Menü
Nohut (Cicer arietinum), Türkiye tarımının en önemli yemeklik tane baklagillerinden biridir ve ülke mutfağında kuru nohut, leblebi ile nohut unu olarak yaygın biçimde tüketilir. Serin iklim baklagili olan nohut, kışa ya da erken ilkbahara ekilerek yaz kuraklığından önce hasat edilebildiği için kurak ve yarı kurak alanlarda kuru tarıma çok uygundur. Köklerindeki rizobium bakterileri sayesinde havanın azotunu toprağa bağlaması, onu buğday ve arpa gibi tahıllarla yapılan ekim nöbetinde (münavebe) değerli bir ön bitki haline getirir. Bu özelliği toprağın verimliliğini artırır ve bir sonraki ürünün gübre ihtiyacını azaltır. Türkiye, dünyanın önde gelen nohut üreticisi ve ihracatçısı ülkeleri arasında yer alır; nohut hem çiftçi için gelir kaynağı hem de bakliyat sanayisi için temel hammaddedir. Yüksek protein içeriğiyle bitkisel protein kaynağı olarak beslenmede de kritik bir yere sahiptir. Leblebi üretimiyle özdeşleşmiş yöreler nohuda ayrı bir kültürel ve ekonomik değer katar.
Nohut Türkiye genelinde geniş bir alanda yetiştirilir; ancak üretim ağırlıklı olarak İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu, Akdeniz ve Ege bölgelerinde yoğunlaşır. İç Anadolu'da Konya, Karaman, Aksaray, Yozgat, Çorum ve Çankırı gibi iller öne çıkar; buradaki karasal iklim, kışın ekilen ve baharda gelişen nohut için uygun serinlik sağlarken kurak yaz koşulları hastalık baskısını da azaltır. Güneydoğu Anadolu'da Mardin, Şanlıurfa, Gaziantep, Diyarbakır ve Adıyaman önemli üretim merkezleridir; erken ilkbahar ekimiyle yüksek sıcaklıklar bastırmadan hasat yapılabilir. Akdeniz'de Mersin, Adana ve Antalya çevresi, Ege'de ise Uşak, Manisa ve Denizli dolaylarında da kayda değer üretim vardır. Çorum ve Uşak yöreleri kaliteli iri taneli nohuttan üretilen leblebisiyle ün kazanmıştır. Nohut, iyi drene olan, kireçli-tınlı ve nötr ile hafif alkali topraklarda en iyi verimi verir; taban suyu yüksek, ağır killi ve fazla asidik topraklardan ise hoşlanmaz. Kurağa dayanıklı yapısı, sulama imkânı sınırlı kıraç arazilerde bile yetiştirilebilmesini sağlar.
Nohutta verim; çeşit, ekim zamanı, iklim, toprak nemi ve hastalık-zararlı yönetimine bağlı olarak geniş bir aralıkta değişir. Türkiye'de kuru (susuz) koşullarda ortalama verim yaklaşık dekara 100 ila 180 kilogram aralığındadır; sulama yapılan, ıslah edilmiş çeşitlerin kullanıldığı ve iyi bakım uygulanan tarlalarda dekara 250 kilogram ve üzeri verim alınabilir. Verimi belirleyen başlıca etkenler şunlardır: sertifikalı ve bölgeye uygun çeşit seçimi, kışlık veya erken ilkbahar ekimiyle yağıştan en iyi şekilde yararlanma, çıkış ve çiçeklenme dönemindeki nem durumu, ekim sıklığı ile tohum yatağının hazırlanması. En önemli verim düşürücü etken, nemli ve serin havalarda yaygınlaşan nohut antraknozu (Ascochyta rabiei) hastalığıdır; ayrıca yeşil kurt zararı, yabancı ot rekabeti ve çiçeklenme-tane bağlama döneminde yaşanan kuraklık da verimi ciddi biçimde sınırlar. Bu değerler yaklaşık ve genel bir aralığı gösterir; kesin verim yöre ve yıla göre değişir.
Nohut, Türkiye bakliyat ekonomisinin temel ürünlerinden biridir ve hem iç tüketimi hem de dış ticareti güçlüdür. İç piyasada kuru nohut olarak sofralık tüketimin yanı sıra leblebi, nohut unu ve konserve/hazır gıda sanayisinde hammadde olarak kullanılır. Türkiye, nohutu ihraç eden ülkeler arasında yer alır; işlenmiş ve ambalajlanmış bakliyat ile leblebi ihracatında köklü bir sanayi altyapısına sahiptir. Öte yandan ülke, iç talebi ve yeniden ihracata yönelik işleme sanayisini beslemek amacıyla yıllara ve rekolteye bağlı olarak nohut ithalatı da yapabilmektedir; kurak geçen ve üretimin düştüğü yıllarda ithalat ihtiyacı artar. Nohudun ekonomik önemi yalnızca ticaret hacmiyle sınırlı değildir; ekim nöbetinde toprağa azot kazandırması, kıraç arazileri değerlendirmesi ve bakliyat işleme tesislerine istihdam sağlamasıyla kırsal ekonomiye çok yönlü katkı sunar. Güncel üretim, ihracat ve ithalat rakamları için TÜİK ve Tarım ve Orman Bakanlığı verilerinin takip edilmesi önerilir.
Nohut, bölgenin iklimine göre kışlık ya da erken ilkbahar (yazlık) ekilebilir. Kışları ılıman geçen Güneydoğu ve Akdeniz bölgelerinde antraknoza dayanıklı çeşitlerle kışlık ekim mümkündür ve genellikle daha yüksek verim sağlar. İç Anadolu gibi kışı sert geçen yörelerde ise donların kalkmasının ardından erken ilkbaharda ekim yapılır. Erken ekim, bitkinin yaz kuraklığı bastırmadan tane bağlamasını sağladığı için önemlidir.
Nohut, iyi drene olan, kireçli-tınlı, nötr ile hafif alkali topraklarda en iyi sonucu verir. Taban suyu yüksek, ağır killi, çorak veya aşırı asidik topraklardan hoşlanmaz; su tutan alanlarda kök hastalıkları artar. Kurağa dayanıklı olduğu için sulama imkânı sınırlı kıraç arazilerde de yetiştirilebilir. Ekimden önce toprağın tavında ve iyi hazırlanmış olması, düzgün çıkış için önemlidir.
Nohudun en önemli hastalığı antraknoz olarak da bilinen Ascochyta rabiei mantar hastalığıdır. Serin ve nemli havalarda hızla yayılır; yaprak, sap ve baklalarda kahverengi lekeler oluşturarak ciddi verim kaybına yol açabilir. Korunmak için dayanıklı çeşit seçimi, sertifikalı ve ilaçlı tohum kullanımı, ekim nöbeti ve gerektiğinde uygun bitki koruma uygulamaları önerilir. Doğru uygulama için il veya ilçe tarım müdürlüklerine danışılması yararlıdır.
Nohut, kök nodüllerindeki rizobium bakterileri sayesinde havadaki serbest azotu toprağa bağlar ve toprağı zenginleştirir. Bu nedenle buğday, arpa gibi tahıllardan sonra ekildiğinde toprağın azot durumunu iyileştirir ve kendisinden sonra ekilecek ürünün gübre ihtiyacını azaltır. Ayrıca farklı bir bitki grubu olması, tahıl monokültüründe artan hastalık ve yabancı ot baskısını kırarak sürdürülebilir bir üretim döngüsüne katkı sağlar.
Türkiye'de yaygın yetiştirilen kabuli tip nohutlar krem-bej renkli ve iri tanelidir; bunların en iri ve gaga benzeri çıkıntılı olanları halk arasında koçbaşı olarak adlandırılır. İri taneli nohutlar sofralık tüketim ve özellikle leblebi üretiminde tercih edilir, pazarda genelde daha yüksek değer görür. Küçük taneli çeşitler ise daha çok un, ezme ve sanayi kullanımında değerlendirilebilir. Tane iriliği çeşit özelliği olduğu kadar yetişme koşullarından da etkilenir.
Kaynak: Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel nohut ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Nohut Nohut Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
