Menü
Yer fıstığı (Arachis hypogaea), baklagiller familyasından, meyvelerini toprak altında olgunlaştırması yönüyle diğer kültür bitkilerinden ayrılan yağlı ve çerezlik bir üründür. Sıcak iklim isteyen bu bitki, uzun ve yüksek sıcaklıklı bir yetişme dönemine ihtiyaç duyduğundan Türkiye tarımında belirli yörelerle sınırlı kalmıştır. Yüksek yağ ve protein içeriği sayesinde hem çerezlik tüketimde hem de yağ, ezme ve gıda sanayisinde önemli bir hammaddedir. Baklagil olarak havanın azotunu toprağa bağlaması, münavebede toprak verimliliğine katkı sağlar. Türkiye ekonomisi açısından yer fıstığı, özellikle Çukurova ve Ege bölgelerinde ikinci ürün olarak buğday ve arpa hasadından sonra ekilerek üreticiye ek gelir sağlar. Osmaniye başta olmak üzere üretimin yoğunlaştığı illerde tarımsal istihdam, kavurma ve işleme tesisleriyle birlikte yerel ekonominin belkemiğini oluşturur. Çerezlik tüketim alışkanlığının yaygınlığı, yer fıstığını iç pazarda talebi güçlü ve katma değeri yüksek ürünlerden biri hâline getirmektedir.
Türkiye'de yer fıstığı üretimi ağırlıklı olarak Akdeniz ve Ege bölgelerinde yoğunlaşmıştır. Üretimin büyük bölümü Çukurova yöresinde yer alan Osmaniye ilinde gerçekleşir; Osmaniye ülke üretiminde açık ara lider konumdadır. Bunun yanında Adana, Kahramanmaraş ve Şanlıurfa gibi Güneydoğu ve Akdeniz illeri ile Ege'de Aydın önemli üretim merkezleridir. Bu yörelerin uygunluğunun temel nedeni, yer fıstığının sıcaklık isteğidir. Bitki, çimlenmeden olgunlaşmaya kadar uzun ve sıcak bir vejetasyon dönemi ister; Çukurova ve Ege'nin yüksek yaz sıcaklıkları ve uzun büyüme mevsimi bu talebi karşılar. Toprak yönünden ise gineygen dediğimiz meyvenin toprak altında rahat gelişebilmesi için gevşek yapılı, tınlı, kumlu tın ve iyi drene olan topraklar tercih edilir. Ağır, killi ve taban suyu yüksek topraklar kazım ve olgunlaşmayı güçleştirir. Sulama imkânı olan alüvyal ova toprakları, hem su ihtiyacını hem de gevşek toprak koşulunu karşıladığı için bu yörelerde verimi yükseltir.
Yer fıstığında verim; çeşit, sulama, toprak yapısı ve ekim zamanına göre önemli ölçüde değişir. Türkiye'de sulu ve iyi bakım yapılan modern tarım koşullarında dekara kabuklu verim yaklaşık 400 ile 600 kilogram aralığında olabilmekte, ileri işletmelerde daha yüksek değerlere ulaşılabilmektedir. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: uygun ve yüksek verimli çeşit seçimi (iri daneli Virginia tipi çeşitler yaygındır), yeterli ve düzenli sulama, çünkü çiçeklenme ve dane bağlama döneminde su stresi verimi ciddi biçimde düşürür. Toprağın gevşekliği ve iyi drenajı, ginofor denilen meyve saplarının toprağa kolay girip dane bağlamasını sağlar. Ekim zamanı da belirleyicidir; ikinci ürün olarak geç ekimlerde olgunlaşma için yeterli sıcak gün kalmayabilir. Ayrıca dengeli gübreleme, yabancı ot mücadelesi, beyaz çürüklük gibi hastalık ve zararlılarla mücadele ile hasat kayıplarının azaltılması verimi doğrudan etkiler. Verim rakamları yıllara ve bölgeye göre değiştiği için kesin ülke ortalaması yerine bölgesel kayıtların takip edilmesi önerilir.
Yer fıstığı Türkiye'de talebi güçlü bir çerezlik üründür ve üretimin önemli bir bölümü iç pazarda tüketilir. Kavrulmuş çerez, fıstık ezmesi, tahin benzeri ürünler, şekerleme ve gıda sanayisi başlıca kullanım alanlarıdır. İç tüketim alışkanlığının yüksek olması, ürünün yurt içi pazarda sürekli bir talep tabanına sahip olmasını sağlar. Türkiye zaman zaman iç talebi ve sanayi hammadde ihtiyacını karşılamak için ithalat da yapmakta, bir yandan da işlenmiş ve çerezlik ürün ihracatı gerçekleştirmektedir; yani ürün hem ihracata hem ithalata konu olabilmektedir. Ekonomik önemi özellikle üretimin yoğunlaştığı Osmaniye ve çevresinde belirgindir; kavurma, ayıklama, paketleme ve ezme tesisleri yerel istihdam ile katma değer yaratır. İkinci ürün olarak yetiştirilmesi, üreticiye aynı yıl içinde ek gelir imkânı sunar. Güncel üretim, dış ticaret ve fiyat verileri için TÜİK ve Tarım ve Orman Bakanlığı kayıtlarının esas alınması gerekir; burada spesifik rakam verilmemesinin nedeni bu değerlerin yıldan yıla değişkenlik göstermesidir.
Türkiye'de yer fıstığı üretiminin büyük bölümü Osmaniye ilinde gerçekleşir ve Osmaniye ülke üretiminde lider konumdadır. Bunun yanında Adana, Aydın, Kahramanmaraş ve Şanlıurfa da önemli üretim merkezleridir. Bu yörelerin sıcak iklimi ve gevşek ova toprakları üretimi destekler.
Yer fıstığı, çiçeklendikten sonra ginofor adı verilen özel meyve sapları oluşturur. Bu saplar aşağı doğru uzayarak toprağa girer ve fıstık danesi toprak altında gelişip olgunlaşır. Bu nedenle gevşek, kumlu tınlı ve iyi drene olan topraklar tercih edilir; ağır killi topraklar dane bağlamayı zorlaştırır.
Evet, Çukurova ve Ege gibi uzun ve sıcak yetişme dönemine sahip yörelerde yer fıstığı, buğday veya arpa hasadından sonra ikinci ürün olarak ekilebilir. Bu, üreticiye aynı yıl içinde ek gelir sağlar. Ancak geç ekimlerde olgunlaşma için yeterli sıcak gün kalması önemlidir.
Yer fıstığı sıcak iklim bitkisidir; uzun, yüksek sıcaklıklı ve donsuz bir yetişme dönemine ihtiyaç duyar. Toprak olarak gevşek yapılı, tınlı veya kumlu tın, iyi drene olan alüvyal topraklar idealdir. Sulama imkânı, özellikle çiçeklenme ve dane bağlama döneminde verim için kritik önemdedir.
Evet, yer fıstığı baklagiller familyasına aittir. Baklagil olması sayesinde kök nodüllerindeki bakterilerle havanın azotunu toprağa bağlayabilir. Bu özellik, münavebede kendisinden sonra ekilecek ürünler için toprak verimliliğine katkı sağlar ve azotlu gübre ihtiyacını bir ölçüde azaltabilir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel yer fıstığı ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Yer Fıstığı Yer Fıstığı Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
