Çeltik yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Çeltik Hastalıkları
Çeltik yanıklığı (Kurt boğazı, sam vurması)
Pyricularia oryzae
Belirti: Yapraklarda ortası grimsi, kenarı kahverengi baklava (mekik) biçiminde lekeler oluşur. Boğumlar ve salkım boğazı kararıp çürür, salkım o noktadan kırılarak sarkar ve taneler dolmaz.
Etmen / koşul: Serin ve nemli havalar ile aşırı azotlu gübreleme hastalığın gelişmesini hızlandıran bir mantar etmenidir.
Önlem: Dayanıklı çeşit ve hastalıksız tohum kullanılmalı, azot dengeli verilmeli, münavebe yapılmalı ve hasat artıkları (anız) imha edilmelidir.
Kahverengi yaprak lekesi
Bipolaris oryzae
Belirti: Yapraklarda susam tanesi büyüklüğünde yuvarlak-oval kahverengi lekeler görülür. Lekeler çoğalınca yaprak kurur, başak ve tanelerde de kahverengi lekelenme oluşarak tane kalitesi düşer.
Etmen / koşul: Besin maddesi yetersiz, dengesiz beslenen ve su stresi yaşayan tarlalarda mantar etmeni daha şiddetli zarar yapar.
Önlem: Toprak analizine dayalı dengeli gübreleme yapılmalı, sertifikalı temiz tohum ve dayanıklı çeşit tercih edilmelidir.
Kın yanıklığı
Rhizoctonia solani
Belirti: Su yüzeyine yakın yaprak kınlarında ortası açık gri-yeşil, kenarı kahverengi oval lekeler belirir. Lekeler birleşip yukarı doğru yayılır, yaprak kını ve yaprak kuruyarak bitki zayıflar.
Etmen / koşul: Sık ekim, yüksek sıcaklık ve nem ile fazla azotlu gübreleme etmenin yayılmasını kolaylaştırır.
Önlem: Ekim sıklığı uygun tutulmalı, azot dengeli verilmeli, münavebe uygulanmalı ve bitki artıkları tarladan uzaklaştırılmalıdır.
Kök boğazı çürüklüğü
Belirti: Bitkinin kök ve kök boğazı kısmı kararıp çürür. Hasta bitkiler bodur kalır, sararır ve kolayca topraktan çekilebilir, ileri dönemde devrilme görülür.
Etmen / koşul: Toprak kaynaklı mantar etmeni, drenajı kötü ve sürekli aynı tarlaya çeltik ekilen alanlarda artar.
Önlem: Münavebe yapılmalı, hastalıksız tohum kullanılmalı ve tarla drenajı düzeltilerek hasta bitki artıkları imha edilmelidir.
Çeltik Zararlıları
Çeltik beyaz uç yanıklığı (Beyaz uç nematodu)
Aphelenchoides besseyi
Zarar şekli: Yaprak uçlarının 3-5 cm kadarı beyazlaşıp kurur, bitki bodur kalır. Salkımlar küçülür, taneler boş ve cılız kalarak verim düşer.
Koşul: Tohumla taşınan bir nematoddur; bulaşık tohumun ekilmesiyle tarlaya yayılır.
Önlem: Sertifikalı temiz tohum kullanılmalı, tohuma sıcak su uygulaması ve münavebe ile bulaşma azaltılmalıdır.
Su piresi (Su kaplumbağası)
Zarar şekli: Su altındaki genç çeltik fidelerinin köklerini ve kök boğazını keserek bitkileri topraktan söker. Suyu bulandırarak fidelerin tutunmasını engeller, seyrek ve boş alanlar oluşur.
Koşul: Tarlaya su verildikten sonra durgun ve ısınan sularda hızla çoğalan, fide döneminde zarar yapan su canlısıdır.
Önlem: Su yüksekliği ve akışı kontrol edilmeli, fide tutunana kadar su yönetimi yapılmalı ve tarla temizliğine dikkat edilmelidir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Çeltik çeltik yanıklığı (kurt boğazı, sam vurması) belirtileri nelerdir?
Yapraklarda ortası grimsi, kenarı kahverengi baklava (mekik) biçiminde lekeler oluşur. Boğumlar ve salkım boğazı kararıp çürür, salkım o noktadan kırılarak sarkar ve taneler dolmaz.
Yapraklarda susam tanesi büyüklüğünde yuvarlak-oval kahverengi lekeler görülür. Lekeler çoğalınca yaprak kurur, başak ve tanelerde de kahverengi lekelenme oluşarak tane kalitesi düşer.
Çeltik kın yanıklığı belirtileri nelerdir?
Su yüzeyine yakın yaprak kınlarında ortası açık gri-yeşil, kenarı kahverengi oval lekeler belirir. Lekeler birleşip yukarı doğru yayılır, yaprak kını ve yaprak kuruyarak bitki zayıflar.
Çeltik çeltik beyaz uç yanıklığı (beyaz uç nematodu) zararı nasıl anlaşılır?
Yaprak uçlarının 3-5 cm kadarı beyazlaşıp kurur, bitki bodur kalır. Salkımlar küçülür, taneler boş ve cılız kalarak verim düşer.
Çeltik su piresi (su kaplumbağası) zararı nasıl anlaşılır?
Su altındaki genç çeltik fidelerinin köklerini ve kök boğazını keserek bitkileri topraktan söker. Suyu bulandırarak fidelerin tutunmasını engeller, seyrek ve boş alanlar oluşur.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - TAGEM Entegre Mücadele Teknik Talimatları (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
