Menü
Arpa (Hordeum vulgare), buğdaygiller (Poaceae) familyasından serin iklim tahılıdır ve Türkiye genelinde çoğunlukla kışlık ekilir. Münavebe, yani ekim nöbeti, arpanın toprağı yorması, kök ve kökboğazı hastalıklarının birikmesi ve yabancı ot baskısı gibi sorunları düzenli olarak kırmanın temel yoludur. Arpa toprak azotunu hızlı tüketen, saçak köklü bir bitki olduğundan aynı tarlada yıldan yıla ekildiğinde verim ve kalite belirgin şekilde düşer. İyi kurgulanmış bir münavebede arpa, azot bağlayan baklagillerden ya da tarlayı temiz bırakan çapa bitkilerinden sonra ekilerek hem besin dengesinden hem de daha temiz bir tarladan yararlanır. Kuru tarım bölgelerinde nadas, sulu koşullarda ise baklagil ve endüstri bitkileriyle kurulan döngüler arpa için en verimli sonucu verir. Bu sayfada arpaya özgü uygun öncül ve ardıl ürünler, kaçınılması gereken ekim sıraları ve örnek 4 yıllık plan agronomik gerekçeleriyle ele alınmaktadır.
Arpa üretiminde münavebenin önemi üç noktada toplanır. Birincisi toprak verimliliğidir: arpa saçak kök yapısıyla üst toprak katmanından yoğun azot ve besin çeker, sürekli ekimde organik madde ve azot dengesi bozulur. Baklagil veya çapa bitkisiyle almaşık ekim bu dengeyi onarır. İkincisi hastalık ve zararlı döngüsünü kırmaktır. Arpa buğday ile aynı familyada olduğundan kök ve kökboğazı çürüklükleri (Fusarium, Bipolaris sorokiniana), yaprak lekeleri, kahverengi ve sarı pas, arpa küllemesi ile süne ve kımıl gibi zararlılar tahıl arka arkaya ekildiğinde toprakta ve anızda birikir. Farklı familyadan bir ürün araya girdiğinde bu etmenlerin konukçusu ortadan kalkar. Üçüncüsü yabancı ot yönetimidir: yabani yulaf, delice ve kısır yabani otlar tahıl tarlalarında hızla çoğalır; çapa bitkileri ve geniş yapraklı ürünler farklı herbisit ve toprak işleme imkanı sunarak bu otları baskılar. Böylece besin elementi dengesi korunurken hastalık ve zararlı baskısı sürekli düşük tutulur.
Arpa için en uygun öncül ürünler baklagillerdir. Nohut, mercimek, fasulye, fiğ, bakla ve yonca gibi baklagiller kökündeki Rhizobium bakterileriyle havanın azotunu toprağa bağlar; bu bitkilerden sonra ekilen arpa hazır azottan yararlanarak daha az gübreyle daha iyi verim verir. Ayrıca baklagiller tarlayı nispeten temiz bırakır ve tahıl hastalıklarına konukçuluk etmez. İkinci uygun grup çapa (endüstri ve sıra arası işlenen) bitkileridir: ayçiçeği, şeker pancarı, patates, mısır ve pamuk derin köklü olduklarından toprağın farklı katmanlarını kullanır, sık toprak işleme sayesinde yabancı ot ve zararlı yükünü düşürür ve arpaya temiz bir tohum yatağı bırakır. Kuru tarım alanlarında nadas sonrası arpa, biriken nem ve mineralize azot nedeniyle klasik ve güvenilir bir uygulamadır. Arpanın kendisi de erken hasat edilip tarlayı erken boşalttığı için kendisinden sonra baklagil veya ikinci ürün ekimine iyi zemin hazırlar. Genel kural, tahıldan sonra baklagil veya çapa bitkisine, baklagilden sonra ise arpaya dönmektir.
Arpada kaçınılması gereken ilk uygulama, arpayı arpanın veya buğdayın ardından aynı tarlaya arka arkaya ekmektir. İki tahıl aynı Poaceae familyasında olduğundan kök ve kökboğazı çürüklükleri (Fusarium, Bipolaris sorokiniana), pas hastalıkları, arpa küllemesi ve yaprak lekeleri anızda ve toprakta birikerek her yıl şiddetlenir; süne ve kımıl gibi tahıl zararlıları da sürekli konukçu bularak populasyonunu artırır. Yulaf, çavdar ve tritikale gibi diğer serin iklim tahıllarından hemen sonra arpa ekmek de aynı hastalık ve zararlı döngüsünü beslediği için sakıncalıdır. Yabani yulaf ve delice gibi tahıla özgü yabancı otlar da ardışık tahıl ekiminde kontrolden çıkar. Bu nedenle arpadan önce en az bir yıl mutlaka farklı familyadan bir ürün (baklagil veya çapa bitkisi) ya da nadas girmelidir. Ayrıca su tutan, drenajı zayıf ağır topraklarda kök çürüklüğü riski arttığından, bu tür parsellerde tahıl yoğunluğunu düşürüp araya baklagil ve endüstri bitkilerini sokmak önerilir.
Sulu veya yeterli yağış alan koşullar için 4 yıllık örnek plan: 1. Yıl Nohut veya Mercimek (baklagil, kökten azot bağlar ve tarlayı temiz bırakır). 2. Yıl Arpa (öncül baklagilin biriktirdiği azottan yararlanır, gübre ihtiyacı azalır). 3. Yıl Ayçiçeği veya Şeker pancarı (derin köklü çapa bitkisi; farklı toprak katmanını kullanır, sık işleme ile yabancı ot ve tahıl hastalık kalıntılarını temizler). 4. Yıl Fiğ veya Bakla (yeniden baklagille toprak azotu ve yapısı yenilenir), ardından döngü tekrar arpa ile devam eder. Kuru tarım ve düşük yağışlı bölgeler için klasik üçlü döngü: 1. Yıl Nadas (nem depolama ve azot mineralizasyonu), 2. Yıl Arpa, 3. Yıl Nohut veya Mercimek şeklinde uygulanır. Her iki planda da arpa hiçbir zaman başka bir tahılın hemen ardından gelmez ve iki arpa ekimi arasında en az bir baklagil, çapa bitkisi veya nadas yılı bulunur.
Arpa en iyi sonucu baklagillerden (nohut, mercimek, fiğ, bakla, fasulye) sonra verir; çünkü bu bitkiler toprağa azot bağlar ve arpa bu hazır azotu kullanarak daha az gübreyle daha yüksek verim sağlar. Ayçiçeği, şeker pancarı gibi çapa bitkilerinden sonra ya da kuru bölgelerde nadastan sonra ekmek de çok uygundur.
Arpa erken hasat edilip tarlayı erken boşalttığı için ardından baklagil (nohut, mercimek, fiğ) ekmek idealdir; toprak azotu yenilenir ve hastalık döngüsü kırılır. Sulanabilen yerlerde ayçiçeği, mısır veya şeker pancarı gibi çapa bitkileri de iyi bir seçenektir. Arpadan hemen sonra tekrar tahıl ekmekten kaçınılmalıdır.
Önerilmez. Arpayı aynı tarlaya arka arkaya ekmek kök ve kökboğazı çürüklüğü, pas, külleme ve yaprak lekesi hastalıkları ile süne ve kımıl zararlılarının toprakta ve anızda birikmesine yol açar; verim ve kalite hızla düşer. İki arpa ekimi arasına en az bir baklagil, çapa bitkisi veya nadas yılı girmelidir.
Buğday ile arpa aynı buğdaygiller familyasında olduğundan ortak hastalık ve zararlıları paylaşır; buğdaydan hemen sonra arpa ekmek bu etmenleri besler ve tavsiye edilmez. Buğday ile arpa arasına mutlaka farklı familyadan bir ürün, örneğin baklagil veya endüstri bitkisi ya da nadas girmesi gerekir.
Düşük yağışlı kuru tarım alanlarında en yaygın ve güvenilir döngü nadas-arpa-baklagil şeklindedir. Nadas yılı toprakta nem depolar ve azotu mineralize eder, ardından arpa bu birikimden yararlanır, sonraki yıl nohut veya mercimek gibi bir baklagil hem azotu yeniler hem de yabancı ot ve hastalık baskısını düşürür.
Kaynak: TAGEM Tarla Bitkileri (Tahıl ve Baklagil) Araştırmaları ve Ziraat Fakülteleri Tarla Bitkileri yayınları. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel arpa ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Arpa Arpa Ne Zaman Ekilir Arpa Yetiştiriciliği Tüm Arpa BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
