Menü
Kiraz, Türkiye'nin dünya üretiminde ilk sıralarda yer aldığı, ihracat değeri yüksek bir sofralık meyvedir. Ancak yatırım açısından sabırlı bir üründür. Fidan dikiminden ekonomik verime geçiş genellikle dördüncü yıldan itibaren başlar, tam verim ise anaç, çeşit ve bakım koşullarına göre altıncı ve yedinci yıllarda alınır. Bu nedenle kiraz maliyeti ilk yıllarda tesis giderleri, sonraki yıllarda ise işçilik ve bakım kalemleri etrafında şekillenir. Karlılık büyük ölçüde iri ve sağlam meyve oranına, hasat zamanlamasına ve pazara ulaştırma hızına bağlıdır çünkü kiraz çabuk bozulan, soğuk zinciri hassas bir üründür. Erkenci ve geçci çeşitler, tam mevsim çeşitlerine göre daha yüksek fiyat bulabilir. Bu sayfada kiraz üretiminde hangi maliyet kalemlerinin öne çıktığını, gelir ile karlılığın hangi mantıkla oluştuğunu, başlıca riskleri ve verimi artıran uygulamaları kesin lira rakamı vermeden, göreli ağırlıklarıyla ele alıyoruz.
Kiraz maliyeti tesis dönemi ve üretim dönemi olarak ikiye ayrılır. Tesis döneminde en ağır kalemler fidan, toprak hazırlığı, dikim işçiliği, telli terbiye ve damla sulama altyapısıdır. Bu giderler ilk yıllarda yoğunlaşır ve ekonomik ömre yayılarak amortisman olarak değerlendirilmelidir. Üretim döneminde ise en belirleyici kalem hasat işçiliğidir. Kiraz elle, tek tek ve saplı toplandığından işçilik, toplam değişken maliyetin büyük bölümünü oluşturur; özellikle işçi bulmanın zor olduğu bölgelerde bu kalem daha da ağırlaşır. İkinci sırada budama, seyreltme ve terbiye işçiliği gelir. Bitki koruma, kiraz sineği ve monilya gibi etmenlere karşı düzenli ilaçlama gerektirdiği için önemli bir kalemdir. Gübreleme, sulama enerjisi, hasat sonrası soğutma, ambalaj ve nakliye diğer kalemlerdir. Maliyet ölçmek için parsel bazında girdi kayıtlarının tutulması ve toplam giderin verime bölünerek birim kilogram maliyetin hesaplanması yöntemi kullanılır. Yöre işçilik ücreti ve arazi eğimi kalemlerin göreli ağırlığını değiştirir.
Kirazda gelir, dekara verim ile satış fiyatının çarpımından oluşur; karlılık ise bu gelirden dönem maliyetlerinin düşülmesiyle bulunur. Verim; anaç, çeşit, ağaç yaşı, budama ve sulama düzenine göre geniş bir aralıkta değişir, genç bahçelerde düşük, tam verime ulaşmış bahçelerde belirgin şekilde yüksektir. Fiyat tarafında belirleyici olan meyve iriliği, sertlik, renk ve hasat zamanıdır. İri, sağlam ve ihracat kalitesindeki kirazlar iç piyasa ortalamasının üzerinde fiyat bulurken, ufak ve çatlak meyveler ıskarta olarak çok daha düşük değerlenir. Bu yüzden karlılığın anahtarı yüksek verimden çok yüksek kaliteli meyve oranıdır. Başabaş noktası, birim kilogram maliyetin karşılandığı fiyat ve verim bileşimidir; tesis yatırımı ilk yıllara yayıldığından bahçe genellikle ancak tam verim yıllarında yatırımını geri döndürmeye başlar. Erkenci çeşitler ve iyi zamanlanmış hasat, birim geliri yükselten en etkili kaldıraçlardır. Rakamlar yöre, yıl ve pazara göre değişkendir; kesin gelir ancak kendi verim ve fiyat kaydınızla hesaplanır.
En büyük risk ilkbahar geç donlarıdır; çiçeklenme ve meyve tutumu döneminde yaşanan don, tüm sezon ürününü yok edebilir. İkinci önemli risk hasat öncesi yağmurdur çünkü kiraz olgunlukta yağmur aldığında çatlar ve pazar değerini yitirir. Kiraz sineği kurtlanmaya yol açarak ihracat ve iç pazar kabulünü engeller; monilya ve bakteriyel kanser gibi hastalıklar ağaç ve verim kaybı yaratır. Kiraz çabuk bozulduğundan soğuk zincirin kırılması, hasat sonrası bozulma ve fiyat düşüşü riskini büyütür. Hasat döneminde işçi bulamama, ürünün dalda kalması anlamına gelen ciddi bir operasyonel risktir. Fiyat dalgalanması ve ihracat pazarındaki talep değişimleri gelir belirsizliği yaratır. Dolu, kuş zararı ve kuraklık diğer risk kalemleridir.
Bölgeye ve pazara uygun anaç ve çeşit seçimi karlılığın temelidir; bodur ve yarı bodur anaçlar erken verim ve kolay hasat sağlar. Erkenci ve geçci çeşitleri birlikte kurmak hem hasat işçiliğini yayar hem fiyat avantajı yaratır. Damla sulama ve düzenli, dengeli gübreleme meyve iriliğini ve sertliğini artırır. Kışlık ve yeşil budama ile ışıklanmayı iyileştirmek, seyreltme ile meyve iriliğini yükseltmek doğrudan fiyata yansır. Kiraz sineğine karşı tuzak takibi ve zamanında mücadele ıskarta oranını düşürür. Hasat öncesi yağmura karşı örtü sistemleri, riski yüksek bölgelerde çatlamayı azaltır. Hasadı serin saatlerde yapıp ürünü hızla ön soğutmaya almak raf ömrünü ve pazar değerini korur. Parsel bazında girdi ve verim kaydı tutmak, birim maliyeti görüp doğru fiyatlandırma yapmanızı sağlar.
Kiraz, iri ve sağlam meyve oranı yüksek tutulduğunda ve doğru pazara zamanında ulaştırıldığında karlı bir üründür. Ancak tesis yatırımı ilk yıllara yayılır ve tam verime dördüncü yıldan sonra ulaşılır, bu yüzden sabır ister. Karlılık; verim kadar kalite, hasat zamanlaması ve don, yağmur, işçilik gibi risklerin yönetimine bağlıdır. Kesin karı ancak kendi verim ve fiyat kaydınızla hesaplayabilirsiniz.
Üretim döneminde en ağır kalem hasat işçiliğidir çünkü kiraz elle, tek tek ve saplı toplanır. Tesis döneminde ise fidan, damla sulama ve telli terbiye altyapısı öne çıkar. İşçi bulmanın zor olduğu bölgelerde hasat işçiliğinin toplam maliyet içindeki payı daha da artar.
Anaç ve çeşide bağlı olarak kiraz genellikle dördüncü yıldan itibaren ekonomik verim vermeye başlar, tam verim altıncı ve yedinci yıllarda alınır. Bodur ve yarı bodur anaçlar erken verime katkı sağlar. Genç bahçelerde verim düşük olduğundan yatırımın geri dönüşü tam verim yıllarında hızlanır.
Meyve iriliği, sertliği, rengi ve hasat zamanı fiyatı en çok etkileyen etkenlerdir. İri, sağlam ve ihracat kalitesindeki kirazlar ortalamanın üzerinde değer bulurken çatlak ve ufak meyveler ıskarta olarak çok düşük fiyatlanır. Erkenci çeşitler ve iyi zamanlanmış hasat birim geliri yükseltir.
İlkbahar geç donları en yıkıcı risktir; çiçeklenme döneminde yaşanan don tüm sezon ürününü yok edebilir. Hasat öncesi yağmur meyvede çatlamaya yol açarak pazar değerini düşürür. Kiraz sineği, monilya ve soğuk zincirin kırılması diğer önemli risklerdir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM), Kiraz Yetiştiriciliği. Maliyet ve gelir değerleri bölge, yıl, verim ve piyasa koşullarına göre değişir.
Harman üzerinde güncel kiraz fiyatlarını ve ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Kiraz Güncel Fiyatları Satılık Kiraz Maliyet Hesaplama Aracı Kiraz Yetiştiriciliği Tüm Kiraz BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
