Menü
Kiraz (Prunus avium), gülgiller familyasından, ılıman iklim kuşağında yetişen ve Türkiye meyveciliğinin en değerli ürünlerinden biri olan bir taş çekirdekli meyvedir. Erken ilkbaharda çiçek açması, kısa hasat dönemi ve taze tüketime dayalı yüksek ekonomik değeriyle öne çıkar. Türkiye, tatlı kiraz üretiminde dünyanın önde gelen ülkeleri arasında yer alır ve özellikle iri taneli, koyu renkli ve dayanıklı 0900 Ziraat (Napolyon) çeşidiyle uluslararası pazarda tanınır. Kiraz, taze meyve olarak tüketilmesinin yanında reçel, marmelat, meyve suyu ve kurutulmuş ürünlere de işlenir. Kısa raf ömrü nedeniyle hasat, soğuk zincir ve lojistik süreçleri ürünün kalitesi açısından belirleyicidir. Ekonomik açıdan kiraz, üretici gelirine katkısı, istihdam yarattığı hasat dönemi ve döviz kazandıran ihracat potansiyeliyle ülke tarımında stratejik bir konuma sahiptir. Soğuklama ihtiyacı yüksek bir tür olduğundan, kışın belirli süre düşük sıcaklık gören, yazları ise sıcak ve kurak geçen bölgeler kiraz için elverişlidir.
Kiraz, Türkiye genelinde geniş bir coğrafyaya yayılmış olsa da üretimin büyük bölümü Ege, İç Anadolu, Marmara ve Karadeniz bölgelerinde yoğunlaşır. İzmir (özellikle Kemalpaşa ve çevresi) ile Manisa (Salihli, Alaşehir, Turgutlu), iri taneli 0900 Ziraat çeşidinin ana üretim merkezleri olarak öne çıkar. Konya (Akşehir, Hadim), Afyonkarahisar, Isparta ve Denizli İç Anadolu ile Göller Bölgesinde önemli üretim alanlarıdır. Karadenizde Amasya ve Tokat, Marmarada ise Bursa ve Çanakkale kayda değer üretim yapar. Bu bölgelerin uygunluğu, kirazın soğuklama ihtiyacını karşılayan yeterince soğuk kış aylarına, çiçeklenme döneminde don riskinin nispeten düşük olduğu mikroklimalara ve hasat döneminde sıcak, kurak havaya dayanır. Kirazın çatlamaya yol açan hasat dönemi yağışlarına duyarlı olması nedeniyle, olgunlaşma döneminde yağışın az olduğu Ege ve İç Anadolu yamaç arazileri tercih edilir. Derin, süzek, iyi havalanan, kireç bakımından dengeli tınlı topraklar kök çürüklüğü riskini azaltarak verimi ve ağaç ömrünü artırır.
Kirazda verim; çeşide, ağaç yaşına, kullanılan anaca (bodur, yarı bodur veya çöğür anaç), budama, sulama ve bakım koşullarına göre önemli ölçüde değişir. Geleneksel çöğür anaç üzerine aşılı, tam verim çağındaki güçlü bir kiraz ağacından yaklaşık 30 ila 60 kg ürün alınabilirken, bakımlı ve verimli ağaçlarda bu miktar daha yükseğe çıkabilir. Bodur ve yarı bodur anaçlarla kurulan sık dikim modern bahçelerde ağaç başına verim daha düşük olsa da birim alandaki ağaç sayısı arttığı için dekar başına toplam verim yükselir. Verimi etkileyen başlıca etkenler arasında çiçeklenme dönemindeki don olayları, yeterli tozlaşma için uygun çeşit ve arı varlığı, soğuklama ihtiyacının karşılanması, dengeli gübreleme, düzenli sulama ve hastalık-zararlı yönetimi bulunur. Özellikle hasat öncesi ani yağışlar meyvede çatlamaya yol açarak pazarlanabilir verimi düşürebilir. Belirtilen rakamlar yaklaşık değerlerdir ve bahçeden bahçeye farklılık gösterir.
Kiraz, Türkiyenin hem iç tüketimde hem de ihracatta güçlü olduğu meyvelerden biridir. Türkiye, dünyanın önde gelen tatlı kiraz üreticisi ve ihracatçısı konumundadır. İç pazarda kiraz, mevsiminde yoğun talep gören sevilen bir taze meyvedir; ayrıca reçel, meyve suyu ve işlenmiş ürünlere dönüştürülerek katma değer yaratır. İhracatta özellikle iri taneli, koyu renkli ve nakliyeye dayanıklı 0900 Ziraat çeşidi öne çıkar. Başlıca ihracat pazarları arasında Almanya ve diğer Avrupa Birliği ülkeleri, Rusya ile son yıllarda hava kargo yoluyla ulaşılan uzak doğu ve Körfez ülkeleri yer alır. Kirazın kısa raf ömrü, ihracatta soğuk zincir, hızlı lojistik ve hava kargo gibi süreçleri kritik hale getirir. İthalat, üretimin yüksek olması nedeniyle sınırlı düzeydedir. Ekonomik açıdan kiraz, üreticiye gelir sağlaması, hasat döneminde önemli bir mevsimlik istihdam oluşturması ve döviz kazandıran ihracat kalemi olmasıyla ülke tarımında öne çıkan ürünlerdendir. Güncel üretim ve ihracat rakamları için TÜİK ve Tarım ve Orman Bakanlığı verileri esas alınmalıdır.
Kiraz üretimi ağırlıklı olarak İzmir (Kemalpaşa), Manisa (Salihli, Alaşehir), Konya (Akşehir), Afyonkarahisar, Isparta, Amasya, Tokat, Bursa ve Çanakkale gibi illerde yoğunlaşır. Bu illerdeki soğuk kışlar ve hasat döneminde kurak geçen yazlar kiraz için elverişli koşullar sağlar. Güncel il bazlı üretim verileri için TÜİK istatistikleri esas alınmalıdır.
Türkiyenin ihracatında öne çıkan çeşit, Kemalpaşa yöresiyle özdeşleşmiş 0900 Ziraat (Napolyon) kirazıdır. İri taneli, koyu kırmızı renkli, sert etli ve nakliyeye dayanıklı yapısı nedeniyle uzak pazarlara gönderilmeye uygundur ve uluslararası alıcılar tarafından tercih edilir.
Kiraz, anaç ve çeşide göre değişmekle birlikte genellikle dikimden yaklaşık 3 ila 5 yıl sonra ekonomik anlamda meyve vermeye başlar. Bodur ve yarı bodur anaçlar daha erken verime geçebilirken, güçlü çöğür anaçlar tam verim çağına daha geç ulaşır. Bu süreler yaklaşık değerlerdir.
Meyve çatlaması, en çok olgunlaşma ve hasat öncesi dönemde görülen ani ve yoğun yağışlarda ortaya çıkar; meyvenin su alarak şişmesi kabuğun yırtılmasına yol açar. Çatlamayı azaltmak için hasat dönemi yağışının az olduğu bölge ve çeşit seçimi, dengeli sulama, üzeri örtme sistemleri ve dayanıklı çeşit kullanımı gibi önlemler uygulanabilir.
Kiraz, kışın belirli süre düşük sıcaklık isteyen (soğuklama ihtiyacı yüksek), çiçeklenmede geç don riski düşük ve yazları sıcak, kurak geçen bölgelerde iyi gelişir. Toprak olarak derin, süzek, iyi havalanan, kök çürüklüğüne yol açan taban suyu bulunmayan tınlı topraklar tercih edilir. Ağır ve sürekli ıslak topraklarda kök hastalıkları riski artar.
Kiraz fidanları genellikle sonbahar veya erken ilkbahar dönemlerinde ekilir. Bu dönemler, fidanların köklenmesi için en uygun zamanlardır.
Kirazlar, ekimden sonra genellikle 3-5 yıl içinde meyve vermeye başlar. Hasat zamanı, çeşide göre değişmekle birlikte genellikle yaz aylarında, Mayıs sonu ile Temmuz ortası arasında gerçekleşir.
Kiraz, derin, iyi drene olan, humusça zengin toprakları tercih eder. Ilıman iklimlerde, soğuk kışlar ve sıcak yazlar kiraz yetiştiriciliği için idealdir.
Kiraz ağaçları, büyüme döneminde düzenli sulama gerektirir. Sulama sıklığı, iklim koşullarına ve toprak yapısına bağlı olarak değişir.
Türkiye'de en yaygın kiraz çeşitleri arasında Napolyon, Bing, Starking ve Regina bulunmaktadır. Her bir çeşidin kendine özgü tat, renk ve olgunlaşma zamanı vardır.
Kiraz ağaçları, genellikle kış aylarında budanır. Budama, ağacın sağlıklı gelişimini destekler ve meyve verimliliğini artırır.
Kiraz, serin ve kuru bir ortamda, buzdolabında saklanmalıdır. Taze kiraz, genellikle 5-7 gün içinde tüketilmelidir.
Sera ortamında kiraz, kontrol edilen iklim koşullarında daha az zarara uğrar ve daha erken hasat edilebilir. Açık alanda ise doğal iklim koşulları ve toprak özellikleri, kirazın gelişimini etkiler.
Kiraz, aynı alanda sürekli olarak yetiştirilmemelidir. Diğer meyve ağaçları veya tahıllarla dönüşümlü olarak ekim yapmak, toprak verimliliğini artırır.
Kirazın verimi, çeşit, iklim ve bakım koşullarına göre değişir. Doğru bakım ve uygun iklim, verimi artıran önemli faktörlerdir.
Organik kiraz yetiştiriciliğinde, kimyasal gübre ve ilaçlar yerine doğal yöntemler kullanılır. Toprağın organik maddece zenginleştirilmesi ve biyolojik çeşitliliğin artırılması önemlidir.
Hasat sonrası kirazlar, hemen soğutulmalı ve uygun koşullarda saklanmalıdır. Ayrıca, hasat edilen meyveler zarar görmemesi için dikkatlice taşınmalıdır.
Kiraz, genellikle arılar gibi polinatörler aracılığıyla tozlaşır. Farklı çeşitlerin bir arada bulunması, verimi artıran önemli bir faktördür.
Kiraz ağaçları, dondan zarar görebilir ve soğuk hava koşullarında çiçek açma dönemlerinde hassastır. Dayanıklılık, çeşide ve yetiştirme koşullarına bağlı olarak değişir.
Kaynak: TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri ve T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TAGEM.
Harman üzerinde güncel kiraz ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Kiraz Kiraz Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
