Menü
Şeker pancarı (Beta vulgaris), Amaranthaceae (eski adıyla Chenopodiaceae) familyasından, derin kazık köklü ve topraktan yoğun besin kaldıran bir endüstri bitkisidir. Türkiye'de İç Anadolu, Konya, Kayseri, Yozgat, Amasya ve Erzurum çevresinde sözleşmeli olarak yaygın yetiştirilir. Pancar; topraktaki potasyum, azot ve suyu güçlü şekilde tüketen, aynı zamanda pancar kist nematodu (Heterodera schachtii), rizomani, kök çürüklükleri ve Cercospora yaprak lekesi gibi kalıcı toprak kaynaklı sorunlar biriktiren bir bitkidir. Bu nedenle pancar tarımının bel kemiği doğru bir münavebe (ekim nöbeti) planıdır. Aynı tarlaya arka arkaya pancar ekmek verimi hızla düşürür, hastalık ve nematode baskısını artırır. Doğru kurgulanmış bir ekim nöbeti hem şeker oranını hem kök verimini korur, hem de kimyasal girdi ihtiyacını azaltır. Bu içerik, pancardan önce ve sonra hangi ürünlerin uygun olduğunu, nelerden kaçınılması gerektiğini ve örnek bir çok yıllık planı olgusal agronomiye dayanarak açıklar.
Pancarda münavebe, öncelikle toprak kaynaklı hastalık ve zararlıların önüne geçtiği için hayatidir. Pancar kist nematodu (Heterodera schachtii) toprakta uzun yıllar canlı kalır ve konukçu bitki her yıl aynı yerde ekildiğinde popülasyonu katlanarak artar; bu da kök veriminde ve şeker oranında ciddi düşüşe yol açar. Rizomani (Rhizomania) ve Cercospora yaprak lekesi gibi hastalıkların inokulum baskısı da monokültürde birikir. İkinci neden besin ve toprak yapısıdır: pancar derin kazık köküyle çok su ve potasyum tüketir, hasatta yoğun toprak işleme ile strüktürü zorlar. Araya tahıl veya baklagil girmesi toprağın dinlenmesini, organik madde ve azot dengesinin toparlanmasını sağlar. Ayrıca hasadın geç sonbaharda olması bir sonraki ürünün ekim zamanıyla çakışabilir, bu yüzden ürün sıralaması iklime ve toprak tavına göre planlanmalıdır. Kısacası münavebe pancarda sürdürülebilir verimin ve düşük girdi maliyetinin temel şartıdır.
Pancar için en uygun öncül (ondan önce ekilecek) ürünler serin iklim tahıllarıdır. Buğday, arpa ve tritikale (Poaceae familyası) pancarla ortak hastalık ve nematode taşımaz, erken hasat edildiği için tarlanın sonbaharda derin sürülmesine ve düzgün tohum yatağı hazırlanmasına imkan verir; ayrıca sap artığı organik maddeye katkı sağlar. Baklagiller de çok değerlidir: nohut, kuru fasulye, yem bezelyesi ve yonca (Fabaceae familyası) toprağa azot bağlar, böylece pancarın yüksek azot ihtiyacının bir kısmını doğal yoldan karşılar ve farklı familyada oldukları için nematode döngüsünü kırar. Mısır (Poaceae) de pancarla ortak toprak zararlısı paylaşmadığından iyi bir rotasyon ortağıdır. Pancardan sonra ise yine tahıl (özellikle buğday) idealdir; pancarın geç hasadı ve toprak işlemesinin ardından tahıl toprağı toparlar ve yabancı ot baskısını azaltır. Genel ilke, pancar ile aynı familyadan (Amaranthaceae) veya aynı zararlıya konukçuluk eden bitkilerden uzak, tahıl ve baklagil ağırlıklı bir sıralama kurmaktır.
En önemli kaçınma kuralı, pancarı aynı tarlaya art arda veya çok kısa aralıkla (3 yıldan sık) ekmemektir; monokültür nematode ve rizomani baskısını dayanılmaz seviyeye çıkarır. Aynı familyadan (Amaranthaceae) olan ıspanak ve pazı pancardan önce veya sonra ekilmemelidir, çünkü aynı hastalık ve zararlıları paylaşırlar. Turpgiller (Brassicaceae) konusunda dikkatli olunmalıdır: kanola (kolza), hardal, lahana ve turp, pancar kist nematodunun (Heterodera schachtii) önemli konukçularıdır; bu bitkilerin pancardan hemen önce ekilmesi nematode popülasyonunu besler ve pancarda ağır zarara yol açar. Nematode baskısı yüksek tarlalarda ancak nematode tuzağı olarak geliştirilmiş dayanıklı yeşil gübre çeşitleri bilinçli kullanılabilir, gelişigüzel turpgil ekimi yapılmamalıdır. Ayrıca yoğun yabancı ot bırakan veya toprağı çok kurutan, hasadı pancar ekim zamanıyla çakışan ürünler öncül olarak tercih edilmemelidir. Tarla drenajı zayıfsa ve toprak sıkışmışsa pancar ekiminden kaçınılmalı, önce kök derinliği farklı ürünlerle strüktür düzeltilmelidir.
İç Anadolu koşullarına uygun dört yıllık örnek bir ekim nöbeti şöyle kurulabilir. Birinci yıl: kışlık buğday (tahıl, erken hasat ve derin sürüm imkanı sağlar). İkinci yıl: şeker pancarı (temiz ve toparlanmış toprakta ana ürün). Üçüncü yıl: baklagil, örneğin nohut veya kuru fasulye (toprağa azot bağlar, farklı familya ile hastalık döngüsünü kırar). Dördüncü yıl: arpa veya mısır (toprağı dinlendirir, yabancı ot baskısını azaltır ve bir sonraki döngü için tohum yatağını hazırlar). Beşinci yıl döngü yeniden buğday ile başlar. Böylece pancar aynı tarlaya en erken dört yılda bir gelir. Nematode baskısı yüksek tarlalarda pancarın dönüş aralığı üç yerine dört, hatta beş yıla çıkarılmalı; araya yonca gibi çok yıllık baklagil yem bitkisi ilave edilerek hem toprak hem hastalık yönetimi güçlendirilmelidir.
Pancar en iyi tahıllardan, özellikle buğday veya arpadan sonra ekilir. Tahıllar pancarla ortak hastalık ve nematode taşımaz, erken hasat edildikleri için sonbaharda derin toprak işleme ve düzgün tohum yatağı hazırlığına imkan verir. Nohut, fasulye ve yonca gibi baklagillerden sonra ekmek de çok uygundur; bu bitkiler toprağa azot bağlar ve hastalık döngüsünü kırar.
Pancar aynı tarlaya en erken üç, tercihen dört yılda bir ekilmelidir. Pancar kist nematodu ve rizomani gibi etmenler toprakta uzun süre kaldığından, daha sık ekim popülasyonlarını artırır ve verimi düşürür. Nematode baskısı yüksek tarlalarda dönüş aralığının dört ile beş yıla çıkarılması önerilir.
Pancardan sonra en uygun ürün buğday veya arpa gibi kışlık tahıllardır. Pancarın geç hasadı ve yoğun toprak işlemesinin ardından tahıllar toprağı toparlar, yabancı ot baskısını azaltır ve strüktürün dinlenmesine yardımcı olur. Bölge ve ekim zamanı uygunsa baklagil de tercih edilebilir.
Evet, dikkatli olunmalıdır. Kanola, hardal, lahana ve turp gibi turpgiller (Brassicaceae) pancar kist nematodunun (Heterodera schachtii) konukçusudur. Bu bitkilerin pancardan hemen önce ekilmesi nematode popülasyonunu besleyerek pancarda ağır verim kaybına yol açabilir. Sadece nematode tuzağı olarak geliştirilmiş dayanıklı yeşil gübre çeşitleri bilinçli kullanılabilir.
Hayır. Ispanak ve pazı, pancar ile aynı familyadadır (Amaranthaceae) ve aynı hastalık ile zararlıları paylaşır. Bu bitkilerin pancarla art arda veya kısa aralıklarla ekilmesi toprak kaynaklı sorunları biriktirir. Münavebede pancar ile aynı familyadan bitkilerden uzak durulmalıdır.
Kaynak: TAGEM (Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü) Şeker Pancarı Yetiştiriciliği. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel pancar ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Pancar Pancar Ne Zaman Ekilir Pancar Yetiştiriciliği Tüm Pancar BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
