumunun ve toprak kaynaklı zararlıların azalmasına, ayrıca dökülen tanelerden çıkan gönüllü kinoa bitkilerinin azalmasına imkan verir.
Kinoa özellikle azot ve fosfora tepki veren, orta düzeyde besin çeken bir üründür. Ardından azot bağlayan bir baklagil ekmek ya da anız-organik madde bırakan bir tahılla devam etmek toprak verimliliğini onarır; sürekli tek tip ekim toprağı yorar.
Kaynak: TAGEM ve Ziraat Fakülteleri kinoa yetiştiricilik çalışmaları. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel kinoa ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Kinoa Kinoa Ne Zaman Ekilir Kinoa Yetiştiriciliği Tüm Kinoa BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
