Mercimek yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Mercimek Hastalıkları
Mercimek Mildiyösü
Peronospora lentis
Belirti: Yapraklarda üst yüzeyde soluk yeşil ile sarımsı, sınırları belirsiz lekeler oluşur. Bu lekelerin alt yüzeyinde nemli havalarda gri mor renkli pas benzeri bir küf tabakası görülür. Hastalık ilerledikçe yapraklar sararır, kıvrılır ve dökülür; şiddetli durumlarda bitki bodur kalır ve gelişimi geriler.
Etmen / koşul: Serin ve nemli havalar ile sık çiy oluşumu hastalığın gelişimini hızlandırır. Özellikle ilkbaharda yağışlı ve serin geçen dönemlerde salgın yapar.
Önlem: Temiz ve hastalıksız tohum kullanılmalı, en az 3-4 yıllık münavebe uygulanmalı ve hasat sonrası bitki artıkları tarladan uzaklaştırılarak imha edilmelidir. Dayanıklı çeşitlerin tercih edilmesi ve sık ekimden kaçınılması önerilir.
Mercimek Solgunluğu (Fusarium Solgunluğu)
Fusarium oxysporum f. sp. lentis
Belirti: İlk belirti olarak alt yapraklarda solma ve sararma görülür; bu durum giderek üst yapraklara yayılır. Bitki genelde tek taraflı veya kısmi solar, bodurlaşır ve sonunda tamamen kurur. Kök ve gövde enine kesildiğinde iletim demetlerinin kahverengi-kızılımsı renk aldığı görülür.
Etmen / koşul: Toprak kaynaklı bir mantardır; sıcak ve kuru koşullarda, özellikle çiçeklenme ve bakla bağlama döneminde belirtiler şiddetlenir. Etmen toprakta uzun yıllar canlı kalabilir.
Önlem: Uzun süreli münavebe (en az 4 yıl baklagil ekilmeyen tarla) uygulanmalı, dayanıklı çeşitler seçilmeli ve temiz tohum kullanılmalıdır. Hastalıklı bitkiler sökülüp imha edilmeli, drenajı iyi olmayan ağır topraklardan kaçınılmalıdır.
Mercimek Antraknozu (Yaprak Yanıklığı)
Ascochyta lentis
Belirti: Yaprak, sap ve baklalarda önce küçük, yuvarlak, kahverengi nekrotik lekeler oluşur; lekelerin ortası açık renkli, kenarları koyu kahverengidir. Lekeler birleşerek yaprakların yanmış görünüm almasına ve dökülmesine yol açar. Baklalarda oluşan lekeler tohuma geçerek tohumda renk bozulması ve buruşma yapar.
Etmen / koşul: Serin, nemli ve yağışlı havalar hastalığın yayılmasını artırır. Sık çiy ve uzun süre ıslak kalan bitki yüzeyleri enfeksiyonu kolaylaştırır.
Önlem: Sertifikalı ve hastalıksız tohum kullanılmalı, münavebe uygulanmalı ve hasat artıkları imha edilmelidir. Bitkiler arası hava sirkülasyonunu artırmak için uygun sıklıkta ekim yapılmalı, hastalıklı tarladan tohumluk alınmamalıdır.
Mercimek Pası
Uromyces viciae-fabae
Belirti: Yaprak, sap ve baklalarda küçük, kabarık, toz halinde kahverengi-pas rengi püstüller (kabarcıklar) görülür. Bu püstüller parmakla dokunulduğunda pas rengi spor tozu bulaştırır. İlerleyen dönemde yapraklar sararıp kurur, erken yaprak dökümü ve verim kaybı meydana gelir.
Etmen / koşul: Ilıman, nemli ve yağışlı ilkbahar koşulları hastalığı teşvik eder. Genellikle çiçeklenme sonrası ve geç dönemde ortaya çıkar.
Önlem: Dayanıklı çeşit kullanımı, erken ekim ile hastalıktan kaçış, münavebe ve hasat sonrası bitki artıklarının imhası önerilir. Hastalıklı bitki artıkları tarlada bırakılmamalıdır.
Kök ve Kök Boğazı Çürüklüğü
Rhizoctonia solani
Belirti: Genç bitkilerde çıkıştan sonra kök boğazında kahverengi-koyu çökük lekeler oluşur, fideler devrilir ve kurur. Gelişmiş bitkilerde kök ve kök boğazında çürüme nedeniyle bitki sararır, solar ve kolayca topraktan sökülür. Tarlada dağınık ölü bitki kümeleri halinde görülür.
Etmen / koşul: Fazla nemli, soğuk ve drenajı zayıf topraklar ile sık ekim hastalığı artırır. Toprak kaynaklı etmen nemli koşullarda hızla gelişir.
Önlem: Drenajı iyi topraklarda ekim yapılmalı, münavebeye uyulmalı, temiz tohum kullanılmalı ve aşırı sulamadan kaçınılmalıdır. Hastalıklı bitki artıkları tarladan temizlenmelidir.
Mercimek Zararlıları
Mercimek Hortumlu Böceği (Sitona)
Sitona crinitus
Zarar şekli: Erginleri yaprak kenarlarını dıştan içe doğru yarım daire (kavis) şeklinde yiyerek tipik tırtıklı kenar görünümü oluşturur. Larvaları toprakta köklerde bulunan azot yumrucuklarını (nodülleri) yiyerek bitkinin azot bağlamasını engeller; bu da bitkide sararma, zayıf gelişme ve verim düşüklüğüne yol açar. Özellikle genç fidelerde yoğun beslenme bitkiyi durdurur.
Koşul: Erginler ilkbaharda hava ısınınca kışlaktan çıkarak genç mercimek bitkilerine geçer. Kurak ve ılık ilkbahar koşullarında zarar artar.
Önlem: Erken ve sık ekim ile bitkilerin zarardan önce güçlenmesi sağlanmalı, münavebe uygulanmalı ve kışlama alanı olan tarla kenarındaki yabancı ot ve baklagil artıkları temizlenmelidir. Sonbahar toprak işlemesi ile kışlayan erginlerin azaltılması önerilir.
Yaprak Biti
Aphis craccivora
Zarar şekli: Bitkinin taze sürgün, yaprak ve çiçek saplarında küme halinde toplanarak bitki özsuyunu emer. Emgi sonucu yapraklar kıvrılır, sararır ve bitki gelişimi geriler. Salgıladıkları tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah mantar tabakası oluşarak yaprakların kararmasına neden olur. Ayrıca virüs hastalıklarını taşıyarak yayılmasına yol açar.
Koşul: Sıcak ve kurak geçen ilkbahar dönemlerinde popülasyon hızla artar. Çiçeklenme döneminde yoğunlaşır.
Önlem: Tarla ve çevresindeki yabancı otlarla mücadele edilmeli, dengeli gübreleme ile aşırı azottan kaçınılmalıdır. Uğur böceği gibi doğal düşmanların korunması zararlının baskı altında tutulmasına yardımcı olur.
Mercimek Tohum Böceği (Bruchus)
Bruchus lentis
Zarar şekli: Erginleri tarlada çiçeklenme döneminde baklalara yumurta bırakır; çıkan larvalar tohumun içine girerek tohumu içten yiyip galeri açar. Zarar görmüş tanelerde yuvarlak çıkış delikleri ve içi boşalmış kısımlar görülür. Bu taneler hem çimlenme gücünü kaybeder hem de pazar değeri düşer; zarar çoğunlukla depoda fark edilir.
Koşul: Erginler ilkbaharda tarlaya gelir, larva gelişimi tane içinde ve depoda sıcak koşullarda devam eder. Sıcak depolama ortamları zararı artırır.
Önlem: Hasat zamanında geciktirilmeden yapılmalı, ürün temiz ve serin depolarda saklanmalıdır. Bulaşık tohumluk kullanılmamalı, depo öncesi taneler temizlenmeli ve eski bulaşık ürün artıkları imha edilmelidir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Mercimek mercimek mildiyösü belirtileri nelerdir?
Yapraklarda üst yüzeyde soluk yeşil ile sarımsı, sınırları belirsiz lekeler oluşur. Bu lekelerin alt yüzeyinde nemli havalarda gri mor renkli pas benzeri bir küf tabakası görülür. Hastalık ilerledikçe yapraklar sararır, kıvrılır ve dökülür; şiddetli durumlarda bitki bodur kalır ve gelişimi geriler.
İlk belirti olarak alt yapraklarda solma ve sararma görülür; bu durum giderek üst yapraklara yayılır. Bitki genelde tek taraflı veya kısmi solar, bodurlaşır ve sonunda tamamen kurur. Kök ve gövde enine kesildiğinde iletim demetlerinin kahverengi-kızılımsı renk aldığı görülür.
Yaprak, sap ve baklalarda önce küçük, yuvarlak, kahverengi nekrotik lekeler oluşur; lekelerin ortası açık renkli, kenarları koyu kahverengidir. Lekeler birleşerek yaprakların yanmış görünüm almasına ve dökülmesine yol açar. Baklalarda oluşan lekeler tohuma geçerek tohumda renk bozulması ve buruşma yapar.
Mercimek mercimek hortumlu böceği (sitona) zararı nasıl anlaşılır?
Erginleri yaprak kenarlarını dıştan içe doğru yarım daire (kavis) şeklinde yiyerek tipik tırtıklı kenar görünümü oluşturur. Larvaları toprakta köklerde bulunan azot yumrucuklarını (nodülleri) yiyerek bitkinin azot bağlamasını engeller; bu da bitkide sararma, zayıf gelişme ve verim düşüklüğüne yol açar. Özellikle genç fidelerde yoğun beslenme bitkiyi durdurur.
Mercimek yaprak biti zararı nasıl anlaşılır?
Bitkinin taze sürgün, yaprak ve çiçek saplarında küme halinde toplanarak bitki özsuyunu emer. Emgi sonucu yapraklar kıvrılır, sararır ve bitki gelişimi geriler. Salgıladıkları tatlımsı madde (fumajin) üzerinde siyah mantar tabakası oluşarak yaprakların kararmasına neden olur. Ayrıca virüs hastalıklarını taşıyarak yayılmasına yol açar.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü (GKGM) Bitki Hastalıkları Zirai Mücadele Teknik Talimatları ve Üretici Bilgi Köşesi Yemeklik Baklagil Dokümanı (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
