Yeşil Soğan Yetiştiriciliği

Yeşil Soğan hakkında

Yeşil soğan (taze soğan), Allium cepa türünün taze tüketilen, yaprakları ve ince beyaz gövdesiyle değerlendirilen biçimidir. Bu rehber; yeşil soğan yetiştiriciliğinde ekim zamanı, tohumluk miktarı, gübreleme, sulama ve hasat konularını sık görülen hastalık ve zararlılarla birlikte, Tarım ve Orman Bakanlığı kaynağına dayanarak özetler.

Ekim zamanı ve tohum

Kısa gün soğan çeşitlerinde en uygun tohum ekim zamanı 10 Eylül - 10 Ekim arasıdır; orta gün ve uzun gün çeşitlerinde ise Ocak-Mart aylarıdır. Tohum ekimi güney bölgelerde bu tarihlerin sonlarına, kuzey bölgelerde başlarına doğru yapılmalıdır. Erken ekimde bitkiler kısa sürede sapa kalkar, geç ekimde başlar küçük kalır.

Doğrudan tohum ekiminde dekara gereken tohum miktarı ekim yöntemine göre değişir: elle serpmede 1-1,5 kg, mekanik mibzerde 600-800 g, pünömatik mibzerde 350-500 g. Tohum ekim derinliği 1-1,5 cm'yi geçmemeli; sıra arası 15-20 cm, sıra üzeri 5-8 cm bırakılmalıdır. Arpacık ile üretimde ise dekara 35-40 kg arpacık kullanılır.

Gübreleme

Gübre miktarı toprak analizine göre belirlenmelidir. Önerilen azotun yarısı ile fosfor ve potasyumun tamamı ekim öncesi 8-10 cm derinliğe verilir; kalan azot bitki baş bağlamaya başladığında (8-9 yapraklı dönem) uygulanır. Azotlu gübre olarak sülfatlı olanlar tercih edilmeli, aşırı azot uygulamasından kaçınılmalıdır. Yetiştirilecek tarlaya aynı yıl çiftlik gübresi verilmez; bir yıl önce uygulanan çiftlik gübresi daha iyi sonuç verir.

Sulama

Çıkış ve gelişme döneminde düzenli sulamaya özen gösterilmeli, toprağın sürekli nemli kalması sağlanmalıdır. Kuru soğan üretiminde baş bağlama bitip olgunlaşma tamamlandıktan sonra sulama kesilir; geç dönemde yapılan sulama baş yapısını bozar ve depolama kalitesini düşürür.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

• Soğan Mildiyösü (Peronospora destructor): Yaprakların dip ve orta kısımlarında klorotik çukurlaşmalar oluşur; lekelerin ortası zamanla beyazlaşıp menekşe rengini alır ve üzeri mantar tabakasıyla kaplanır. Lekeler birleşince yaprak kurur, soğan başında buruşma ve süngerleşme görülür.
• Soğan Sürmesi (Urocystis cepulae): Yaprak, kın ve yumrularda göze çarpan, koyu kahverengi sporlarla dolu çizgiler halinde lekeler oluşur. Erken yakalanan yapraklarda anormal bükülme ve kıvrılma görülür; bitkiler cüce kalır ve yoğun bulaşıkta tamamen kuruyabilir.
• Soğan ve Sarımsak Pas Hastalığı (Puccinia porri): Yapraklar ve gövdeler üzerinde küçük beyaz lekeler (pas püstülleri) belirir. Şiddetli enfekte olan yapraklar sararır ve ölür.

Zararlılar

• Soğan Sineği (Delia antiqua): Larvalar soğan ile sapın birleştiği yerden içeri girerek dokuda beslenir ve taşıdıkları bakterilerle çürümeye yol açar. Zarar gören bitkide gelişme durur, bitki sararır ve sap soğandan kolayca kopar.
• Soğan Psillidi (Bactericera tremblayi): Ergin ve özellikle larvaların yapraklarda beslenmesiyle soğan yaprakları bükülür veya helezoni şekilde kıvrılır. Taze tüketim için yetiştirilen soğanlarda yaprağın şeklini bozduğu için kaliteyi düşürür.
• Tripsler (Thrips tabaci): Ergin ve nimfler yaprak, sap ve özsuyuyla beslenir; beslenen yapraklar bir süre sonra beyazımsı veya gümüş rengini alır. Kurak geçen yerlerde zarar artar; ayrıca virüs hastalıklarını taşıyarak sağlıklı bitkilere bulaştırırlar.
• Soğan-Sak Nematodu (Ditylenchus dipsaci): Bulaşık saklar şişkin, bodur ve kıvrık olur; soğan yaprakları şişmiş, eğrilmiş ve bükülmüş bir görünüm alır. Yapraklarda merdivenvari şekil bozukluğu görülür, ağır bulaşmada bitkiler ölür ve hasattan sonra soğanlar çürür.

Yeşil Soğan hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri ›

Hasat

Kuru soğanda hasat zamanı yaprakların sararmasından anlaşılır ve hasat kuru havada yapılır. Taze tüketim amacıyla yetiştirilen yeşil soğanlar ise yapraklar yeşil ve gövde henüz inceyken, olgunlaşma beklenmeden daha erken sökülür. Arpacık üretiminde tohum ekiminden 5-6 ay sonra arpacıklar söküme gelir.