Menü
Soğan (Allium cepa), Türk mutfağının vazgeçilmez temel sebzelerinden biri olup neredeyse her yemeğin başlangıç malzemesidir. Türkiye, dünyanın önde gelen kuru soğan üreticileri arasında yer alır ve üretim büyük ölçüde iç talebi karşılamaya yöneliktir. Kuru soğanın yanı sıra taze (yeşil) soğan da yıl boyunca yetiştirilir. Uzun raf ömrü ve depolanabilir yapısı sayesinde soğan, hasat sonrası aylarca pazara arz edilebilir; bu özellik onu stratejik bir gıda maddesi haline getirir. Fiyat dalgalanmaları zaman zaman gündem oluşturduğu için soğan, Türkiye'de tarımsal ekonomi ve gıda enflasyonu tartışmalarında sık anılan bir üründür. Ekim genellikle tohum, fide ya da arpacık (küçük soğancık) yoluyla yapılır. Serin dönemde vejetatif gelişme, sıcak ve uzun günlerde ise baş bağlama gerçekleşir. Hem küçük aile işletmeleri hem de büyük ölçekli tarım işletmeleri için önemli bir gelir kaynağı olan soğan, ihracat potansiyeli ve geniş üretici tabanıyla ülke tarımında öne çıkar.
Soğan Türkiye'de geniş bir coğrafyaya yayılmış olsa da üretim belirli illerde yoğunlaşmıştır. İç Anadolu ve çevresinde başta Amasya, Ankara (özellikle Polatlı çevresi) ile Konya öne çıkar; buralardaki karasal iklim, gündüz sıcak gece serin geçen yaz koşulları soğanın baş bağlaması ve şeker birikimi için elverişlidir. Amasya soğanı depolamaya dayanıklılığıyla tanınır. Ege Bölgesi'nde ve Marmara'da erkenci taze soğan ile kuru soğan üretimi yapılır. Güneydoğu ve Akdeniz'de ise ılıman kışlar sayesinde kışlık ve erkenci ekim mümkündür, bu da pazara erken arz avantajı sağlar. Soğan derin, tınlı, iyi drene olan, organik maddece zengin ve hafif alkali topraklarda en iyi verimi verir; taban suyu yüksek ve ağır killi topraklarda baş çürümesi riski artar. Yeterli güneşlenme, dengeli sulama ve serin gelişme döneminin ardından sıcak olgunlaşma dönemi, kaliteli baş oluşumu için bölge seçiminde belirleyici etkenlerdir.
Kuru soğanda verim; çeşide, sulama koşullarına, ekim yöntemine (tohum, fide veya arpacık) ve toprak verimliliğine bağlı olarak geniş bir aralıkta değişir. İyi yönetilen sulu tarım koşullarında dekara yaklaşık 3 ile 6 ton arasında ürün alınabilmekte, ileri teknik ve uygun çeşitlerle bu değer daha da yükselebilmektedir. Verimi etkileyen başlıca etkenler; çeşit seçimi (gün uzunluğuna uyum), tohumun ya da arpacığın kalitesi, düzenli ve dengeli sulama, azot-fosfor-potasyum dengesine dayalı gübreleme, yabancı ot kontrolü ile mildiyö, soğan sineği ve pas gibi hastalık-zararlılarla mücadeledir. Baş bağlama döneminde su stresi veya aşırı sıcaklık, baş iriliğini ve kaliteyi düşürür. Hasat zamanlaması da önemlidir; yaprakların yarıdan fazlası devrildiğinde hasat yapılması ve ardından tarlada ya da gölgede yeterli kurutma (kavlatma), depolama ömrünü ve pazar değerini doğrudan etkiler. Kesin rakamlar yıl ve bölgeye göre değişebileceğinden bu değerler yaklaşık aralıklardır.
Soğan Türkiye'de üretiminin büyük bölümü iç tüketimde değerlendirilen, günlük mutfak kullanımı yüksek temel bir gıdadır. Uzun süre depolanabilmesi, arzın yıla yayılmasını ve hasat dışı aylarda da piyasaya sürülmesini sağlar. Ülke aynı zamanda kuru soğan ihracatı yapan konumdadır ve komşu ülkeler ile bölge pazarlarına satış gerçekleştirilir; ancak iç piyasada arz-talep dengesi ve fiyat istikrarı gözetilerek dönem dönem ihracata ilişkin düzenlemeler gündeme gelebilmektedir. Rekolte düşük olduğunda veya iç fiyatlar yükseldiğinde ithalat yoluyla piyasa dengelenebilmektedir. Fiyatların hem üretici hem tüketici açısından hassas olması, soğanı tarımsal politika ve gıda enflasyonu gündeminde öne çıkaran bir ürün yapar. Ekonomik önemi yalnızca üreticinin gelirinden ibaret değildir; toplama, tasnif, çuvallama, depolama ve nakliye zinciriyle kırsalda önemli bir istihdam ve katma değer alanı oluşturur. Güncel üretim, ihracat ve ithalat rakamları için TÜİK ve Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine başvurulması önerilir.
Soğan üç yöntemle üretilir: tohum, fide ve arpacık (küçük soğancık). Bölgeye göre kışlık ekim sonbaharda, yazlık ekim ise erken ilkbaharda yapılır. Ilıman iklimli Akdeniz ve Güneydoğu'da kışlık ekimle erkenci ürün alınırken, İç Anadolu'da genellikle ilkbahar ekimi tercih edilir. Arpacık yöntemi daha erken ve garantili baş oluşumu sağladığı için üreticiler arasında yaygındır.
Amasya ve çevresindeki karasal iklimde gündüz sıcak gece serin geçen yaz koşulları, soğanın sıkı baş bağlamasına ve kuru madde ile kabuk yapısının güçlenmesine yardımcı olur. Hasat sonrası iyi kavlatılan (kurutulan) bu soğanlar daha az su içerdiğinden çürümeye karşı dirençlidir ve uygun depolarda aylarca saklanabilir; bu da onu pazarda aranan bir ürün yapar.
Soğanda baş bağlama büyük ölçüde gün uzunluğu ve sıcaklıkla ilişkilidir. Çeşitler kısa gün, orta gün ve uzun gün tipleri olarak ayrılır; ekilen çeşidin o bölgenin gün uzunluğuna uygun olması şarttır. Yanlış çeşit seçiminde bitki ya hiç baş bağlamaz ya da erken sapa kalkar. Serin gelişme döneminin ardından uzayan gün ve artan sıcaklık baş oluşumunu tetikler.
Soğanda en sık karşılaşılan sorunlar arasında mildiyö (yalancı mildiyö), soğan pası, mor leke ve baş çürüklüğü gibi mantari hastalıklar ile soğan sineği ve trips gibi zararlılar bulunur. Ağır ve fazla sulanan topraklarda çürüme riski artar. Uygun ekim nöbeti, iyi drenaj, dengeli sulama ve düzenli tarla kontrolü ile mücadele koruyucu tedbirler önem taşır.
Soğan, yaprakların yarıdan fazlası sararıp devrildiğinde (boyunların yumuşayıp yattığı dönemde) hasat olgunluğuna gelir. Hasat kuru havada yapılmalı, sökülen soğanlar tarlada ya da gölgeli havadar bir yerde yeterince kurutulmalıdır (kavlatma). İyi kurutulmayan soğanlar depoda çürür. Kurutma sonrası kök ve yaprak temizliği yapılıp serin, kuru ve havalandırılan ortamlarda depolanması raf ömrünü uzatır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel soğan ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Soğan Soğan Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
