Menü
Susam (Sesamum indicum), Pedaliaceae familyasından, sıcağı ve kuraklığı seven bir yağ bitkisidir. Türkiye'de Antalya, Muğla, Manisa, Aydın, Şanlıurfa ve Adana çevresinde hem ana ürün hem de tahıl hasadı sonrası ikinci ürün olarak yetiştirilir. Kısa vejetasyonu ve derin kök yapısı sayesinde münavebe sistemlerine kolayca girer ve toprağın alt katmanlarındaki besin ile suyu değerlendirir. Ancak susamın üst üste aynı tarlaya ekilmesi, solgunluk ve kök çürüklüğü etmenlerinin toprakta birikmesine yol açar. Bu nedenle susam, iyi kurgulanmış bir ekim nöbeti içinde düşünülmelidir. Doğru ön bitki seçimi verimi belirgin biçimde artırırken, yanlış sıralama hastalık baskısını ve yabancı ot sorununu büyütür. Bu içerik; susamın hangi bitkilerden sonra ekilmesi gerektiğini, kaçınılması gereken sıralamaları ve örnek bir çok yıllık planı olgusal agronomi çerçevesinde açıklar.
Susamda münavebe, öncelikle toprak kaynaklı hastalıkların döngüsünü kırmak için gereklidir. Fusarium solgunluğu (Fusarium oxysporum f.sp. sesami) ve kömür çürüklüğü (Macrophomina phaseolina) etmenleri toprakta uzun süre canlı kalır; susam aynı tarlada tekrarlandıkça inokulum yükü artar ve verim düşer. Farklı familyalardan bitkilerle nöbetleşe ekim, bu etmenlerin konukçusuz kalmasını sağlar. İkincisi, susam Pedaliaceae familyasından olduğu için tahıl (Poaceae) ve baklagil (Fabaceae) gibi farklı familyalarla dönüşümlü ekildiğinde ortak zararlı ve yabancı ot popülasyonları baskılanır. Üçüncüsü, besin dengesi açısından susam nispeten az azot ister ama fosfor ve iyi drene toprağa duyarlıdır; kendinden önce baklagil geldiğinde topraktaki azot ve organik madde durumu iyileşir. Ayrıca susam ilk gelişme döneminde yavaş olduğundan yabancı otlarla rekabette zayıftır; temiz tarla bırakan ön bitkiler seçmek, münavebenin ot yönetimi işlevini öne çıkarır.
Susam için en uygun ön bitkiler tahıllar ve baklagillerdir. Buğday, arpa ve tritikale (Poaceae) susamla hiçbir ortak toprak hastalığı paylaşmadığı için ideal ön bitkidir; erken hasat edildiklerinden susam ikinci ürün olarak rahatça ekilebilir ve tahıllar tarlayı yabancı ottan görece temiz bırakır. Nohut, mercimek, fasulye ve bakla gibi baklagiller (Fabaceae) ise havadan azot bağlayarak toprağı susamdan önce zenginleştirir; bu da susamın verimini ve dane kalitesini destekler. Mısır ve çeltik gibi tahıl grubu bitkiler de familya farkı nedeniyle uygun ön bitkilerdir. Susamdan sonra ise yine buğday, arpa gibi kışlık tahılları koymak mantıklıdır; susam erken boşalttığı için toprağı kışlık ekime hazır bırakır ve tahıllar susam artığı köklerin ayrıştırdığı toprakta iyi gelişir. Kısacası tahıl-baklagil-susam üçlüsü, familya çeşitliliği ve besin dengesi açısından birbirini tamamlar.
En önemli kaçınılması gereken uygulama, susamı aynı tarlaya art arda (susam üstüne susam) ekmektir; bu, Fusarium solgunluğu ve kömür çürüklüğü etmenlerinin toprakta birikmesine ve verim kaybına yol açar. Aynı familyadan başka bir bitki tarımsal olarak yaygın olmasa da, asıl dikkat kömür çürüklüğü (Macrophomina phaseolina) konukçularında olmalıdır: ayçiçeği, soya, pamuk, mısır ve sorgum bu etmene duyarlıdır. Kömür çürüklüğünün sorun olduğu tarlalarda susamı bu bitkilerin hemen ardına koymak, ortak etmenin baskısını sürdürür ve önerilmez. Ayrıca kök çürüklüğü riskini artırdığı için ağır, kötü drene ve su tutan tarlalarda susamı hassas bitkilerin peşine ekmekten kaçınılmalıdır. Yabancı otla rekabette zayıf olduğundan, tarlayı kirli bırakan ön bitkilerden sonra susam ekmek ot mücadelesini zorlaştırır. Genel kural: iki susam ekimi arasında en az iki üç yıl ara vermek ve arada farklı familyalardan bitki bulundurmaktır.
Dört yıllık örnek münavebe planı (kömür çürüklüğü riskini düşüren familya çeşitliliğiyle): 1. Yıl: Kışlık buğday (Poaceae) ekilir, hasat sonrası tarla dinlendirilir veya yeşil gübre uygulanır. 2. Yıl: Susam (Pedaliaceae) ana ürün olarak ekilir; tahıldan sonra temiz ve dengeli toprakta yetişir. 3. Yıl: Nohut veya mercimek (Fabaceae) ekilerek toprağa azot kazandırılır ve farklı bir familya devreye girer. 4. Yıl: Arpa veya buğday (Poaceae) ile döngü tamamlanır ve tarla yeniden susam için hazırlanır. Sıcak bölgelerde ikinci ürün deseni tercih edilirse: 1. Yıl kışlık buğday (ana) + susam (ikinci ürün), 2. Yıl baklagil, 3. Yıl tahıl, 4. Yıl tekrar susamlı desen şeklinde kurgulanabilir. Bu planda ayçiçeği, soya, pamuk ve sorgum, ortak kömür çürüklüğü etmeni nedeniyle susamdan hemen önceki yıla konmaz.
Susam en iyi buğday, arpa gibi tahıllardan (Poaceae) veya nohut, mercimek, fasulye gibi baklagillerden (Fabaceae) sonra ekilir. Tahıllar tarlayı görece temiz bırakır ve susamla ortak hastalık taşımaz; baklagiller ise toprağa azot kazandırarak susamın verimini destekler. Ayçiçeği, soya, pamuk ve sorgum gibi kömür çürüklüğü konukçularının hemen ardına ekmekten kaçınmak gerekir.
Önerilmez. Susamın art arda ekilmesi Fusarium solgunluğu ve kömür çürüklüğü etmenlerinin toprakta birikmesine ve verim kaybına yol açar. İki susam ekimi arasında en az iki üç yıl ara vermek ve arada tahıl ile baklagil gibi farklı familyalardan bitkiler bulundurmak toprak sağlığını korur.
Susam erken hasat edildiği için kendisinden sonra kışlık buğday, arpa gibi tahıllar rahatça ekilebilir; tarlayı kışlık ekime uygun bırakır. Baklagiller de susam sonrası iyi bir seçenektir. Amaç, susamla aynı toprak hastalıklarını paylaşmayan ve familya çeşitliliği sağlayan bir bitkiyle devam etmektir.
Olumlu sonuç verir. Nohut, mercimek, fasulye ve bakla gibi baklagiller havadan azot bağlayarak toprağın azot ve organik madde durumunu iyileştirir. Bu da susamın gelişimini ve dane kalitesini destekler. Ayrıca farklı familyalar olduğu için ortak hastalık ve zararlı riski düşüktür.
Çünkü ayçiçeği, soya, pamuk ve sorgum kömür çürüklüğü (Macrophomina phaseolina) etmeninin ortak konukçularıdır. Susamı bu bitkilerin hemen ardına koymak, topraktaki etmen yükünü sürdürerek kök ve gövde çürüklüğü riskini artırır. Bu bitkiler susam planında en az bir iki yıl arayla ve farklı sıralamada tutulmalıdır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM), Susam Yetiştiriciliği. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel susam ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Susam Susam Ne Zaman Ekilir Susam Yetiştiriciliği Tüm Susam BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
