Pancar yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Pancar Hastalıkları
Cercospora Yaprak Lekesi
Cercospora beticola
Belirti: Hastalık önce tarlanın değişik yerlerindeki birkaç bitkinin yapraklarında öncü olarak ortaya çıkar, sonra hızla tüm tarlaya yayılır. Yapraklarda lekeler oluşur; lekelerin orta alanında, yaprağın her iki yüzünde gözeneklerin içinden koyu kahverengi-siyah, yukarı kısmı daha açık renkli sporlanma yapıları gelişir ve büyüteçte koyu noktalar şeklinde görülür. Yaprak yüzeyinde asimilasyon alanı azalır, yapraklar sürekli hastalanıp ölür ve yenilenir; bu da kök veriminde ve şeker oranında önemli düşüşe yol açar. Hastalık ilerledikçe pancarın başı zamanla yukarı doğru konik biçimde uzar.
Etmen / koşul: Etmen toprakta, yaprak ve tohum üzerinde 2-3 yıl canlı kalır; kışı bitki artıkları ve tohumlar üzerinde spor halinde geçirir. Sporlar mevsimin nispi nemi ve sıcaklığına bağlı olarak çimlenir, stomalardan girer; uygun hava şartlarında ilk lekeden 7-14 gün sonra sporlanma başlar. Konidiler yağmur ve rüzgarla komşu bitkilere taşınır.
Önlem: En az 3 yıllık münavebe uygulanmalı, hastalıksız tohum kullanılmalı, dayanıklı çeşit ekilmeli ve bitki yetiştirme teknikleri usulüne uygun ve zamanında yapılmalıdır.
Külleme
Erysiphe betae
Belirti: Hastalık önce tarlanın değişik yerlerindeki birkaç bitkide başlar ve kısa zamanda hızla tüm bitkilere yayılır. Yaprak yüzeyinde mantarın beyaz tozlu (unumsu) bir tabakası oluşur; bu beyaz tabaka içinde mantarın meyveleri olan siyah küçük noktalar bulunur. Bitkilerin yaprak yapısı ve sayısı genelde hasada kadar değişmez, renk açık yeşil tonda kalır. Yalnızca ağır salgınlarda ve erken enfeksiyonlarda yapraklar sararıp solar, kuruyup ölür.
Etmen / koşul: Beyaz tozlu örtüyü oluşturan mantarın gelişimi, gece çiği ile birlikte yüksek sıcaklıklarda (optimum 20 derece) artar. Mantar uygun olmayan şartlarda kışı yaprak içindeki meyve yapıları (cleistothecium) halinde geçirir. Konukçu çevresi dardır, kültür ve yabani Beta türleri ile sınırlıdır.
Önlem: En az 3 yıllık münavebe yapılmalı, hastalıksız tohum ve dayanıklı çeşit kullanılmalı, bitki yetiştirme teknikleri zamanında uygulanmalıdır.
Pancar Zararlıları
Pancar Pireleri
Chaetocnema tibialis, Chaetocnema concinna
Zarar şekli: Bitkiler çenek (kotiledon) yaprak dönemindeyken yaprakların her iki yüzünde ve saplarında gri kenarlı, yuvarlak, 1-2 mm çapında yenikler görülür. Erginler yaprağın etli kısmını huni biçiminde yer; sonraki dönemde kalan epidermis tabakası kuruyup döküldüğünde yapraklar delik deşik bir görünüm kazanır. Popülasyon yüksek, hava sıcak ve kurak olduğunda çenek ve iki yaprak dönemindeki bitkilerin tüm toprak üstü aksamı yenerek bitki ölür ve tarlada bitki sayısı azalır.
Koşul: Pancar pireleri kışı ergin halde toprakta veya bitki artıkları altında geçirir; ilkbaharda pancar alanlarına göç eder. Sıcak ve kurak hava şartlarının uzun süre hüküm sürmesi zararı artırır. Zarar hasat dönemine kadar devam edebilir.
Önlem: Çıkış döneminde bitkilerin hızlı gelişmesini sağlayacak iyi bir hazırlık ve zamanında sulama, zararın daha kısa sürede atlatılmasına yardımcı olur. Bitki artıklarının temizlenmesi kışlak alanlarını azaltır.
Bozkurtlar
Agrotis ipsilon, Agrotis segetum
Zarar şekli: Tarlada çıkış görülmeye başladıktan sonra bazı bitkilerin toprak seviyesinin hemen altından kesildiği görülür; kesilen bitkilerin etrafı kazıldığında pancarın yanında 2-5 cm derinlikte daire şeklinde kıvrılmış larvalar bulunur. Büyüme konisinin altından kesilen bitkiler ölür ve tarlada seyrekleşmiş alanlar oluşur. İleri dönemde (2-6 yapraklı) kök boğazı altından kesilen bitkilerde solgunluk, yaprakların sap dibinden kesilmesi veya orta damar kalacak şekilde yenmesi görülür. Larvalar ana kökte yuvarlak oyuklar açar; bu yaralardan giren mantarlar pancarın çürümesine yol açabilir.
Koşul: Zarar çenek yapraklarının çıkışından önce başlar, hasadın son dönemlerine kadar sürer. Larvaların beslenme faaliyeti gece daha fazladır; kurak havalarda toprak altında, aşırı ıslak şartlarda toprak üstünde beslenir. Tüm şeker pancarı ekim alanlarında yaygındır.
Önlem: Tarlanın yabancı otlardan temiz tutulması, derin sürüm ile larva ve pupaların açığa çıkarılması ve bitki artıklarının imhası popülasyonu azaltmaya yardımcı olur.
Kalkan Böcekleri
Cassida spp.
Zarar şekli: Ana zararı larvalar yapar. Yaprakların alt veya üst yüzeyinde küçük yuvarlak (1-2 mm) yüzeysel yenik izleri görülür; ilk dönem larvalar yaprağın üst epidermisinde beslenir, alt epidermis kurur. Zarar yoğunlaştığında yapraklarda delikler oluşur ve yaprak dantel görünümü alır. Son dönem larvalar yaprağı kenarlarından yer; popülasyon yüksek olduğunda yaprakların yalnızca damarları kalacak şekilde tamamen yenir veya yaprak tamamen kurur.
Koşul: Ülkemizde özellikle Marmara ve Karadeniz Bölgesi şeker pancarı ekim alanlarında zarar yaptığı bilinmektedir.
Önlem: Tarla ve çevresinin yabancı otlardan temizlenmesi ile konukçu ortamının azaltılması ve bitki artıklarının kaldırılması zararlının yoğunluğunu düşürür.
Şeker Pancarı Kist Nematodu
Heterodera schachtii
Zarar şekli: Toprak üstünde solgunluk, erken ölüm ve gelişme geriliği görülür; bulaşık topraklarda bitkilerde bodurlaşma olur, gelişme zayıflar ve yapraklar küçük kalır. Günün sıcak saatlerinde köklerle su alımı bozulduğundan bitkiler solgun durur. Fosfor eksikliğine bağlı olarak yapraklarda kızarma ve küçük baş bağlama görülür. Kökte kılcal köklerde tipik aşırı dallanma ve çalılaşma ('sakallanma') oluşur; enfeksiyonun en kesin belirtisi kök yüzeyinde limon şeklindeki dişilerin (kistlerin) çıplak gözle görülmesidir.
Koşul: Dişiler ölünce içi yumurta dolu, koyu kahverengi, limon şeklinde dayanıklı kiste dönüşür; her kist yaklaşık 600 yumurta taşıyabilir ve yumurtalar kist içinde yıllarca canlı kalır. Bir dönemini tamamlaması için 10 derecenin üzerinde gerekli sıcaklık birikimi gerekir; konukçu ve sıcaklığa bağlı olarak 4-8 haftada ergin olur, bir sezonda üç nesil verebilir. Kumsal ve uygun nemli topraklarda zarar artar.
Önlem: Bulaşık alanlarda şeker pancarı üretiminde 4 yıllık zorunlu münavebe başarıyla uygulanır. Bulaşık toprağın temiz alanlara taşınması önlenmeli, alet ekipman temizliğine dikkat edilmeli ve konukçu olmayan bitkilerle ekim nöbeti planlanmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Hastalık önce tarlanın değişik yerlerindeki birkaç bitkinin yapraklarında öncü olarak ortaya çıkar, sonra hızla tüm tarlaya yayılır. Yapraklarda lekeler oluşur; lekelerin orta alanında, yaprağın her iki yüzünde gözeneklerin içinden koyu kahverengi-siyah, yukarı kısmı daha açık renkli sporlanma yapıları gelişir ve büyüteçte koyu noktalar şeklinde görülür. Yaprak yüzeyinde asimilasyon alanı azalır, yapraklar sürekli hastalanıp ölür ve yenilenir; bu da kök veriminde ve şeker oranında önemli düşüşe yol açar. Hastalık ilerledikçe pancarın başı zamanla yukarı doğru konik biçimde uzar.
Pancar külleme belirtileri nelerdir?
Hastalık önce tarlanın değişik yerlerindeki birkaç bitkide başlar ve kısa zamanda hızla tüm bitkilere yayılır. Yaprak yüzeyinde mantarın beyaz tozlu (unumsu) bir tabakası oluşur; bu beyaz tabaka içinde mantarın meyveleri olan siyah küçük noktalar bulunur. Bitkilerin yaprak yapısı ve sayısı genelde hasada kadar değişmez, renk açık yeşil tonda kalır. Yalnızca ağır salgınlarda ve erken enfeksiyonlarda yapraklar sararıp solar, kuruyup ölür.
Pancar pancar pireleri zararı nasıl anlaşılır?
Bitkiler çenek (kotiledon) yaprak dönemindeyken yaprakların her iki yüzünde ve saplarında gri kenarlı, yuvarlak, 1-2 mm çapında yenikler görülür. Erginler yaprağın etli kısmını huni biçiminde yer; sonraki dönemde kalan epidermis tabakası kuruyup döküldüğünde yapraklar delik deşik bir görünüm kazanır. Popülasyon yüksek, hava sıcak ve kurak olduğunda çenek ve iki yaprak dönemindeki bitkilerin tüm toprak üstü aksamı yenerek bitki ölür ve tarlada bitki sayısı azalır.
Pancar bozkurtlar zararı nasıl anlaşılır?
Tarlada çıkış görülmeye başladıktan sonra bazı bitkilerin toprak seviyesinin hemen altından kesildiği görülür; kesilen bitkilerin etrafı kazıldığında pancarın yanında 2-5 cm derinlikte daire şeklinde kıvrılmış larvalar bulunur. Büyüme konisinin altından kesilen bitkiler ölür ve tarlada seyrekleşmiş alanlar oluşur. İleri dönemde (2-6 yapraklı) kök boğazı altından kesilen bitkilerde solgunluk, yaprakların sap dibinden kesilmesi veya orta damar kalacak şekilde yenmesi görülür. Larvalar ana kökte yuvarlak oyuklar açar; bu yaralardan giren mantarlar pancarın çürümesine yol açabilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Konya İl Müdürlüğü Lifleti ve TAGEM Endüstri ve Süs Bitkileri Zararlıları Zirai Mücadele Teknik Talimatları (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
