Menü
Sarımsak (Allium sativum), soğangillerden, keskin kokusu ve baharat değeriyle tanınan, ülkemiz mutfağının vazgeçilmez bir bitkisidir. Tek yıllık olarak yetiştirilir, çoğaltma tohumla değil dişlerinin (diş) toprağa dikilmesiyle yapılır. Türkiye, sarımsak üretiminde dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer alır ve iç piyasa talebini büyük ölçüde kendi üretimiyle karşılar. Ürün, hem taze tüketim hem de kurutulup uzun süre saklanabilmesi sayesinde yıl boyu pazarda bulunur. Türkiye tarımında sarımsak, özellikle küçük ve orta ölçekli aile işletmeleri için önemli bir gelir kaynağıdır; ekim, çapalama ve hasadın büyük bölümü el emeğiyle yapıldığından kırsal istihdama katkı sağlar. Ayrıca coğrafi işaretli Taşköprü sarımsağı gibi yöresel çeşitler, ürüne katma değer kazandırarak markalaşmanın tarımdaki güçlü bir örneğini oluşturur. Antioksidan ve sağlık üzerine olumlu etkileriyle bilinen sarımsak, gıda sanayisinde toz, granül ve turşu gibi işlenmiş ürünlere de dönüştürülerek ekonomik değerini artırır. Bu yönleriyle sarımsak, hem geleneksel hem ticari üretim açısından stratejik bir bahçe bitkisidir.
Türkiye'de sarımsak üretiminin en önemli merkezi, Kastamonu'nun Taşköprü ilçesidir; buradaki beyaz, iri ve keskin aromalı sarımsak coğrafi işaret tescili almıştır. Taşköprü ve çevresinin killi-tınlı, organik maddece zengin toprakları ile serin ve nemli iklimi, sarımsağın kaliteli baş bağlaması için elverişlidir. Gaziantep'in Araban ilçesi de kırmızı kabuklu sarımsağıyla öne çıkan bir diğer önemli üretim bölgesidir; Güneydoğu'nun sıcak ve kurak iklimi burada erkenci ürün alınmasını sağlar. Bunların yanında Karaman, Aksaray, Balıkesir, Konya ve Ege ile İç Anadolu'nun çeşitli illerinde de üretim yapılır. Sarımsak, iyi drene olan, tava gelmiş, hafif ve kumlu-tınlı toprakları sever; taban suyu yüksek, ağır ve çok nemli topraklarda dişler çürüyebilir. Dişlerin iri ve sağlıklı baş oluşturması için erken dönemde serin havaya, olgunlaşma ve hasat döneminde ise kurak ve güneşli koşullara ihtiyaç duyulması, yukarıdaki bölgelerin üretime uygunluğunu açıklar.
Sarımsakta verim; çeşide, dikim sıklığına, sulama ve gübreleme koşullarına göre önemli ölçüde değişir. Kuru (kabuklu) sarımsakta ortalama verim yaklaşık dekara 500 ile 1.000 kilogram aralığında olabilir; iyi bakılan ve sulanan parsellerde bu değer daha yukarıya çıkabilir. Verimi etkileyen başlıca etkenler arasında dikime kullanılan dişin iriliği ve sağlığı, uygun dikim zamanı, toprak hazırlığı ve organik madde, dengeli azot-fosfor-potasyum gübrelemesi, düzenli fakat aşırıya kaçmayan sulama, yabancı ot kontrolü ile beyaz çürüklük gibi hastalık ve zararlılarla mücadele yer alır. Özellikle baş bağlama döneminde suyun kısıtlanması ve hasadın yaprakların sararıp devrildiği doğru olgunlukta yapılması, hem verimi hem de depolama ömrünü doğrudan etkiler. Kesin il ve yıl bazlı verim rakamları için TÜİK bitkisel üretim istatistikleri ve TAGEM kaynakları esas alınmalıdır.
Sarımsak, Türkiye'de üretilen ve iç tüketimi güçlü olan bir üründür; taze tüketim, ev ve sanayi mutfaklarında baharat kullanımı ile turşu ve işlenmiş gıda talebi iç pazarın temelini oluşturur. Ülke, üretiminin önemli bir bölümünü iç piyasada değerlendirir ve genel olarak sarımsakta kendine yeterliliği yüksek bir konumdadır. Bununla birlikte özellikle Taşköprü ve Araban gibi yörelerin kaliteli ürünleri ihracata da konu olur; ihracat, üründe katma değer ve döviz getirisi açısından önem taşır. İhracat ve ithalat miktarları yıldan yıla üretim düzeyine, fiyatlara ve dünya piyasasındaki arza göre dalgalanabilir; bu nedenle güncel dış ticaret verileri TÜİK ve Ticaret Bakanlığı kayıtlarından takip edilmelidir. Coğrafi işaretli çeşitlerin markalaşması, sarımsağın hem yurt içinde hem yurt dışında daha yüksek fiyatla pazarlanmasına imkan tanıyarak üreticinin gelirine olumlu katkı sağlar. Sarımsak fiyatları, hasat mevsimi, depolama koşulları ve arz-talep dengesine bağlı olarak sezon içinde değişkenlik gösterir.
Türkiye'de coğrafi işaretli ve en tanınmış çeşit, Kastamonu'nun Taşköprü ilçesinde yetişen beyaz sarımsaktır. Bunun yanında Gaziantep Araban'ın kırmızı sarımsağı, Karaman, Aksaray ve Balıkesir üretimleri de kaliteleriyle öne çıkar. Yörenin toprak yapısı ve iklimi, sarımsağın aroması ve baş iriliği üzerinde belirleyicidir.
Sarımsak bölgeye göre genellikle sonbaharda (güzlük) veya erken ilkbaharda (yazlık) dikilir. Güzlük dikimlerde bitki kışı toprakta geçirir ve genellikle yaz başında, yapraklar sararıp devrilmeye başladığında hasat edilir. Doğru olgunlukta sökülmesi, depolama süresi ve kalite için önemlidir.
Sarımsak pratikte gerçek tohumla değil, baştaki dişlerin ayrılıp toprağa dikilmesiyle çoğaltılır. Dikimde iri, sağlam ve hastalıksız dişlerin seçilmesi, elde edilecek başların iriliğini ve verimi doğrudan etkiler. Bu nedenle üreticiler en iyi başları bir sonraki yılın dikimlik materyali olarak ayırır.
Sarımsak; iyi drene olan, organik maddece zengin, hafif ve kumlu-tınlı toprakları sever. Erken gelişme döneminde serin havadan, olgunlaşma ve hasat döneminde ise kurak ve güneşli koşullardan yararlanır. Taban suyu yüksek, ağır ve çok nemli topraklarda dişlerde çürüme ve hastalık riski artar.
Sarımsakta en çok bilinen sorunlardan biri, toprak kaynaklı beyaz çürüklük (Sclerotium) hastalığıdır; kök ve baş bölgesinde çürümeye yol açar. Ayrıca depo çürüklükleri ve bazı mantari sorunlar da görülebilir. Münavebe (ekim nöbeti), sağlıklı dikimlik kullanımı ve iyi drenaj, bu sorunları azaltmada etkilidir.
Kaynak: TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri ve TAGEM (Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü).
Harman üzerinde güncel sarımsak ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Sarımsak Sarımsak Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
