Menü
Pancar, halk arasında çoğunlukla şeker pancarı (Beta vulgaris) olarak anılan, iki yıllık serin iklim kök bitkisidir. Türkiye tarımında pancar, hem gıda sanayisinin temel şeker hammaddesi hem de kırsal istihdamın önemli bir dayanağı olması nedeniyle stratejik bir üründür. Ülkemizde üretilen şekerin büyük bölümü ithal ham şeker yerine yerli pancardan karşılanır ve bu yönüyle pancar, dışa bağımlılığı azaltan bir tarım ürünü olarak öne çıkar. Sözleşmeli üretim modeliyle çiftçi ile şeker fabrikaları arasında planlı bir ekim yapılır; hasat sonrası pancar fabrikalara teslim edilir ve şeker, melas, küspe gibi ürünlere dönüştürülür. Pancarın işlenmesi sırasında elde edilen yaş ve kuru küspe hayvancılıkta değerli bir yem kaynağıdır, melas ise maya ve alkol sanayisinde kullanılır. Ayrıca sofralık ve yem pancarı çeşitleri de yetiştirilir. Böylece pancar, tek başına şeker üretiminin ötesinde tarıma dayalı sanayi zincirinin merkezinde yer alan çok yönlü bir bitkidir.
Türkiye'de pancar üretimi ağırlıklı olarak İç Anadolu ve komşu geçiş bölgelerinde yoğunlaşır. Konya, pancar ekim alanı ve üretim miktarı bakımından ülkenin başlıca merkezidir; bunu Yozgat, Eskişehir, Aksaray, Kayseri, Çorum ve Ankara çevresi izler. Doğu Anadolu'da Erzurum ve Ağrı, Trakya'da Edirne çevresi de üretimde pay sahibidir. Bu bölgelerin öne çıkmasının temel nedeni, pancarın serin iklimde iyi gelişmesi ve gelişme döneminde bol güneşe, yaz sonuna doğru ise serin gecelere ihtiyaç duymasıdır. İç Anadolu'nun karasal iklimi, gündüz sıcak gece serin geçen sonbahar koşulları pancarda şeker birikimini artırır. Toprak yönünden pancar; derin, tınlı, geçirgen ve organik maddece zengin, hafif alkali toprakları sever. İç Anadolu ovalarının derin alüvyal ve killi tınlı toprakları kök gelişimine elverişlidir. Sulama imkânı da belirleyicidir; pancar suya duyarlı olduğundan üretim genellikle sulanabilen ovalarda yapılır. Şeker fabrikalarının bu bölgelerde kurulu olması da üretimi coğrafi olarak fabrika çevrelerinde toplar.
Şeker pancarında verim, birim alandan alınan kök (pancar) miktarı olarak ifade edilir ve genellikle dekar başına ton cinsinden ölçülür. Türkiye'de sulu koşullarda ve iyi bakılan tarlalarda dekara verim yaklaşık 5 ile 7 ton (hektara yaklaşık 50 ile 70 ton) aralığında değişebilir; verimli tarlalarda daha yüksek değerlere de ulaşılabilir. Bu rakamlar bölge, çeşit, iklim ve bakım koşullarına göre farklılık gösterdiğinden yaklaşık değerler olarak değerlendirilmelidir. Verimi etkileyen etkenlerin başında düzenli ve yeterli sulama gelir, çünkü pancar su stresine duyarlıdır. Bunun yanında toprağın derinliği ve yapısı, dengeli gübreleme (özellikle azot, fosfor ve potasyum yönetimi), tohum çeşidi, ekim zamanı ve sıklığı, yabancı ot mücadelesi belirleyicidir. Ayrıca sadece kök verimi değil, kökteki şeker oranı (polar şeker) da ekonomik değeri belirler; gece gündüz sıcaklık farkının yüksek olduğu bölgelerde şeker oranı artar. Cercospora yaprak lekesi, nematod ve rizomani gibi hastalık ve zararlılar hem verimi hem şeker oranını düşürebilir. Uygun münavebe (ekim nöbeti) uygulaması da toprak sağlığını koruyarak verimi destekler.
Pancar, öncelikle iç piyasaya yönelik üretilen ve büyük ölçüde yurt içinde işlenen bir üründür. Hasat edilen şeker pancarı taze olarak uzun süre saklanamadığı ve taşıma maliyeti yüksek olduğu için genellikle ham pancar olarak ihraç veya ithal edilmez; ticaret daha çok pancardan elde edilen şeker üzerinden gerçekleşir. Türkiye'de üretim, şeker fabrikaları ile çiftçiler arasında yapılan sözleşmeli üretim modeline dayanır ve kota sistemiyle planlanır. Yerli pancardan üretilen şeker, ülkenin şeker ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılayarak ithalata olan bağımlılığı azaltır. Pancarın ekonomik önemi yalnızca şekerle sınırlı değildir; işleme sürecinde ortaya çıkan melas, alkol ve maya sanayisinin girdisidir, yaş ve kuru küspe ise hayvancılıkta yem olarak değerlendirilir. Bu yönüyle pancar, tarıma dayalı sanayi, hayvancılık ve kırsal istihdam açısından geniş bir katma değer zinciri oluşturur. Fiyat ve alım koşulları büyük ölçüde kamu ve kooperatif yapıları (örneğin şeker fabrikaları ve pancar üreticileri kooperatifleri) tarafından belirlenen politikalarla şekillenir.
Günlük dilde pancar denildiğinde çoğunlukla şeker pancarı kastedilir. Ancak pancar geniş bir grup olup şeker pancarı, yemlik (hayvan yemi) pancarı ve kırmızı sofralık pancar gibi çeşitleri kapsar. Türkiye'deki büyük ölçekli tarımsal üretim ise ağırlıklı olarak şeker üretimi için yetiştirilen şeker pancarına dayanır.
İklim koşullarına göre değişmekle birlikte şeker pancarı genellikle ilkbaharda, toprak tavında ve donların geçtiği dönemde ekilir. Uzun bir gelişme döneminin ardından hasat sonbaharda, genellikle sonbahar aylarında yapılır. Bölgenin sıcaklık koşulları ve çeşit, ekim ve hasat zamanını doğrudan etkiler.
Kökteki şeker oranı, gelişme dönemi sonundaki iklim koşullarına, özellikle gündüz sıcak gece serin geçen sonbahar havasına, dengeli gübrelemeye ve sulama yönetimine bağlıdır. Aşırı azotlu gübreleme kök gelişimini artırsa da şeker oranını düşürebilir. Hastalıklar ve geç hasat da şeker oranını etkileyebilir.
Şeker pancarı hasat sonrası uzun süre bekletilemediği ve mutlaka bir fabrikada işlenmesi gerektiği için üretim, çiftçi ile şeker fabrikası arasında önceden yapılan sözleşmelerle ve kota sistemiyle planlanır. Bu model hem çiftçiye alım güvencesi sağlar hem de fabrikanın kapasitesine uygun, planlı bir üretim yapılmasına imkân verir.
Şeker pancarından şeker üretilirken çeşitli yan ürünler de ortaya çıkar. Bunların başında hayvan yemi olarak kullanılan yaş ve kuru küspe ile maya ve alkol sanayisinde değerlendirilen melas gelir. Bu yan ürünler pancarı yalnızca şeker kaynağı olmaktan çıkarıp hayvancılık ve sanayi için de değerli bir hammadde hâline getirir.
Pancar, genellikle ilkbahar aylarında, toprak sıcaklığının 8-10 dereceye ulaştığı dönemde ekilir. Bu, genellikle Mart sonu ile Nisan başı arasına denk gelir.
Pancar, ekimden sonra genellikle 5-6 ay içinde hasat edilir. Hasat zamanı, çeşide, iklime ve bakım koşullarına göre değişiklik gösterebilir.
Pancar, derin, besin açısından zengin ve iyi drene olan toprakları tercih eder. Serin iklimlerde daha iyi gelişir, aşırı sıcak ve nemli ortamlardan kaçınılmalıdır.
Pancar, büyüme döneminde düzenli ve yeterli sulama gerektirir. Toprağın nem durumuna bağlı olarak, sulama sıklığı değişebilir.
Pancar çeşitleri arasında şeker pancarı, fodder pancar ve silaj pancarı gibi türler bulunur. Her bir çeşit, farklı iklim ve toprak koşullarına uyum sağlar.
Pancarda görülen hastalıklar arasında yaprak lekesi ve kök çürüklüğü yer alır. Zararlılar arasında ise pancar sineği ve kök nematodu bulunur.
Pancar bakımında, ot kontrolü ve sulama gibi işlemler önemlidir. Budama genellikle gerekmez, ancak bitkilerin sağlıklı gelişimini desteklemek için düzenli bakım yapılmalıdır.
Pancar, serin ve karanlık bir ortamda saklanmalıdır. Uygun koşullarda, uzun süre taze kalabilir.
Sera ortamında pancar, iklim kontrolü sayesinde daha kontrollü bir büyüme süreci geçirir. Açık alanda ise doğal koşullara bağlı olarak gelişir.
Pancar, aynı alanda sürekli olarak yetiştirilmemelidir. Diğer bitkilerle dönüşümlü ekim yaparak toprak verimliliği artırılabilir.
Pancar verimi, çeşit, iklim, toprak ve bakım koşullarına göre değişir. İyi bir bakım ve uygun iklim, verimi artırabilir.
Pancarı organik olarak yetiştirmek için kimyasal gübre ve pestisit kullanmamak önemlidir. Organik malzemeler ve doğal yöntemlerle beslenme sağlanmalıdır.
Hasat sonrası pancar, toplanarak temizlenir ve depolama veya işleme için hazırlanır. Hızlı bir şekilde işlenmesi, kalitesini korumasına yardımcı olur.
Pancar, genellikle rüzgarla tozlaşan bir bitkidir. Çiçeklerin açıldığı dönemde, polenlerin rüzgarla taşınmasıyla döllenme gerçekleşir.
Pancar, soğuk hava koşullarına belirli bir dayanıklılığa sahiptir ancak aşırı soğuklar bitkinin gelişimini olumsuz etkileyebilir. Genellikle don olaylarından sonra zarar görebilir.
Pancar, ılıman iklimlerde ve serin yazlarda daha iyi yetişir. Aşırı sıcak ve nemli iklimlerde verim düşebilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel pancar ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Pancar Pancar Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
