Aspir yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Aspir Hastalıkları
Aspir Yaprak Lekesi
Alternaria carthami
Belirti: En karakteristik belirti yapraklarda görülen kahverengi, iç içe geçmiş halkalar şeklindeki lekelerdir; bu lekeler 1 cm büyüklüğe ulaşabilir. Lekeler zamanla birleşerek büyük, şekilsiz, nekrotik ölü alanlar ve yanıklıklar oluşturur ve yapraklar lekeli yerlerden delinip yırtılarak tahrip olur. Hastalık çiçek sapları ve ince dallarda da görülür; enfekteli çiçek tomurcukları açılmadan solar, pörsür ve kurur. Çiçek tablası etkilendiğinde tohumun bir tarafı kahverengileşir, tohum buruşur ve içi boşalır.
Etmen / koşul: Hastalık etmeni hastalıklı bitki artıkları ve tohum ile ertesi yıla taşınır. Ülkemizde aspir ekimi yapılan hemen her bölgede görülür ve bazı yıllarda bitkilerde çok şiddetli seyrederek hasada yakın dönemde verimi belirgin biçimde düşürür.
Önlem: Hastalıklı bitki artıkları toplanıp yok edilmeli, sertifikalı tohumluk kullanılmalıdır. Tarlada 2-3 yıllık münavebe uygulanmalıdır.
Zarar şekli: Oval, yumuşak vücutlu, 1,5-3 mm boyundaki yaprakbitleri bitki özsuyunu sokup emerek beslenir; beslendikleri yapraklarda ve taze sürgünlerde kıvrılmalara ve şekil bozukluklarına neden olurlar. Yoğunluğun fazla olduğu dönemde bitki gelişimi geriler, kalite bozulur ve genç bitkilerde kurumalar görülebilir. Salgıladıkları tatlımsı madde bitki yüzeyini kaplar, üzerinde saprofit mantarlar gelişerek siyah fumajin (is) tabakası oluşur; bu da fotosentezi engeller. Ayrıca virüs hastalıklarını sağlıklı bitkilere taşıyarak dolaylı zarar yaparlar.
Koşul: Polifag zararlılardır; eşeysiz ve canlı doğurarak çok kısa sürede çoğalırlar. Popülasyon hava şartlarıyla yakından ilgilidir; kuraklık ve sıcaklık arttığında yoğunluk birden düşer. Kışı yumurta döneminde geçirir, ilkbaharda çoğalmaya başlarlar.
Önlem: Aşırı azotlu gübre kullanımından kaçınılmalı, hasattan sonra tarla sürülmeli ve tarladaki yabancı otlarla mücadele edilmelidir. Doğal düşmanların korunması için kimyasal mücadeleye alternatif yöntemlere öncelik verilmelidir.
Aspirde Yeşilkurtlar
Helicoverpa armigera, Heliothis peltigera
Zarar şekli: Erginler yumurtalarını genellikle taze yapraklara bıraktığı için zarar önce yapraklarda başlar; larvalar yaprakların sadece damarlarını, hatta damarların bir kısmını da yiyerek bırakacak şekilde beslenir. İlerleyen dönemde larvalar bitkinin üst kısmına yönelerek çiçek tomurcuğu, tohum ve kapsülde beslenir. Yenen çiçekler tohum kapsülü oluşturamadığı için verim doğrudan etkilenir; kapsül oluştuktan sonra larvalar kapsülü delerek tohumla beslenir, en önemli zarar tohum kapsülünde görülür.
Koşul: Polifag zararlılardır ve aspir ekimi yapılan tüm alanlarda görülür. Kışı toprakta pupa döneminde geçirir; kelebekler nisan sonu-mayıs başından itibaren görülür ve iklim koşullarına göre yılda 3-5 döl verir.
Önlem: Aspir ekiminden önce toprak işlemesi (sürüm) kışlayan pupaların imhasında önemlidir. Doğal düşmanların korunması için kimyasal mücadeleye alternatif yöntemlere öncelik verilmelidir.
Avrupa Ayçiçeği Güvesi (aspirde)
Homoeosoma nebulellum
Zarar şekli: Zarara larvalar neden olur ve zarar çiçek tablasında ve tabla içindeki tohumlarda görülür. Larvalar önce polen, ovaryumlar ve taç yapraklarını yer; ilerleyen dönemde tabladaki tohumlarla beslenerek doğrudan generatif aksama zarar verir ve verimi düşürür. Larvaların açtığı yaralardan Rhizopus gibi çürüklük etmenleri kolayca bulaşarak tablanın tamamen kurumasına neden olabilir.
Koşul: Polifag bir zararlıdır; ayçiçeği dışında aspir ve Asteraceae familyasına ait süs bitkileri ile yabancı otları konukçu olarak kullanır. Kışı toprakta veya bitki artıklarında olgun larva döneminde geçirir, kelebekler nisanın ikinci yarısından itibaren görülür ve yılda 3-4 döl verir.
Önlem: Ekimden önce tarlanın derin sürülmesi kışlayan olgun larvaların imhasında önemlidir. Tarla içinde ve kenarındaki Asteraceae familyasına ait yabancı otlarla mücadele edilmeli, hasattan sonra tarla sürülerek bitki artıkları toplanıp imha edilmelidir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Aspir aspir yaprak lekesi belirtileri nelerdir?
En karakteristik belirti yapraklarda görülen kahverengi, iç içe geçmiş halkalar şeklindeki lekelerdir; bu lekeler 1 cm büyüklüğe ulaşabilir. Lekeler zamanla birleşerek büyük, şekilsiz, nekrotik ölü alanlar ve yanıklıklar oluşturur ve yapraklar lekeli yerlerden delinip yırtılarak tahrip olur. Hastalık çiçek sapları ve ince dallarda da görülür; enfekteli çiçek tomurcukları açılmadan solar, pörsür ve kurur. Çiçek tablası etkilendiğinde tohumun bir tarafı kahverengileşir, tohum buruşur ve içi boşalır.
Aspir aspirde yaprakbitleri zararı nasıl anlaşılır?
Oval, yumuşak vücutlu, 1,5-3 mm boyundaki yaprakbitleri bitki özsuyunu sokup emerek beslenir; beslendikleri yapraklarda ve taze sürgünlerde kıvrılmalara ve şekil bozukluklarına neden olurlar. Yoğunluğun fazla olduğu dönemde bitki gelişimi geriler, kalite bozulur ve genç bitkilerde kurumalar görülebilir. Salgıladıkları tatlımsı madde bitki yüzeyini kaplar, üzerinde saprofit mantarlar gelişerek siyah fumajin (is) tabakası oluşur; bu da fotosentezi engeller. Ayrıca virüs hastalıklarını sağlıklı bitkilere taşıyarak dolaylı zarar yaparlar.
Aspir aspirde yeşilkurtlar zararı nasıl anlaşılır?
Erginler yumurtalarını genellikle taze yapraklara bıraktığı için zarar önce yapraklarda başlar; larvalar yaprakların sadece damarlarını, hatta damarların bir kısmını da yiyerek bırakacak şekilde beslenir. İlerleyen dönemde larvalar bitkinin üst kısmına yönelerek çiçek tomurcuğu, tohum ve kapsülde beslenir. Yenen çiçekler tohum kapsülü oluşturamadığı için verim doğrudan etkilenir; kapsül oluştuktan sonra larvalar kapsülü delerek tohumla beslenir, en önemli zarar tohum kapsülünde görülür.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (TAGEM) Zirai Mücadele Teknik Talimatları - Endüstri Bitkileri Hastalıkları ve Endüstri ve Süs Bitkileri Zararlıları (BKÜ Veri Tabanı) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
