Yeşil Soğan yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Yeşil Soğan Hastalıkları
Fusarium Dip Çürüklüğü
Fusarium oxysporum f.sp. cepae
Belirti: Büyüme sezonunun herhangi bir döneminde bitkinin yeşil aksamında genel bir sararma, yaprak uçlarından aşağıya doğru nekroz ve solgunluk görülür. Etkilenen kökler koyu kahverengi ile koyu pembe arasında renk alır; köklerin yumru ile birleştiği kaide kısmında beyaz, tüylü-kabarık fungal misel gelişimi gözle görülür. Kök boğazının bazal kısmında başlangıçta suda ıslanmış açık kahverengi, sert bir çürüme oluşur; zamanla doku yumuşar ve yumru içine ilerleyerek bitki çöker. Enfekteli soğan dikey kesildiğinde dokuda belirgin kahverengi renk değişimi görülür.
Etmen / koşul: Toprak kökenli bir hastalıktır; etmen klamidosporları ile toprakta uzun süre canlı kalır. Optimum gelişme sıcaklığı 25-28 derecedir. Sporlar rüzgar, sulama suyu ve toprak böcekleri ile yayılır.
Önlem: En az 4 yıl ürün münavebesi uygulanmalı, bitkiler yaralanmadan ve böcek zararından korunmalı, hasat sonrası düşük (0 derece civarı) sıcaklıkta depolanmalı ve dayanıklı çeşitler ile hastalıksız alanlardan alınan üretim materyali tercih edilmelidir.
Soğan Mildiyösü
Peronospora destructor
Belirti: İlk belirtiler yaprakların uç kısmında beyazlaşma ve yapraklar üzerinde küçük, düzensiz şekilli klorotik (sarımsı) lekelerdir. Hastalık ilerledikçe klorotik alanlar genişler, birleşerek 10-15 cm uzunluğunda lezyonlara dönüşür ve daha sonra kahverengileşir. Bu lekeler üzerinde başlangıçta şeffaf, sonra hızla menekşe (mor) renge dönen spor yığınları oluşur. Lekeler yaprağı kuşatarak öldürür; yumru gelişimini azaltır ve özellikle boğaz kısmında mantarlaşma ile ürün kalitesinde düşme yapar.
Etmen / koşul: Hastalık gelişimi için nemli ve serin hava koşulları uygundur; sıcak iklimde nadir görülür. Sporlar hava yoluyla uzak mesafelere taşınır. İlk bulaşma kaynakları enfekteli soğan, tohum ve bitki artıklarıdır.
Önlem: Hastalıklı bitki artıkları yok edilmeli, temiz üretim materyali kullanılmalı ve en az 3-4 yıllık ekim nöbeti uygulanmalıdır. Yabancı ot kontrolü ve iyi bir drenaj sağlanmalı, hastalıklı soğan yumrularının dikiminden kaçınılmalıdır.
Pas
Puccinia allii
Belirti: Yapraklar üzerinde küçük, kırmızı ya da portakal renginde oval püstüller (kabarcıklar) gelişir; bu püstüller üzerinde bol miktarda spor üretilir. İleri dönemde renkli lekeler koyulaşır. Hastalıktan etkilenen yapraklar sararır ve olgunlaşmadan devrilir. Şiddetli enfeksiyonda soğanların büyüklüğü ve kalitesi azalır; sarımsakta belirgin cüceleşme ve yumrularda küçülme görülür.
Etmen / koşul: Yüksek nemin olduğu ve yağışın az olduğu koşullarda sık görülür. Spor çimlenmesi için en az 4 saat yüzde 97 neme ihtiyaç duyar; en yüksek enfeksiyon 10-15 derecede oluşur, 24 derece üzeri ve 10 derece altı sıcaklıkta enfeksiyon engellenir. Üredosporlar rüzgarla uzun mesafelere taşınır.
Önlem: 1-3 yıl ürün münavebesi uygulanmalı ve tarladan soğanlı bitkiler uzaklaştırılmalıdır. Alliaceae familyasındaki yabancı otlar kontrol altında tutulmalıdır.
Soğan Rastığı
Urocystis cepulae
Belirti: Yaprak üzerinde aşağı ve yukarı doğru uzayan koyu kahverengi çizgiler şeklinde görülür. Çizgiler başlangıçta yaprak yüzeyinde uzun kabarcıklar olarak belirir; olgunlaşınca kahverengiye döner ve üstünde isli görünüm veren koyu, tozlu bir spor kitlesi oluşur. Hastalıklı yapraklar devrilir ya da anormal şekilde katlanır. Etkilenen bitkiler bodurlaşır ve soğan başları yumuşak çürüklük etmenlerine karşı hassas hale gelir.
Etmen / koşul: Etmen kışı toprakta klamidospor olarak geçirir ve toprakta 20 yıla kadar canlı kalabilir. Enfeksiyon 10-12 derece sıcaklıkta gerçekleşir, 25 derece üzerinde gelişme azalır. İlk bulaşma hassas fide döneminde olur; tohumun derin dikilmesi hastalık şiddetini artırır.
Önlem: Hastalıklı bitkiler imha edilmeli veya uzaklaştırılmalı, hastalıktan ari tohum kullanılmalı ve tohumun derin dikiminden kaçınılmalıdır. Ürün münavebesi yapılmalı, dayanıklı çeşitler tercih edilmeli ve tohuma sıcak su uygulaması yapılabilir.
Yeşil Soğan Zararlıları
Soğan Tripsi
Thrips tabaci
Zarar şekli: Çok küçük, sarımsı-kahverengi böcekler yaprakların dip kısımlarında ve yaprak koltuklarında toplanır. Ağız parçalarıyla bitki özsuyunu emerek yapraklar üzerinde gümüşi-beyaz lekeler, beneklenme ve ardından kurşuni görünüm oluşturur. Yoğun zararda yapraklar uç kısımdan kıvrılır, sararıp kurur ve bitki gelişimi gerileyerek yumru iriliği küçülür.
Koşul: Sıcak ve kurak hava koşullarında popülasyonu hızla artar; özellikle yaz aylarında zararı yoğundur.
Önlem: Ürün münavebesi uygulanmalı, hasat sonrası bitki artıkları tarladan temizlenip imha edilmeli ve yabancı ot kontrolü yapılmalıdır. İzleme için mavi yapışkan tuzaklar kullanılabilir; dengeli sulama ile bitki stresten korunmalıdır.
Soğan Sineği
Delia antiqua
Zarar şekli: Erginleri ev sineğine benzeyen gri renkli sineklerdir; asıl zararı larvaları yapar. Beyazımsı larvalar soğan yumrusunun dip ve kök boğazı kısmına girerek galeriler açar ve dokuyu çürütür. Zarar gören genç bitkilerde yapraklar sararır, solar ve bitki kolayca topraktan çekilir; yumrularda yumuşama, çürüme ve kötü koku oluşur, fideler tamamen ölebilir.
Koşul: İlkbaharda toprak ısınınca ergin çıkışı başlar; nemli ve serin ilkbahar koşulları ile bol organik maddeli topraklar zararı artırır. Yıl içinde birden fazla döl verir.
Önlem: Ürün münavebesi uygulanmalı, zarar görmüş ve çürümüş bitkiler sökülüp imha edilmelidir. Erken ve sağlıklı fide ile dikim yapılmalı, hasat sonrası bitki artıkları temizlenmeli; derin sürüm ile toprakta kışlayan formların azaltılması önerilir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Yeşil Soğan fusarium dip çürüklüğü belirtileri nelerdir?
Büyüme sezonunun herhangi bir döneminde bitkinin yeşil aksamında genel bir sararma, yaprak uçlarından aşağıya doğru nekroz ve solgunluk görülür. Etkilenen kökler koyu kahverengi ile koyu pembe arasında renk alır; köklerin yumru ile birleştiği kaide kısmında beyaz, tüylü-kabarık fungal misel gelişimi gözle görülür. Kök boğazının bazal kısmında başlangıçta suda ıslanmış açık kahverengi, sert bir çürüme oluşur; zamanla doku yumuşar ve yumru içine ilerleyerek bitki çöker. Enfekteli soğan dikey kesildiğinde dokuda belirgin kahverengi renk değişimi görülür.
Yeşil Soğan soğan mildiyösü belirtileri nelerdir?
İlk belirtiler yaprakların uç kısmında beyazlaşma ve yapraklar üzerinde küçük, düzensiz şekilli klorotik (sarımsı) lekelerdir. Hastalık ilerledikçe klorotik alanlar genişler, birleşerek 10-15 cm uzunluğunda lezyonlara dönüşür ve daha sonra kahverengileşir. Bu lekeler üzerinde başlangıçta şeffaf, sonra hızla menekşe (mor) renge dönen spor yığınları oluşur. Lekeler yaprağı kuşatarak öldürür; yumru gelişimini azaltır ve özellikle boğaz kısmında mantarlaşma ile ürün kalitesinde düşme yapar.
Yeşil Soğan pas belirtileri nelerdir?
Yapraklar üzerinde küçük, kırmızı ya da portakal renginde oval püstüller (kabarcıklar) gelişir; bu püstüller üzerinde bol miktarda spor üretilir. İleri dönemde renkli lekeler koyulaşır. Hastalıktan etkilenen yapraklar sararır ve olgunlaşmadan devrilir. Şiddetli enfeksiyonda soğanların büyüklüğü ve kalitesi azalır; sarımsakta belirgin cüceleşme ve yumrularda küçülme görülür.
Yeşil Soğan soğan tripsi zararı nasıl anlaşılır?
Çok küçük, sarımsı-kahverengi böcekler yaprakların dip kısımlarında ve yaprak koltuklarında toplanır. Ağız parçalarıyla bitki özsuyunu emerek yapraklar üzerinde gümüşi-beyaz lekeler, beneklenme ve ardından kurşuni görünüm oluşturur. Yoğun zararda yapraklar uç kısımdan kıvrılır, sararıp kurur ve bitki gelişimi gerileyerek yumru iriliği küçülür.
Yeşil Soğan soğan sineği zararı nasıl anlaşılır?
Erginleri ev sineğine benzeyen gri renkli sineklerdir; asıl zararı larvaları yapar. Beyazımsı larvalar soğan yumrusunun dip ve kök boğazı kısmına girerek galeriler açar ve dokuyu çürütür. Zarar gören genç bitkilerde yapraklar sararır, solar ve bitki kolayca topraktan çekilir; yumrularda yumuşama, çürüme ve kötü koku oluşur, fideler tamamen ölebilir.
Kaynak: Ankara Üniversitesi Açık Ders - Soğan ve Sarımsak Fungal Hastalıkları (Konu 6) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
