Kısa Cevap
Ekim, ilkbaharın ortalarında ve toprak sıcaklığı 12°C'nin üzerine çıktığında yapılır; don tehlikesi geçmeden ekim önerilmez. Doğrudan ekimde sıra arası yaklaşık 2 m, sıra üzeri 75 cm olacak şekilde her ocağa 2-3 tohum bırakılır ve üzeri 5-6 cm toprakla örtülür; çıkıştan sonra ocakta en güçlü bir fide bırakılır. Erkencilik için karpuz fideleri tüplerde yetiştirilip 30-45 günde tarlaya dikilebilir; dikimden sonra mutlaka can suyu verilir.
Karpuz, sıcak ve ılıman iklimleri seven, kumlu-tınlı ve geçirgen topraklarda yüksek verim veren tek yıllık bir kabakgil bitkisidir. Bu rehber; ekim ve dikim zamanı, gübreleme, sulama, hasat ile karpuzda sık görülen hastalık ve zararlıların belirtilerini resmî tarım kaynaklarına dayanarak özetler. Amaç, üreticiye karpuz yetiştiriciliğinde pratik ve güvenilir bir başvuru sunmaktır.
Ekim, ilkbaharın ortalarında ve toprak sıcaklığı 12°C'nin üzerine çıktığında yapılır; don tehlikesi geçmeden ekim önerilmez. Doğrudan ekimde sıra arası yaklaşık 2 m, sıra üzeri 75 cm olacak şekilde her ocağa 2-3 tohum bırakılır ve üzeri 5-6 cm toprakla örtülür; çıkıştan sonra ocakta en güçlü bir fide bırakılır. Erkencilik için karpuz fideleri tüplerde yetiştirilip 30-45 günde tarlaya dikilebilir; dikimden sonra mutlaka can suyu verilir.
Dekara yaklaşık 100-300 gram tohum ekilir; çıkıştan sonra en iyi gelişen 1-2 fide bırakılarak gerisi seyreltilir. Doğrudan ekimde her ocağa 2-3 tohum konulup üzeri 5-6 cm toprakla örtülür.
Gübreleme
Sonbaharda derin sürümden sonra dekara 3-4 ton ahır (çiftlik) gübresi verilip toprağa karıştırılması önerilir. Kimyasal gübrede fosforun tamamı ve azotun 1/3'ü ekim ya da dikimden önce verilir; azotun ikinci 1/3'ü çiçeklenme döneminde, son 1/3'ü ise meyveler büyürken uygulanır. Gübreleme öncesi toprak analizi yaptırılması tavsiye edilir.
Önemli: Bu hesaplayıcı resmi kaynaktaki genel tavsiye aralıklarını alanla çarpar. Kesin gübre dozu mutlaka toprak analizi sonucuna, çeşide ve bölge koşullarına göre belirlenmelidir. Azot ve fosfor değerleri saf besin (N, P2O5) cinsindendir; uygulanacak gübre ürünü miktarı içeriğe göre değişir. Kesin tavsiye için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışın.
Sulama ve hasat
Fideler tarlaya dikildikten sonra iyi bir can suyu verilir; fideler küçükken aşırı sulamadan kaçınılır çünkü fazla su gelişmeyi olumsuz etkiler. Meyve oluşum dönemine kadar mümkün olduğunca az sulanır; meyveler 5-6 cm büyüklüğe ulaştıktan sonra 15 günde bir düzenli sulama yapılır. Hasat döneminde sulama kesilir, aksi halde meyvelerde çatlama görülebilir.
Karpuz hasat olgunluğuna geldiğinde kabuk rengi parlaklaşır, meyve sapındaki tüyler dökülür, sapın bağlandığı yerdeki kulakçık ve sülük kurur, meyveye vurulduğunda tok bir ses gelir ve kabuk üzerindeki damarlar belirginleşir. Hasat edilen karpuzlar üst üste fazla yığılmamalı; uygun koşullarda 20-60 gün saklanabilir.
Yaygın hastalık ve zararlılar
Hastalıklar
Kabakgillerde Antraknoz: İlk belirtiler yapraklarda esmer veya siyah, yuvarlağa yakın lekeler halindedir; lekeler zamanla birleşip büyür, yapraklar buruşup parçalanır ve ileri dönemde bitki kuruyabilir. Yaprak sapları üzerinde uzunca, esmer ve hafif çukur lekeler; meyvelerde ise çöküntü biçiminde daire şeklinde lekeler oluşur. Nemli havalarda bu lekeler üzerinde kavuniçi renkte bir oluşum belirir.
Kabakgillerde Mildiyö: Yapraklarda küçük, soluk yeşil veya sarımsı lekelerle başlar; lekelerin rengi zamanla koyulaşır ve yaprağın alt yüzünde, lekelerin tam altında gri ya da menekşe renginde bir küf tabakası oluşur. Hastalık şiddetlenince yapraklar önce yaşlıdan başlayarak sararıp kahverengiye döner, kurur ve bitki tamamen ölebilir.
Kabakgillerde Külleme: Genellikle önce yaşlı yaprakların üst yüzeyinde beyaz, toz görünümlü yuvarlak lekeler belirir; lekeler birleşerek yaprağın her iki yüzeyini, yaprak sapını ve gövdeyi kaplar. Beyaz tabaka zamanla esmerleşir, yapraklar kuruyup dökülür ve bitkide gelişme durur.
Solgunluk ve Kök Çürüklüğü (Fusarium): Fide döneminde kök çürüklüğü (çökerten) yaparak fidelerin kurumasına yol açar; ileri dönemde kol uçlarından başlayan tipik solgunluk görülür. İletim demetlerinde lekelenme, kök boğazını çepeçevre saran açık-koyu kahve renkli yanıklık ve bazen zamklaşma oluşur, sonunda bitki çöker.
Karpuzda Alternarya Yaprak Yanıklığı: İlk belirtiler yaşlı yapraklarda görülür; açık yeşil veya sarı haleli, sarımsı kahverengi küçük lekeler genişledikçe iç içe halkalı (konsantrik) kahverengi nekrotik alanlara dönüşür. Lekeler birleşip yaprak yüzeyini kaplar, yaprak ölür ve güneşe açılan meyvelerde kalite bozulur.
Zararlılar
Karpuz Telliböceği (Henosepilachna elaterii): Erginleri yaprak, çiçek, meyve ve genç sürgünlerde beslenerek yapraklarda delikler açar; yaprak ve sürgün kurumalarına yol açar, erken fide döneminde zarar fazlaysa dikim yenilenebilir. Larvaların yapraklarda beslenmesiyle yaprak zar şeklini alır ve dantel görünümü oluşur. Ergin ayrıca Kabak mozaik virüsünün taşıyıcısıdır.
Kavun Kızılböceği (Aulacophora foveicollis): Erginler genç bitkilerin yaprak, sürgün ve çiçeklerinde beslenerek yaprakları kalbur gibi delik deşik eder ve gelişmeyi yavaşlatır. Larvalar bitkinin ana ve yan köklerini delerek tahrip eder; bu yaralardan giren fungal ve bakteriyel etmenlerle bitkiler meyve olgunlaşmadan sararır, solar ve kurur.
Kavun Sineği (Myiopardalis pardalina): Asıl zararı larvalar yapar; meyve içinde galeriler açarak beslenir. Karpuzda larvaların beslendiği kabuk dokusu gelişemediği için meyve eğri büğrü, şekilsiz bir hal alır; zarar gören etli kısım düğüm halinde sertleşir. Larva çıkış deliklerinden giren saprofit mantarlar ayrıca çürümeye yol açar.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları yalnızca tanıtım amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle ve etiket talimatına uygun dozda yapılmalıdır. Teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Karpuz Yetiştiriciliği Hakkında Sık Sorulan Sorular
Karpuz ne zaman ekilir veya dikilir?
Ekim, ilkbaharın ortalarında ve toprak sıcaklığı 12°C'nin üzerine çıktığında yapılır; don tehlikesi geçmeden ekim önerilmez. Doğrudan ekimde sıra arası yaklaşık 2 m, sıra üzeri 75 cm olacak şekilde her ocağa 2-3 tohum bırakılır ve üzeri 5-6 cm toprakla örtülür; çıkıştan sonra ocakta en güçlü bir fide bırakılır. Erkencilik için karpuz fideleri tüplerde yetiştirilip 30-45 günde tarlaya dikilebilir; dikimden sonra mutlaka can suyu verilir.
Karpuz nasıl gübrelenir?
Sonbaharda derin sürümden sonra dekara 3-4 ton ahır (çiftlik) gübresi verilip toprağa karıştırılması önerilir. Kimyasal gübrede fosforun tamamı ve azotun 1/3'ü ekim ya da dikimden önce verilir; azotun ikinci 1/3'ü çiçeklenme döneminde, son 1/3'ü ise meyveler büyürken uygulanır. Gübreleme öncesi toprak analizi yaptırılması tavsiye edilir.
Karpuz yetiştiriciliğinde sulama nasıl yapılır?
Fideler tarlaya dikildikten sonra iyi bir can suyu verilir; fideler küçükken aşırı sulamadan kaçınılır çünkü fazla su gelişmeyi olumsuz etkiler. Meyve oluşum dönemine kadar mümkün olduğunca az sulanır; meyveler 5-6 cm büyüklüğe ulaştıktan sonra 15 günde bir düzenli sulama yapılır. Hasat döneminde sulama kesilir, aksi halde meyvelerde çatlama görülebilir.
Karpuz ne zaman hasat edilir?
Karpuz hasat olgunluğuna geldiğinde kabuk rengi parlaklaşır, meyve sapındaki tüyler dökülür, sapın bağlandığı yerdeki kulakçık ve sülük kurur, meyveye vurulduğunda tok bir ses gelir ve kabuk üzerindeki damarlar belirginleşir. Hasat edilen karpuzlar üst üste fazla yığılmamalı; uygun koşullarda 20-60 gün saklanabilir.
Karpuz yetiştiriciliğinde hangi hastalık ve zararlılar görülür?
Karpuz yetiştiriciliğinde başlıca Kabakgillerde Antraknoz, Kabakgillerde Mildiyö, Kabakgillerde Külleme, Solgunluk ve Kök Çürüklüğü (Fusarium), Karpuzda Alternarya Yaprak Yanıklığı görülebilir. Belirtiler ve mücadele için ruhsatlı ürün kullanılmalı, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Gaziantep İl Müdürlüğü - Karpuz Yetiştiriciliği Broşürü (hastalık ve zararlı belirtileri: TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları Cilt III; tohum miktarı ve hasat ölçütleri: Denizli İl Müdürlüğü) (bağlantı). Hastalık ve zararlı mücadelesi için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.