Menü
Sarımsak (Allium sativum), soğangiller (Alliaceae) familyasından, uzun vejetasyon döneminde toprakta kalan bir yumru bitkisidir. Çoğunlukla sonbaharda dikilip yaz başında hasat edildiği için tarlayı uzun süre işgal eder ve toprakla yakın ilişki kurar. Bu nedenle münavebe (ekim nöbeti) sarımsak yetiştiriciliğinde verimliliğin ve bitki sağlığının temel taşıdır. Sarımsak, aynı familyadan soğan ve pırasa ile ortak hastalık ve zararlılara sahiptir; özellikle beyaz çürüklük (Sclerotium cepivorum) ve sarımsak nematodu (Ditylenchus dipsaci) toprakta yıllarca kalabilir. Ayrıca sarımsak orta düzeyde besin tüketen, kök sistemi sığ ve zayıf olduğu için yabancı ot rekabetine duyarlı bir bitkidir. Doğru bir ekim nöbeti; toprak yorgunluğunu azaltır, hastalık etmenlerinin döngüsünü kırar, azot dengesini korur ve bir sonraki ürünün sağlıklı gelişmesine zemin hazırlar. Bu rehberde sarımsaktan önce ve sonra hangi ürünlerin uygun olduğunu, nelerden kaçınılması gerektiğini ve örnek bir çok yıllık plan bulacaksınız.
Sarımsakta münavebenin en önemli gerekçesi toprak kaynaklı hastalık ve zararlıların döngüsünü kırmaktır. Beyaz çürüklük etmeni (Sclerotium cepivorum) sklerot denilen dayanıklı yapılar oluşturur ve toprakta çok uzun yıllar canlı kalabilir; aynı yere üst üste sarımsak veya soğan dikilirse hastalık baskısı her yıl katlanarak artar. Benzer şekilde sarımsak sap ve yumru nematodu (Ditylenchus dipsaci) ile pembe kök çürüklüğü, konukçusu olan soğangiller sürekli aynı toprakta yetiştiğinde kalıcı bir soruna dönüşür. Besin dengesi açısından da önemlidir: sarımsak sığ ve zayıf kök yapısıyla toprağın üst katmanındaki besinleri kullanır, dengesiz sömürüde bulunur. Ardışık ekimlerde bu katmandaki denge bozulur, mikrobiyal çeşitlilik azalır ve toprak yorgunluğu ortaya çıkar. Sarımsağın kök örtüsü zayıf olduğundan yabancı otlarla rekabeti düşüktür; münavebeyle sık gelişen kapatıcı bir bitki veya çapa ürünü araya girdiğinde yabancı ot tohum bankası azalır. Doğru rotasyon ayrıca baklagillerin toprakta bıraktığı azottan yararlanma, organik madde ve toprak yapısını iyileştirme fırsatı sunar.
Sarımsak için en uygun önceki ürünler baklagillerdir. Fasulye, bezelye, nohut, mercimek ve yonca gibi baklagiller (Fabaceae) havanın azotunu toprağa bağlayarak sarımsağın ihtiyaç duyduğu azotu doğal yolla bırakır; ayrıca farklı familyadan oldukları için ortak hastalık taşımazlar. Baklagillerden sonra dikilen sarımsak genellikle daha iri baş bağlar. Tahıllar (buğday, arpa, yulaf) da iyi bir öncüldür; derin ve yoğun kök sistemleriyle toprağı gölgeleyip yabancı ot baskısını azaltır, hasat sonrası bol anız ve organik madde bırakırlar, soğangillerle akrabalıkları yoktur. Kabakgiller (kabak, hıyar, karpuz) ve turpgiller (lahana, karnabahar, turp) da farklı familyalardan oldukları için uygun rotasyon ortağıdır. Sarımsaktan sonra ise erken hasat edilmesi sayesinde ikinci ürün olarak baklagil veya sonbaharlık sebzeler ekilebilir; sarımsağın erken boşalttığı tarla yeşil gübre (fiğ, çavdar) için de değerlendirilebilir. Genel kural: sarımsağın önüne ve arkasına daima soğangiller dışındaki familyalardan, tercihen toprağı besleyen baklagiller veya toprağı temizleyen tahıllar yerleştirilmelidir.
Kaçınılması gereken en kritik uygulama, sarımsağı aynı familyadan bir başka soğangil ürünün ardından ya da sarımsağın hemen ardından tekrar aynı tarlaya dikmektir. Sarımsak, soğan, pırasa, arpacık soğanı ve Çin sarımsağı aynı familyada olduğundan beyaz çürüklük, pembe kök çürüklüğü, sarımsak nematodu, soğan sineği ve pas hastalığı gibi ortak sorunları paylaşır. Bu ürünlerin peş peşe ekimi, toprakta hastalık etmenlerinin birikmesine ve verimin yıldan yıla düşmesine yol açar. Aynı tarlaya sarımsak veya diğer soğangiller en az 3 ila 4 yıl arayla dönülmelidir; beyaz çürüklük görülen tarlalarda bu süre daha da uzatılmalıdır. Ayrıca yabancı otu bol, drenajı kötü ve sık sulanan, taban suyu yüksek parsellerden kaçınılmalıdır çünkü sarımsak fazla nemde yumru çürüklüğüne çok duyarlıdır. Taze ahır gübresi doğrudan sarımsak öncesi verilmemeli, bir önceki ürüne uygulanıp yakılmış hale gelmesi sağlanmalıdır; taze gübre hem baş kalitesini bozar hem de hastalık ve yabancı ot tohumu taşır. Nematodla bulaşık tarlalara sarımsak dikmekten de kesinlikle kaçınılmalıdır.
Aşağıda beyaz çürüklük ve nematod baskısını düşürmeyi, azot dengesini korumayı hedefleyen 4 yıllık örnek bir ekim nöbeti verilmiştir: 1. Yıl: Baklagil (kuru fasulye veya nohut). Toprağa azot bağlar, sarımsak için besin zemini hazırlar. 2. Yıl: Sarımsak. Baklagilin bıraktığı azottan ve temiz topraktan yararlanır, iri baş bağlar. 3. Yıl: Tahıl (buğday veya arpa). Derin kökleriyle toprağı işler, yabancı ot ve hastalık döngüsünü kırar, bol anız bırakır. 4. Yıl: Kabakgil veya turpgil (kabak, hıyar ya da lahana). Farklı familya olarak soğangil hastalıklarının konukçusu olmaz, toprak dinlenir. 5. Yıl tekrar baklagil ile başlanarak döngü sürdürülür. Bu planda sarımsak ile diğer soğangiller aynı parsele en az 3-4 yılda bir gelir; böylece toprak kaynaklı etmenler konukçu bulamaz. İsteğe bağlı olarak sarımsak hasadından sonra aynı sezon içinde fiğ veya çavdar gibi bir yeşil gübre ekilip toprağa karıştırılarak organik madde ve toprak sağlığı desteklenebilir.
Sarımsak en iyi baklagillerden (fasulye, bezelye, nohut, mercimek) sonra ekilir. Baklagiller toprağa azot bağladığı ve soğangillerle ortak hastalık taşımadığı için sarımsak bu tarlada daha sağlıklı gelişir ve daha iri baş bağlar. Buğday, arpa gibi tahıllardan sonra da başarıyla yetiştirilebilir. Kesinlikle soğan, pırasa gibi soğangillerden sonra ekilmemelidir.
Sarımsak veya başka bir soğangil ürün, aynı tarlaya en az 3 ila 4 yıl arayla dönülmelidir. Bunun temel nedeni, beyaz çürüklük etmeninin sklerotlarının ve sarımsak nematodunun toprakta yıllarca canlı kalmasıdır. Beyaz çürüklük görülmüş tarlalarda bu bekleme süresi daha da uzatılmalıdır.
Sarımsak yaz başında erken hasat edildiği için ardından ikinci ürün olarak baklagil ya da sonbaharlık sebzeler ekilebilir. Toprağı temiz tutmak ve organik madde kazandırmak için tarla, fiğ veya çavdar gibi bir yeşil gübre bitkisiyle de değerlendirilebilir. Ardından soğangiller dışındaki tahıl veya kabakgillerle devam edilmesi uygundur.
Sarımsak ve soğan aynı soğangiller familyasındandır; beyaz çürüklük, pembe kök çürüklüğü, sarımsak nematodu ve pas gibi ortak hastalık ve zararlıları paylaşırlar. Soğandan hemen sonra sarımsak dikilirse bu etmenler toprakta birikir, hastalık baskısı artar ve verim ile baş kalitesi belirgin biçimde düşer.
Taze ahır gübresi doğrudan sarımsak öncesi verilmemelidir. Taze gübre baş kalitesini bozar, hastalık etmenleri ve yabancı ot tohumu taşır. En doğrusu gübreyi bir önceki ürüne (örneğin baklagil ya da tahıla) uygulayıp yanmış hale gelmesini sağlamak, sarımsağı ise bu iyileşmiş toprağa dikmektir.
Kaynak: Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü (TAGEM). Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel sarımsak ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Sarımsak Sarımsak Ne Zaman Ekilir Sarımsak Yetiştiriciliği Tüm Sarımsak BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
