Menü
Nohut serin iklim baklagili olarak Türkiye kuru tarım sisteminin, özellikle İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Geçit kuşağının vazgeçilmez rotasyon bitkisidir. Kök nodüllerindeki Mesorhizobium bakterileri ile havanın serbest azotunu toprağa bağlar, böylece kendinden sonra ekilen tahılın azot ihtiyacını kısmen karşılar. Nohut geleneksel olarak nadas alanlarını değerlendiren, nadas yerine giren bir üründür ve bu nedenle münavebedeki yeri toprak neminin ve verimliliğin korunması açısından kritiktir. Ancak nohut, antraknoz (Ascochyta rabiei) ve solgunluk (Fusarium oxysporum f.sp. ciceris) gibi toprak ve bitki artığında yıllarca canlı kalan hastalıklara çok duyarlıdır. Bu yüzden aynı tarlaya sık sık nohut ekmek üretimi riske atar. Doğru kurgulanmış tahıl-nohut ağırlıklı bir ekim nöbeti, hem verimi hem de sürdürülebilirliği güvence altına alır. Bu sayfada nohutun münavebedeki yeri, uygun öncül ve ardıl bitkiler ve kaçınılması gereken uygulamalar ele alınmaktadır.
Nohutta münavebe, en çok hastalık ve toprak sağlığı yönetimi için önemlidir. Antraknoz (Ascochyta rabiei) etmeni bitki artıklarında ve tohumda uzun süre canlı kalır; solgunluk etmeni Fusarium ise toprakta yıllarca sürebilen bir kök hastalığıdır. Aynı tarlaya arka arkaya nohut ekildiğinde bu etmenlerin inokulum yoğunluğu artar ve verim ciddi biçimde düşer. En az 3-4 yıl aynı tarlaya nohut ekilmemesi önerilir; bu sürede etmen popülasyonu doğal olarak azalır. Nohut kök nodülleriyle azot bağladığından, kendinden sonraki tahıla azot bırakarak besin dengesine katkı sağlar ve gübre ihtiyacını düşürür. Derin ve kazık kök yapısı toprağın alt katmanlarını gevşetir, farklı derinlikten su ve besin kullanarak toprağı tek yönlü sömürmez. Ayrıca nohut, tahıl tarlalarında biriken dar yapraklı yabancı otların kimyasal ve mekanik olarak farklı yönetilmesine imkan vererek yabancı ot döngüsünü kırar. Bu nedenle münavebe, nohutta hem verim istikrarı hem toprak verimliliği için zorunludur.
Nohut için en uygun öncül bitkiler tahıllardır; buğday, arpa, tritikale ve yulaf gibi serin iklim tahıllarından sonra nohut ekimi çok yaygın ve başarılıdır. Tahıllar farklı hastalık grubuna sahip olduğundan, tahıl artığı üzerine nohut ekmek antraknoz ve solgunluk baskısını artırmaz. Ayrıca tahıllar toprağı azot yönünden yorar, nohut ise azot bağlayarak bu açığı kapatır; bu karşılıklı denge münavebenin temel mantığıdır. Nohuttan sonra ise mutlaka bir tahıl (özellikle buğday veya arpa) ekilmesi idealdir, çünkü nohudun bıraktığı azottan ve gevşettiği topraktan tahıl en iyi şekilde yararlanır ve tane protein oranı yükselir. Ayçiçeği gibi derin köklü endüstri bitkileri de tahıl-nohut sistemine üçüncü bir halka olarak eklenebilir. Genel kural, baklagil (nohut) ve tahılı dönüşümlü ekerek toprağın besin ve hastalık dengesini korumaktır. Kısacası nohut, tahıldan sonra gelmeli ve kendinden sonra tahıla yer bırakmalıdır.
En önemli kural, nohudu aynı tarlaya arka arkaya ekmemektir; aynı yere en az 3-4 yıl nohut dönmemelidir. Ayrıca nohut, kendi familyasından olan diğer serin iklim yemeklik baklagillerden (mercimek, kuru fasulye, bakla, börülce, fiğ) sonra veya onlarla üst üste ekilmemelidir. Bunun nedeni bu baklagillerin antraknoz, solgunluk (Fusarium) ve kök çürüklüğü gibi ortak hastalık ve zararlıları paylaşmasıdır; ard arda baklagil ekimi toprak ve artıktaki etmen yoğunluğunu tehlikeli biçimde artırır. Sklerotinia (beyaz çürüklük) ve nematod açısından duyarlı bazı bitkilerden sonra da dikkatli olunmalıdır. Baklagil üstüne baklagil ekmek ayrıca azot bağlayan iki bitkinin peş peşe gelmesi nedeniyle rotasyonun besin dengeleme avantajını da ortadan kaldırır. Nohut ekiminden önce mutlaka tahıl gibi farklı familyadan bir ürünün geçmesi, hastalık zincirini kırmanın en güvenli yoludur. Hastalık geçmişi olan tarlalarda bekleme süresi daha da uzatılmalıdır.
İç Anadolu kuru tarım koşulları için tahıl ağırlıklı örnek plan: 1. Yıl Buğday (tahıl, toprağı azotça yorar, geniş yabancı ot yönetimi), 2. Yıl Nohut (baklagil, azot bağlar, nadası değerlendirir, kazık kök toprağı gevşetir), 3. Yıl Arpa veya Buğday (nohudun bıraktığı azottan yararlanır, tane verimi ve proteini yükselir), 4. Yıl Ayçiçeği veya Nadas/Yeşil gübre (derin köklü endüstri bitkisi ya da toprak dinlendirme). Bu dört yıllık döngüde nohut aynı tarlaya yalnızca bir kez girdiğinden antraknoz ve solgunluk baskısı düşük kalır. Sulanabilen alanlarda 4. yıla ayçiçeği veya silajlık mısır eklenerek sistem çeşitlendirilebilir. Alternatif üç yıllık sade plan: Buğday, Nohut, Arpa şeklinde uygulanabilir; ancak hastalık riski yüksek tarlalarda dört yıllık döngü tercih edilmelidir. Her durumda nohut, iki tahıl ürünü arasına yerleştirilmelidir.
Nohut en iyi tahıllardan sonra ekilir. Buğday, arpa, tritikale veya yulaf gibi serin iklim tahıllarından sonra nohut ekmek idealdir; çünkü tahıllar farklı hastalık grubuna sahiptir ve nohut, tahılın yorduğu toprağa azot bağlayarak dengeyi sağlar. Baklagillerden sonra nohut ekmekten kaçınılmalıdır.
Nohuttan sonra bir tahıl, özellikle buğday veya arpa ekilmesi en uygunudur. Nohudun kök nodülleriyle bıraktığı azottan ve gevşettiği topraktan tahıl en iyi şekilde yararlanır; bu da tahılda verim ve tane protein oranının artmasını sağlar.
Aynı tarlaya en az 3-4 yılda bir nohut ekilmelidir. Antraknoz (Ascochyta rabiei) ve solgunluk (Fusarium) etmenleri toprakta ve bitki artığında uzun süre canlı kaldığı için, bu bekleme süresi hastalık inokulumunun azalması açısından zorunludur. Hastalık geçmişi olan tarlalarda süre daha da uzatılmalıdır.
Doğru değildir. Mercimek, kuru fasulye, bakla ve fiğ gibi baklagiller nohutla aynı familyada olup antraknoz, solgunluk ve kök çürüklüğü gibi ortak hastalıkları paylaşır. Bu bitkilerden sonra nohut ekmek toprakta etmen yoğunluğunu artırarak verimi düşürür. Araya mutlaka bir tahıl girmelidir.
Nohut, kök nodüllerindeki Mesorhizobium bakterileri ile havanın azotunu bağlar ve toprakta bir miktar azot bırakır. Bu, kendinden sonra ekilen tahılın azot ihtiyacının bir bölümünü karşılar ve gübre girdisini azaltır. Ancak tamamını karşılamaz; toprak analizine göre ilave gübreleme yine de planlanmalıdır.
Kaynak: TAGEM Tarla Bitkileri Araştırmaları ve Ziraat Fakülteleri münavebe yayınları. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel nohut ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Nohut Nohut Ne Zaman Ekilir Nohut Yetiştiriciliği Tüm Nohut BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
