Menü
Soğan (Allium cepa), Amaryllidaceae (soğangiller) familyasından, sığ ve saçak köklü, topraktan besin sömürüsü orta düzeyde olan bir kültür bitkisidir. Ancak sığ kök yapısı nedeniyle üst toprak katmanındaki besinleri hızla tüketir ve toprak yorgunluğuna, özellikle de soğan sinekleri, nematodlar ve mildiyö (Peronospora destructor) gibi etmenlerin birikimine karşı hassastır. Bu nedenle soğan, münavebe (ekim nöbeti) planlamasında dikkat gerektiren bir üründür. Aynı tarlaya arka arkaya soğan veya sarımsak, pırasa gibi aynı familyadan bitkilerin ekilmesi hem verimi düşürür hem de hastalık ve zararlı baskısını artırır. Doğru bir münavebede soğan; baklagillerin toprağa kazandırdığı azottan yararlanan, farklı kök derinliğine sahip ve farklı hastalık gruplarına duyarlı bitkilerle dönüşümlü ekildiğinde daha sağlıklı gelişir, depolama kalitesi ve verim artar. Bu içerikte soğan için uygun ön ve arka bitkiler, kaçınılması gerekenler ve örnek bir plan agronomik olarak ele alınmıştır.
Soğanda münavebe, hem toprak sağlığı hem de hastalık-zararlı yönetimi açısından belirleyicidir. Soğanın sığ ve zayıf kök sistemi üst toprağı yorar; aynı alanda tekrarlı ekim, azot ve fosfor gibi besinlerin dengesiz tükenmesine yol açar. Daha da kritiği, soğan tarlasında biriken toprak kökenli sorunlardır: soğan sap nematodu (Ditylenchus dipsaci), beyaz çürüklük (Sclerotium cepivorum), fusarium dip çürüklüğü ve mildiyö (Peronospora destructor) etmenleri toprakta ve bitki artıklarında yıllarca canlı kalabilir. Aynı familyadan bitkiler üst üste ekildiğinde bu etmenlerin popülasyonu katlanarak artar; özellikle beyaz çürüklük sklerotları toprakta 15-20 yıl canlı kalabildiği için münavebe tek pratik savunmadır. Ayrıca soğan yabancı otlarla rekabette zayıftır; farklı kültür bitkileriyle dönüşüm, yabancı ot tohum bankasını kırar. Baklagil gibi azot bağlayan bir ön bitkiden sonra ekilen soğan, toprakta iyileşen azot ve organik madde sayesinde daha iri baş bağlar. Kısacası münavebe, soğanda verimi, depo dayanımını ve bitki sağlığını doğrudan yükseltir.
Soğan için en uygun ön bitkiler baklagillerdir. Fasulye, bezelye, mercimek, nohut ve yonca gibi Fabaceae familyası bitkileri, kök nodüllerindeki Rhizobium bakterileri sayesinde toprağa azot kazandırır; sığ köklü ve azota tepkili soğan bu kalıntı azottan verimli biçimde yararlanır. Ayrıca baklagiller, soğanın toprak kökenli hastalık ve nematodlarına konukçuluk etmediği için hastalık döngüsünü kırar. Tahıllar da (buğday, arpa) iyi bir ön bitkidir; yoğun saçak kökleriyle toprak yapısını iyileştirir, organik madde bırakır ve soğanla ortak hastalıkları yoktur. Soğandan sonra ise farklı familyalardan bitkiler tercih edilmelidir: Solanaceae (domates, biber, patates), Cucurbitaceae (kabak, hıyar, karpuz) veya Brassicaceae (lahana, karnabahar) grupları uygundur çünkü bunlar soğanın zararlı ve hastalık etmenleriyle ortak konukçu değildir. Kabak ve mısır gibi geniş yapraklı, gölgeleme yapan bitkiler soğan sonrası yabancı ot baskısını da azaltır. Havuç ile soğanın ardışık ekimi de klasik ve uyumlu bir kombinasyondur, farklı zararlıları çektikleri için birbirini destekler.
Soğandan sonra ya da soğan öncesinde aynı familyadan (Amaryllidaceae/soğangiller) bitkiler ekilmemelidir. Sarımsak, pırasa, arpacık soğanı, şalot ve yeşil soğan aynı hastalık ve zararlılara konukçuluk ettiği için üst üste ekimden kesinlikle kaçınılmalıdır; bu, beyaz çürüklük (Sclerotium cepivorum), soğan sap nematodu ve fusarium etmenlerinin toprakta katlanarak birikmesine neden olur. Genel kural olarak aynı tarlaya en az 3-4 yıl, beyaz çürüklük görülmüş alanlarda ise 4-6 yıl soğangil ekilmemelidir. Ayrıca soğanı, kendisiyle ortak nematod ve mantar sorunları taşıyabilen ya da toprağı aşırı yoran ürünlerin hemen ardına koymak sakıncalıdır. Yabancı otla mücadelesi zor olan bir parselden hemen sonra soğan ekmek de risklidir, çünkü soğan rekabette zayıftır. Toprağı çok geç boşaltan, kalıntısı bol ürünlerden sonra iyi hazırlanmamış tavda soğan dikimi kök gelişimini bozar. Tekrarlı soğan tarımının yapıldığı yorgun topraklarda ise münavebeye mutlaka baklagil veya yeşil gübre bitkisi eklenmelidir.
Aşağıda soğanı içeren 4 yıllık örnek bir ekim nöbeti planı yer almaktadır. 1. Yıl: Baklagil (fasulye, bezelye veya mercimek). Toprağa azot kazandırır ve soğan için ideal bir ön bitki tabanı hazırlar. 2. Yıl: Soğan. Baklagilden kalan azottan yararlanarak iri ve sağlıklı baş bağlar; toprak henüz yorulmamış ve hastalık baskısı düşüktür. 3. Yıl: Tahıl (buğday veya arpa). Yoğun saçak köküyle toprak yapısını iyileştirir, organik madde bırakır ve soğangil hastalık döngüsünü kırar. 4. Yıl: Farklı familyadan sebze, örneğin kabak, domates veya lahana. Geniş yapraklı yapısıyla yabancı otu baskılar ve toprağı farklı derinlikten besler. Beşinci yıl tekrar baklagille başlanarak döngü sürdürülür. Bu sıralama soğangillerin aynı parsele en az 3-4 yılda bir gelmesini garanti eder; beyaz çürüklük riski yüksek bölgelerde tahıl ve sebze yıllarını uzatarak arayı 5-6 yıla çıkarmak önerilir. Ara dönemlerde fiğ gibi yeşil gübre bitkileri de toprağı zenginleştirmek için eklenebilir.
Soğan en iyi baklagillerden (fasulye, bezelye, mercimek, nohut) sonra ekilir. Baklagiller kök nodüllerindeki Rhizobium bakterileri sayesinde toprağa azot kazandırır; sığ köklü ve azota tepkili soğan bu kalıntı azottan yararlanarak daha iri baş bağlar. Ayrıca baklagiller soğanın toprak kökenli hastalık ve nematodlarına konukçuluk etmediği için hastalık döngüsünü kırar. Tahıl (buğday, arpa) da toprak yapısını iyileştirdiği için iyi bir ön bitkidir.
Soğandan sonra farklı familyalardan bitkiler tercih edilmelidir. Domates, biber, patates gibi Solanaceae; kabak, hıyar, karpuz gibi Cucurbitaceae ya da lahana, karnabahar gibi Brassicaceae grupları uygundur. Bu bitkiler soğanın zararlı ve hastalık etmenleriyle ortak konukçu olmadığı için toprak sağlığını korur. Tahıllar da soğan sonrası toprağı dinlendirmek için iyi bir seçenektir.
Aynı tarlaya en az 3-4 yılda bir soğan ekilmesi önerilir. Beyaz çürüklük (Sclerotium cepivorum) görülmüş alanlarda ise bu süre 4-6 yıla çıkarılmalıdır, çünkü bu mantarın sklerotları toprakta çok uzun süre canlı kalabilir. Kısa aralıklı tekrarlı ekim, nematod, fusarium ve mildiyö gibi etmenlerin birikmesine ve verim düşüşüne yol açar.
Hayır, önerilmez. Sarımsak da soğan gibi Amaryllidaceae (soğangiller) familyasındandır ve aynı hastalık, zararlı ile nematodlara konukçuluk eder. Soğandan hemen sonra sarımsak, pırasa veya şalot ekmek, beyaz çürüklük ve soğan sap nematodu gibi toprak kökenli sorunların katlanarak artmasına neden olur. İki soğangil ekimi arasında en az 3-4 yıl farklı familyadan bitki bulunmalıdır.
Soğan sığ ve zayıf köklüdür, üst toprağı yorar ve azota tepkilidir. Baklagiller (fiğ, bezelye, fasulye, yonca) atmosferdeki azotu toprağa bağlayarak soğanın ihtiyaç duyduğu besini hazırlar. Böylece kimyasal gübre bağımlılığı azalır, toprak organik maddesi artar ve soğan daha iri baş bağlayarak depolama kalitesi yükselir. Ayrıca baklagiller soğangil hastalık döngüsünü de kırar.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM), Soğan Tarımı Teknik Talimatı. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel soğan ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Soğan Soğan Ne Zaman Ekilir Soğan Yetiştiriciliği Tüm Soğan BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
