Ayçiçeği yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Ayçiçeği Hastalıkları
Ayçiçeği Mildiyösü
Plasmopara halstedii
Belirti: Genç bitkilerde bodurlaşma ve yapraklarda damar boyunca sararma görülür. Yaprağın alt yüzeyinde nemli havalarda beyazımsı gri kül gibi bir tabaka oluşur. Hastalıklı bitkiler cılız kalır, tabla küçülür veya hiç oluşmaz.
Etmen / koşul: Serin ve nemli koşullarda, özellikle ilkbaharda yağışlı geçen dönemlerde hızla yayılır.
Önlem: Dayanıklı çeşit kullanımı, en az üç-dört yıllık münavebe, sertifikalı tohum tercihi ve hastalıklı bitki artıklarının tarladan temizlenip imha edilmesi önerilir.
Beyaz Çürüklük (Sklerotinya)
Sclerotinia sclerotiorum
Belirti: Kök boğazı, gövde ve tablada yumuşak çürüme ve solgunluk görülür. Çürüyen dokular üzerinde pamuk benzeri beyaz misel tabakası ve içinde fare pisliğine benzeyen sert siyah taneler (sklerot) oluşur. Tabla arkadan çürüyerek dağılır.
Etmen / koşul: Nemli, serin koşullarda ve sık ekimde toprakta kalan sklerotların çimlenmesiyle gelişir.
Önlem: Geniş münavebe uygulanmalı, ekim sıklığı azaltılmalı, su tutmayan iyi drene topraklar seçilmeli ve hastalıklı bitki artıkları imha edilmelidir.
Kömür Çürüklüğü
Macrophomina phaseolina
Belirti: Çiçeklenme sonrası gövde dibinde gümüşi gri renk değişimi ve erken solma görülür. Gövde içi kuruyup boşalır, üzerinde toz gibi dağılan çok sayıda küçük siyah nokta (mikrosklerot) bulunur. Bitki vaktinden önce kurur.
Etmen / koşul: Sıcak ve kurak dönemlerde, su stresi altındaki bitkilerde şiddetlenir.
Önlem: Dengeli sulama ile su stresi önlenmeli, münavebe uygulanmalı ve hasat sonrası bitki artıkları tarladan uzaklaştırılmalıdır.
Orobanş (Canavar Otu)
Orobanche cumana
Belirti: Ayçiçeğinin köküne bağlanan, klorofilsiz, etli sarımsı kahverengi salkım benzeri sürgünler toprak yüzeyine çıkar. Asalak bitki konukçunun besinini emer; ayçiçeği cılız kalır, sararır ve verim ile tabla büyüklüğü ciddi düşer.
Etmen / koşul: Tohumları toprakta uzun yıllar canlı kalır ve ayçiçeği kök salgılarıyla uyarılarak çimlenen bir kök asalağıdır.
Önlem: Dayanıklı çeşit kullanılmalı, uzun süreli münavebe yapılmalı ve canavar otu tohum bağlamadan elle sökülüp imha edilerek toprakta tohum birikimi önlenmelidir.
Ayçiçeği Zararlıları
Bozkurt
Agrotis spp.
Zarar şekli: Toprak yüzeyine yakın çalışan kahverengi gri tırtıllar, genç fideleri kök boğazından keserek devirir. Sabah tarlada kesilmiş, yan yatmış fideler ve sıralarda boşluklar dikkat çeker. Tırtıllar gündüz toprak altında, fidenin dibinde kıvrılmış bulunur.
Koşul: Çıkış dönemindeki genç fidelerde, yabancı otlu ve önceki üründen artık taşıyan tarlalarda zararı artar.
Önlem: Ekim öncesi tarla ve çevresi yabancı otlardan temizlenmeli, derin sürümle kışlayan tırtıllar açığa çıkarılmalı ve münavebe uygulanmalıdır.
Yeşilkurt
Helicoverpa armigera
Zarar şekli: Yeşilden kahverengiye değişen tırtıllar yaprakları, çiçek ve tablayı kemirir. Tablada delik delik yenmiş kısımlar ve dışkı kalıntıları görülür, gelişen tohumlar zarar görür. Beslenme yaraları ikincil çürümelere kapı açar.
Koşul: Sıcak yaz aylarında, çiçeklenme ve tabla oluşum döneminde popülasyonu yükselir.
Önlem: Tarla ve çevresindeki yabancı otlar temizlenmeli, sürümle toprakta kışlayan pupalar açığa çıkarılmalı ve ergin uçuşu tuzaklarla izlenmelidir.
Ayçiçeği Tohum Güvesi
Homoeosoma nebulella
Zarar şekli: Küçük tırtıllar tabladaki çiçek ve gelişen tohumların içine girerek tohum içini yer. Tablada ipeksi ağ örgüsü, dışkı ve içi boşalmış tohumlar görülür. Zararlı tohum dolumunu engelleyerek verim ve yağ oranını düşürür.
Koşul: Çiçeklenme döneminde erginlerin tablaya yumurta bırakmasıyla başlar ve sıcak kurak yıllarda artar.
Önlem: Kabuk yapısı sağlam, zırhlı çeşitler tercih edilmeli, erken ve tek dönemde ekimle çiçeklenme birörnek tutulmalı ve hasat artıkları imha edilmelidir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Ayçiçeği ayçiçeği mildiyösü belirtileri nelerdir?
Genç bitkilerde bodurlaşma ve yapraklarda damar boyunca sararma görülür. Yaprağın alt yüzeyinde nemli havalarda beyazımsı gri kül gibi bir tabaka oluşur. Hastalıklı bitkiler cılız kalır, tabla küçülür veya hiç oluşmaz.
Ayçiçeği beyaz çürüklük (sklerotinya) belirtileri nelerdir?
Kök boğazı, gövde ve tablada yumuşak çürüme ve solgunluk görülür. Çürüyen dokular üzerinde pamuk benzeri beyaz misel tabakası ve içinde fare pisliğine benzeyen sert siyah taneler (sklerot) oluşur. Tabla arkadan çürüyerek dağılır.
Ayçiçeği kömür çürüklüğü belirtileri nelerdir?
Çiçeklenme sonrası gövde dibinde gümüşi gri renk değişimi ve erken solma görülür. Gövde içi kuruyup boşalır, üzerinde toz gibi dağılan çok sayıda küçük siyah nokta (mikrosklerot) bulunur. Bitki vaktinden önce kurur.
Ayçiçeği bozkurt zararı nasıl anlaşılır?
Toprak yüzeyine yakın çalışan kahverengi gri tırtıllar, genç fideleri kök boğazından keserek devirir. Sabah tarlada kesilmiş, yan yatmış fideler ve sıralarda boşluklar dikkat çeker. Tırtıllar gündüz toprak altında, fidenin dibinde kıvrılmış bulunur.
Ayçiçeği yeşilkurt zararı nasıl anlaşılır?
Yeşilden kahverengiye değişen tırtıllar yaprakları, çiçek ve tablayı kemirir. Tablada delik delik yenmiş kısımlar ve dışkı kalıntıları görülür, gelişen tohumlar zarar görür. Beslenme yaraları ikincil çürümelere kapı açar.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TAGEM - Ayçiçeği Entegre Mücadele Teknik Talimatı (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
