Yer Fıstığı yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Yer Fıstığı Hastalıkları
Kök Boğazı Çürüklüğü
Aspergillus niger
Belirti: Çimlenme döneminde ve fide çağında kök boğazında kahverengi-siyah çürüme görülür. Hastalıklı bitkilerin kök boğazı yumuşar, dokular çöker ve bitki kolayca topraktan çekilip kopar. Enfekteli fideler sararıp solar, gelişemez ve genellikle ölür; bu durum tarlada boş ve seyrek sıralara yol açar.
Etmen / koşul: Sıcak ve nemli toprak koşullarında, özellikle ilkbaharda erken ekim yapılan ağır ve drenajı kötü topraklarda hızla yayılır.
Önlem: Sağlıklı ve temiz tohumluk kullanmak, uygun toprak sıcaklığında ekim yapmak, münavebe uygulamak ve tarlada iyi drenaj sağlamak hastalığın baskısını azaltır.
Sap (Gövde) Çürüklüğü
Sclerotium rolfsii
Belirti: Toprak yüzeyine yakın gövde ve dal kısımlarında suçlu, açık kahverengi çürüklük lekeleri oluşur. Enfekteli kısımlarda beyaz, pamuksu bir misel tabakası ve daha sonra hardal tanesi büyüklüğünde kahverengi sklerotlar (yapılar) görülür. Hastalıklı bitki dalları aniden solar, sararır ve kurur; çürüyen gövdeden dolayı bitkinin üst aksamı bağlantısını kaybederek devrilir.
Etmen / koşul: Yüksek nem, sık bitki örtüsü ve sıcak hava (25-35 derece) koşullarında, toprağa yakın yoğun bitki artığı bulunan ortamlarda gelişir.
Önlem: Tahıl gibi konukçu olmayan bitkilerle münavebe yapmak, bitki artıklarını ve yabancı otları tarladan temizlemek, derin sürümle hastalıklı artıkları toprağa gömmek ve sık dikimden kaçınarak havalandırmayı artırmak önerilir.
Erken Yaprak Leke Hastalığı
Cercospora arachidicola
Belirti: Yaprakların üst yüzeyinde önce küçük, açık yeşil-sarımsı noktalar belirir; bu noktalar zamanla yuvarlak, kahverengi ve etrafı sarı bir hale (hare) ile çevrili lekelere dönüşür. Lekeler büyüyüp birleştikçe yapraklar sararır, kurur ve erken dökülür. Şiddetli enfeksiyonda yaprak yüzeyi büyük ölçüde lekelerle kaplanır ve bitki yaprak kaybeder.
Etmen / koşul: Yüksek nem, çiy ve ılık sıcaklıklar (20-30 derece) leke oluşumunu ve sporlanmayı hızlandırır; yağışlı ve nemli dönemlerde hızla yayılır.
Önlem: Hastalıksız tohumluk kullanmak, münavebe yapmak, hasat sonrası bitki artıklarını imha etmek ve dayanıklı çeşit tercih etmek hastalık baskısını düşürür.
Geç Yaprak Leke Hastalığı
Cercosporidium personatum
Belirti: Yaprağın özellikle alt yüzeyinde belirginleşen, neredeyse siyaha yakın koyu kahverengi, yuvarlak lekeler oluşur ve bu lekelerin etrafında genellikle sarı hare bulunmaz. Lekeler erken leke hastalığından daha koyudur ve alt yüzeyde kadifemsi spor kümeleri görülür. Şiddetli enfeksiyonda yapraklar kurur ve dökülür, bitkinin verimi ciddi şekilde düşer.
Etmen / koşul: Yüksek nem ve uzun süreli yaprak ıslaklığı koşullarında, genellikle mevsimin ilerleyen döneminde (geç dönemde) hızla artar.
Önlem: Münavebe uygulamak, hastalıklı bitki artıklarını tarladan uzaklaştırıp imha etmek, sık ekimden kaçınmak ve dayanıklı çeşit kullanmak hastalığın yayılmasını sınırlar.
Pas Hastalığı
Puccinia arachidis
Belirti: Yaprakların alt yüzeyinde önce küçük, kabarık, turuncu-kahverengi püstüller (pas keseleri) belirir; bu püstüller patlayarak toz halinde pas renginde sporlar saçar. Üst yüzeyde püstüllerin karşısında sarımsı lekeler görülür. Enfeksiyon ilerledikçe yapraklar sararır, kahverengileşir, kurur ve dökülür; bitki erken yapraklanma kaybına uğrar.
Etmen / koşul: Ilık sıcaklık (20-28 derece), yüksek nem ve yaprak ıslaklığının uzun sürdüğü dönemlerde hızla gelişir ve rüzgarla yayılır.
Önlem: Münavebe yapmak, hastalıklı bitki artıklarını imha etmek, sık dikimden kaçınarak tarla içi havalandırmayı artırmak ve mümkünse dayanıklı çeşit kullanmak önerilir.
Yer Fıstığı Zararlıları
Kırmızı Örümcek
Tetranychus urticae
Zarar şekli: Yaprakların alt yüzeyinde gözle zor görülen küçük akarlar koloni halinde bulunur ve bitki özsuyunu emer. Emgi yerlerinde önce sararma ve sarı-beyaz noktacıklar, ardından bronzlaşma ve kuruma görülür. Yoğun zararlanmada yaprak alt yüzeyinde ince ağ örgüsü oluşur, yapraklar kıvrılıp kurur ve dökülür; sıcak ve tozlu koşullarda zarar hızla artar.
Koşul: Sıcak, kurak ve tozlu havalarda (özellikle yaz aylarında) hızla çoğalır; düşük nem popülasyon artışını destekler.
Önlem: Tarla kenarındaki yabancı otları temizlemek, tozlanmayı azaltmak için düzenli sulama yapmak, bitkiyi su stresinde bırakmamak ve doğal düşmanları (avcı akarlar, uğur böcekleri) korumak zararı sınırlar.
Bozkurt (Toprak Kurdu)
Agrotis spp.
Zarar şekli: Geceleri toprak yüzeyine çıkan kurtlar (tırtıllar) fide ve genç bitkilerin kök boğazını toprak seviyesinden keserek bitkiyi devirir. Sabah tarlada kesilmiş, devrilmiş fideler ve boş sıralar görülür. Gündüz toprağın 2-5 cm altında kıvrılmış halde gri-kahverengi tırtıllar bulunur; zarar genellikle ocak ocak, kümeler halindedir.
Koşul: İlkbaharda fide döneminde, otlu ve önceden nadasa bırakılmış tarlalarda popülasyon yüksektir; nemli ve organik maddece zengin topraklarda artar.
Önlem: Ekim öncesi derin sürümle toprak altındaki tırtıl ve pupaları yüzeye çıkarmak, tarla ve kenarlarındaki yabancı otları yok etmek, münavebe uygulamak ve erken dönemde tarlayı temiz tutmak zararı azaltır.
Telkurdu (Tel Kurdu)
Agriotes spp.
Zarar şekli: Sarımsı-kahverengi, sert ve tel gibi ince larvalar toprak altında çimlenen tohumları, kökleri ve kök boğazını delerek beslenir. Zarar gören bitkilerde çıkış düşüklüğü, seyrek ve boş sıralar, sararma ve solma görülür. Sökülen bitkilerin kök ve gövde altında küçük delikler ve oyuklar dikkat çeker.
Koşul: Nemli, serin ve organik maddece zengin topraklarda, özellikle yeni tarıma açılan veya uzun süre çayır-mera olarak kalmış alanlarda yoğundur.
Önlem: Yazın derin sürüm yaparak larva ve pupaları sıcağa ve kuşlara maruz bırakmak, münavebe uygulamak, tarlayı yabancı otlardan temizlemek ve tuzak bitki/tuzaklarla popülasyon izlemek önerilir.
Yaprak Biti
Aphis craccivora
Zarar şekli: Taze sürgün uçlarında, genç yaprakların alt yüzeyinde ve çiçek saplarında küçük, yeşil-siyah renkli bitler koloni halinde toplanır ve özsu emer. Emgi sonucu yapraklar kıvrılır, bükülür ve gelişme geriler. Salgıladıkları tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah küf gelişir, yaprak yüzeyi kararır; ayrıca virüs hastalıklarını taşıyarak dolaylı zarar verir.
Koşul: Ilık ve kurak havalarda hızla çoğalır; ilkbahar ve yaz başında popülasyon artışı belirgindir.
Önlem: Tarla kenarındaki yabancı otları temizlemek, dengeli azotlu gübreleme ile aşırı taze sürgünü önlemek ve uğur böceği, avcı sinek gibi doğal düşmanları korumak zararı sınırlar.
Thrips (Tripsler)
Thrips tabaci
Zarar şekli: Çok küçük, ince uzun böcekler genç yaprak ve büyüme noktalarında özsu emerek beslenir. Emgi yerlerinde gümüşi-beyaz lekeler, parlak gri izler ve üzerinde küçük siyah dışkı noktaları görülür. Zararlanan genç yapraklar buruşur, kıvrılır ve şekil bozukluğuna uğrar; gelişme noktası zarar görürse bitki bodur kalır.
Koşul: Sıcak ve kurak koşullarda popülasyon hızla artar; ilkbahar ve yaz aylarında zararı belirginleşir.
Önlem: Yabancı otlarla mücadele etmek, tarla temizliğine özen göstermek, bitkiyi su stresinde bırakmamak ve mavi yapışkan tuzaklarla popülasyon izlemek önerilir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Yer Fıstığı kök boğazı çürüklüğü belirtileri nelerdir?
Çimlenme döneminde ve fide çağında kök boğazında kahverengi-siyah çürüme görülür. Hastalıklı bitkilerin kök boğazı yumuşar, dokular çöker ve bitki kolayca topraktan çekilip kopar. Enfekteli fideler sararıp solar, gelişemez ve genellikle ölür; bu durum tarlada boş ve seyrek sıralara yol açar.
Yer Fıstığı sap (gövde) çürüklüğü belirtileri nelerdir?
Toprak yüzeyine yakın gövde ve dal kısımlarında suçlu, açık kahverengi çürüklük lekeleri oluşur. Enfekteli kısımlarda beyaz, pamuksu bir misel tabakası ve daha sonra hardal tanesi büyüklüğünde kahverengi sklerotlar (yapılar) görülür. Hastalıklı bitki dalları aniden solar, sararır ve kurur; çürüyen gövdeden dolayı bitkinin üst aksamı bağlantısını kaybederek devrilir.
Yer Fıstığı erken yaprak leke hastalığı belirtileri nelerdir?
Yaprakların üst yüzeyinde önce küçük, açık yeşil-sarımsı noktalar belirir; bu noktalar zamanla yuvarlak, kahverengi ve etrafı sarı bir hale (hare) ile çevrili lekelere dönüşür. Lekeler büyüyüp birleştikçe yapraklar sararır, kurur ve erken dökülür. Şiddetli enfeksiyonda yaprak yüzeyi büyük ölçüde lekelerle kaplanır ve bitki yaprak kaybeder.
Yer Fıstığı kırmızı örümcek zararı nasıl anlaşılır?
Yaprakların alt yüzeyinde gözle zor görülen küçük akarlar koloni halinde bulunur ve bitki özsuyunu emer. Emgi yerlerinde önce sararma ve sarı-beyaz noktacıklar, ardından bronzlaşma ve kuruma görülür. Yoğun zararlanmada yaprak alt yüzeyinde ince ağ örgüsü oluşur, yapraklar kıvrılıp kurur ve dökülür; sıcak ve tozlu koşullarda zarar hızla artar.
Yer Fıstığı bozkurt (toprak kurdu) zararı nasıl anlaşılır?
Geceleri toprak yüzeyine çıkan kurtlar (tırtıllar) fide ve genç bitkilerin kök boğazını toprak seviyesinden keserek bitkiyi devirir. Sabah tarlada kesilmiş, devrilmiş fideler ve boş sıralar görülür. Gündüz toprağın 2-5 cm altında kıvrılmış halde gri-kahverengi tırtıllar bulunur; zarar genellikle ocak ocak, kümeler halindedir.
Kaynak: Çukurova Üniversitesi Tarımsal Yayım Haberleşme Araştırma ve Uygulama Merkezi (TYHM) - Yer Fıstığı Yetiştiriciliği Broşürü (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
