Menü
Susam (Sesamum indicum), tohumları için yetiştirilen sıcak iklim yağ bitkisidir ve Türk mutfağının simgesi olan tahin, helva ve simit üretiminin temel hammaddesidir. Yüksek yağ oranı, kalsiyum, protein ve antioksidan içeriğiyle hem gıda hem de yağ sanayisinde aranan bir üründür. Türkiye, susam tarımının kadim coğrafyalarından biridir; Anadolu binlerce yıldır susam yetiştiriciliğine ev sahipliği yapmaktadır. Ancak ülkemizde tahin ve helva talebi, iç üretimin oldukça üzerinde seyrettiği için Türkiye net susam ithalatçısı konumundadır. Ekim alanları geçmiş yıllara göre daralmış olsa da susam, ikinci ürün olarak (özellikle buğday ve arpa hasadından sonra) yetiştirilebilmesi sayesinde üreticiye ek gelir sağlayan stratejik bir bitki olmayı sürdürmektedir. Kısa vejetasyon süresi, kuraklığa göreli dayanıklılığı ve düşük girdi maliyetiyle küçük ve orta ölçekli işletmeler için uygun bir tarım seçeneğidir. Katma değerli tahin ve helva ihracatının hammaddesi olması, susamı Türkiye tarım ekonomisi için önemli kılan başlıca etkendir.
Susam, sıcak ve uzun büyüme mevsimi isteyen bir bitki olduğu için Türkiye'de daha çok ılıman ve sıcak bölgelerde yetişir. Başlıca üretim alanları Ege (Aydın, Manisa, İzmir), Akdeniz (Antalya, Adana, Mersin, Hatay) ve Güneydoğu Anadolu (Şanlıurfa, Gaziantep, Adıyaman, Mardin) bölgeleridir. Ayrıca Marmara'nın güneyinde ve Karadeniz'in bazı sahil kesimlerinde de sınırlı ölçüde ekimi yapılır. Bu bölgelerin uygun olmasının başlıca nedeni, susamın çimlenme ve gelişme döneminde yüksek sıcaklık istemesi ve dona son derece hassas olmasıdır; bu nedenle geç ilkbahar ve yaz sıcaklıkları belirleyicidir. Güneydoğu ve Akdeniz'in uzun, sıcak yaz mevsimi susamın olgunlaşması için idealdir. Toprak yönünden susam; iyi drene olan, tınlı, derin ve organik maddece zengin toprakları tercih eder; taban suyu yüksek ve ağır killi topraklardan hoşlanmaz. Ege ve Güneydoğu'da hem ana ürün hem de tahıl hasadı sonrası ikinci ürün olarak yetiştirilebilmesi, bu bölgelerdeki yaygınlığın önemli sebeplerindendir.
Susamda verim; çeşide, ekim zamanına, sulama olanağına ve bakım koşullarına göre belirgin biçimde değişir. Türkiye koşullarında kuru (susuz) tarımda dekara verim genellikle yaklaşık 40-80 kilogram aralığında kalırken, sulanan ve iyi bakılan tarlalarda dekara yaklaşık 100-150 kilograma, uygun çeşit ve tekniklerle daha yüksek değerlere ulaşabilmektedir. Bu rakamlar yaklaşık değerlerdir ve yöreye göre farklılık gösterebilir. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: uygun çeşit seçimi (kapsül çatlamasına dayanıklı, silkme kaybı düşük çeşitler), ekim zamanı (toprak sıcaklığının yeterince ısınması), sıklık ve seyreltme, sulama (özellikle çiçeklenme ve kapsül dolum döneminde), yabancı ot mücadelesi ve dengeli gübreleme. Susamın en büyük verim kayıplarından biri, kapsüllerin olgunlaşınca çatlayıp tohum dökmesidir; hasadın doğru zamanda ve elle ya da uygun makineyle yapılması bu kaybı azaltır. Ayrıca hastalık ve zararlılar ile aşırı yağış da verimi düşürebilir.
Susam, Türkiye açısından ticari önemi yüksek bir üründür çünkü tahin, helva ve simit gibi geniş bir iç tüketim ürünler zincirinin hammaddesidir. Ülkedeki susam işleme kapasitesi ve talebi, yurt içi üretimin belirgin şekilde üzerindedir; bu nedenle Türkiye önemli miktarda susam ithal eden bir ülke konumundadır. İthalatta özellikle Afrika (Sudan, Etiyopya, Nijerya, Tanzanya) ve Uzak Doğu kökenli susam öne çıkar. Buna karşılık Türkiye, ithal ettiği ham susamı işleyerek katma değerli tahin ve helva üretiminde güçlüdür ve bu mamullerde ihracatçı konumdadır; yani hammaddede net ithalatçı, işlenmiş ürünlerde ise ihracatçı bir yapı söz konusudur. İç üretim, ikinci ürün ekimiyle desteklenmeye çalışılsa da tahin ve helva sanayisinin ihtiyacını tek başına karşılayamamaktadır. Susamın ekonomik önemi, doğrudan tohum ticaretinden çok bu işleme sanayisine dayanmasından gelir. Güncel üretim, ekiliş alanı, ithalat ve ihracat rakamları için TÜİK ve Ticaret Bakanlığı verilerinin takip edilmesi önerilir.
Susam sıcak sever ve dona çok hassastır; bu nedenle toprak yeterince ısındıktan sonra, genellikle mayıs ve haziran aylarında ekilir. İkinci ürün olarak tahıl hasadı sonrası haziran-temmuzda da ekilebilir. Hasat ise çeşide ve ekim zamanına göre genellikle eylül-ekim aylarında, kapsüller olgunlaşıp sararmaya başladığında yapılır.
Evet. Susamın kısa vejetasyon süresi sayesinde, özellikle Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu'da buğday veya arpa hasadından sonra ikinci ürün olarak ekimi yaygındır. Bu, üreticiye aynı tarladan yıl içinde ek gelir sağlaması bakımından susamı cazip kılan başlıca özelliktir.
Türkiye susam üretmektedir, ancak tahin, helva ve simit sanayisinin talebi yurt içi üretimin oldukça üzerindedir. Ekim alanlarının geçmişe göre daralması ve işleme kapasitesinin yüksekliği nedeniyle açık, başta Afrika ülkeleri olmak üzere ithalatla kapatılır. Türkiye ham susamda net ithalatçı, işlenmiş tahin ve helvada ise ihracatçıdır.
En önemli kayıp, olgunlaşan kapsüllerin çatlayarak tohumlarını dökmesidir (silkme kaybı). Hasadın kapsüller tam çatlamadan, doğru zamanda yapılması ve çatlamaya dayanıklı çeşitlerin seçilmesi bu kaybı azaltır. Ayrıca hasat döneminde aşırı yağış, dolu ve rüzgar da tohum dökülmesini artırarak verimi düşürür.
Susam uzun, sıcak ve güneşli bir büyüme mevsimi ister; çimlenme için yüksek toprak sıcaklığına ihtiyaç duyar ve dona karşı çok duyarlıdır. Toprak olarak iyi drene olan, derin, tınlı ve organik maddece zengin toprakları tercih eder. Taban suyu yüksek, ağır killi ve su tutan topraklarda kök ve gelişme sorunları yaşanır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel susam ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Susam Susam Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
