Kiraz Hastalıkları ve Zararlıları

Kiraz yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.

Kiraz Hastalıkları

Çiçek Monilyası (Monilya)

Monilia laxa

Belirti: Hastalık çiçek, çiçek sapı, meyve ve sürgünlerde belirti oluşturur. Hastalığa yakalanan çiçekler kahverengileşir, dal üzerinde kurur ve mumyalaşır. Çiçek sapından hastalanan sürgünler esmerleşir, ince sürgünler tamamen kurur, kalın sürgünlerde ise ortası çökük, elips ya da uzun yarıklar şeklinde kapanmayan kanser yaraları oluşur. Yağmurlu ve nemli havalarda yara etrafında zamklanma görülür.

Etmen / koşul: Çiçeklenme döneminde yağışlı, nemli ve serin havalar enfeksiyon için uygundur. Kuruyan meyveler mumyalaşarak dalda asılı kalır ve sonraki yıl için bulaşma kaynağı olur.

Önlem: Bahçedeki tüm kuru dallar budanıp yakılmalı; mumyalaşarak ağaç üzerinde kalmış ve yere düşmüş meyveler toplanarak imha edilmelidir.

Meyve Monilyası (Mumya)

Monilinia fructigena

Belirti: Zarar daha çok meyvede, meyvenin olgunlaşmasına yakın dönemde görülür. İlk belirti meyve kabuğunda oluşan bir veya birkaç kahverengi lekedir; lekelerin etrafında açık kahverengi bir halka bulunur. Çürüme 1-2 günde genişleyerek meyve yüzeyinin yarıdan fazlasını kaplar; çürüyen kısımda sarı-devetüyü renkli, halka şeklinde (konsantrik) püstüller oluşur. Hastalıklı meyve hızla su kaybedip buruşur ve mumyalaşarak dalda asılı kalır.

Etmen / koşul: Olgunlaşma dönemindeki nemli koşullar ve özellikle yağmur sonrası çatlayan, yaralı meyveler hastalığın gelişmesini hızlandırır.

Önlem: Mumyalaşarak ağaç üzerinde kalan meyve ve çiçekler ile yere dökülmüş meyveler toplanarak imha edilmelidir.

Yaprak Lekesi Hastalığı

Blumeriella jaapii

Belirti: Kirazdan çok vişnede zarar yapar ve bazen yaprak delen hastalığı zannedilir. Yaprağın üst yüzeyinde önce bordo, sonra kırmızımsı-kahverengine dönüşen 1-3 mm çapında lekeler oluşur; lekelerin alt yüzünde kirli beyaz renkte spor kümeleri görülür. Lekeler birleşip dokuyu öldürür, o kısımlar kıvrılıp kahverengileşir. En karakteristik belirti haziran ortasında başlayan şiddetli ve erken yaprak dökülmesidir; bazen ağaçta sadece meyveler kalır.

Etmen / koşul: Mantar kışı yere dökülen hastalıklı yapraklarda geçirir. Spor uçuşu ve enfeksiyon için yaprakların ıslak olması gerekir; 16 derecede en yüksek seviyeye ulaşır. Nemli, kireç-potasyum-fosfor-humus yönünden fakir topraklarda ve nem tutan fidanlıklarda yaygındır.

Önlem: Nem tutan yerlerde bahçe kurulmamalı, uygun gübreleme yapılmalıdır. Tomurcuklar patlamadan önce yere dökülmüş hastalıklı yapraklar toprağa karıştırılmalı veya toplanıp yakılmalıdır. Fidanlıklar sık tesis edilmemeli ve yağmurlama sulama yapılmamalıdır.

Yaprak Delen (Çil) Hastalığı

Stigmina carpophila

Belirti: Tomurcuk, yaprak, sürgün ve bazen meyvelerde belirti verir. Yapraklardaki ilk lekeler yuvarlak, 1 mm çapında ve kırmızımsı sarı renktedir; sonra koyu kahverengileşir, kuruyup düşerek yaprakta saçma ile delinmiş gibi bir görünüm bırakır. Sürgünlerde yuvarlak kahverengi-kırmızı lekeler oluşur, bunlar zamk çıkararak kanser yaralarına dönüşür; enfekteli tomurcuklar ilkbaharda parlak ve zamklıdır.

Etmen / koşul: Etmen kışı hastalıklı tomurcuk pulları arasında ve bir yıllık veya daha yaşlı kanserlerde misel halinde geçirir; ilkbaharda bunlar birincil enfeksiyon kaynağı olur. Nemli ve yağışlı koşullar hastalığı artırır.

Önlem: Sonbaharda hastalıklı tomurcuk bulunan dallar sağlam kısımdan budanarak imha edilmelidir.

Kök Kanseri Hastalığı

Agrobacterium tumefaciens

Belirti: Etmen bir bakteridir ve yara parazitidir; köklerdeki yaralardan girerek ur (tümör) oluşturur. Belirti esas olarak kök boğazında görülür; parankima hücrelerinin aşırı çoğalmasıyla önce küçük, krem rengi, yüzeyi düzgün ve yumuşak urlar oluşur. Urlar büyüdükçe dış yüzeyleri kurur, esmerleşir ve pürüzlü bir görünüm alır. Şiddetli yakalanan fidanlar iyi gelişemez, genç ağaçlar kısa sürede kurur, yaşlı ağaçlar az ve kalitesiz meyve verir.

Etmen / koşul: Bakteri toprakta uzun süre canlı kalır; bulaşık fidan ve toprakla yayılır. Yaralar böcek, nematod, don zararı veya mekanik işlemlerle açılır. Ağır ve nemli topraklar riski artırır.

Önlem: Ağır ve nemli topraklara bahçe kurulmamalı; toprağın bakteriyle bulaşık olup olmadığı kontrol edilmelidir. Toprak altı zararlılarıyla mücadele edilmeli, aşı kalem uyumuna dikkat edilip aşı yerleri macunla kapatılmalı, kanserli ağaçlar sökülüp yok edilmelidir.

Bakteriyel Kanser ve Zamklanma Hastalığı

Pseudomonas syringae pv. syringae / pv. morsprunorum

Belirti: Yapraklarda küçük, yağ yeşili, sarımtırak haleli, zamanla morumsu kahverengi lekeler oluşur; bu lekeler kurup düşünce yaprak saçma ile delinmiş görünüm alır. Hastalıklı çiçekler solar, kahverengileşir ve dalda asılı kalır; tomurcuklar kahverengileşip kurur. İnce dal ve sürgünlerde yanıklık, kabukta esmer çökük lekeler görülür. Ana dal ve gövdede yüzeyi ıslak ve yanık görünümlü kanserler oluşur ve bu bölgelerden zamk çıkışı gözlenir.

Etmen / koşul: Bakteriler kışı kanser kenarlarındaki kabuk dokusunda geçirir; ilkbaharda çoğalıp yağmurla çiçek ve genç yapraklara yayılır. Gözlerdeki çatlaklardan ve budama yaralarından bitkiye girer; nemli ve yağışlı dönemler yayılmayı artırır.

Önlem: Sağlıklı çöğür ve gözle fidan üretilmeli; ağır hasta ağaçlar sökülüp yakılmalıdır. Kurumuş veya belirtili dallar ve gövdedeki kanserler enfekteli kısmın 30-60 cm altından kesilip yakılmalı, budama aletleri her seferinde yüzde 10 çamaşır suyuyla dezenfekte edilmeli, bahçede yabancı ot mücadelesi yapılmalıdır.

Kiraz Yaprak Kıvrılma Virüsü

Cherry leafroll nepovirus

Belirti: Yapraklar yukarıya doğru kıvrılır ve ellendiğinde kırılacak gibi gevrek bir hal alır. Hassas çeşitlerde yaprak erguvani bir renk alır; yapraklarda solma ve erken dökülmeler görülür. Dallarda kurumalar ve zamk akıntısı olur, çiçeklenme 3 haftaya kadar gecikebilir.

Etmen / koşul: Hastalık bitkisel üretme materyalleri (aşı kalemi) ve topraktaki nematodlarla taşınır.

Önlem: Hasta ağaçlardan kalem (aşı materyali) alınmamalı; fidanlıklar yapraklı dönemde sık sık kontrol edilip hastalıklı fidanlar imha edilmeli ve bahçe kurarken virüsten ari fidanlar kullanılmalıdır.

Sert Çekirdeklilerde Halkalı Leke Virüsü

Prunus necrotic ringspot ilarvirus

Belirti: İlkbaharda yapraklarda belirgin olmayan açık ve koyu yeşil beneklenmeler, küçük halkalar ve bantlar görülür. Bu benekler zamanla kahverengi, çoğunlukla gayri muntazam nekrozlara dönüşür; nekrozlar dökülünce yaprak delik deşik bir hal alır. Virüs verim kaybına ve aşı uyuşmazlığına neden olur.

Etmen / koşul: Virüs köklü ve köksüz kalem, aşı gözü, tohum ve çiçek tozu (polen) ile taşınır.

Önlem: Yeni bahçeler eski bahçelerden uzakta virüsten ari fidanlarla kurulmalı, bahçe her yıl kontrol edilip şüpheli ağaçlar imha edilmeli, hastalıklı ağaçlardan tohum ve aşı materyali alınmamalıdır.

Kiraz Zararlıları

Kiraz Sineği

Rhagoletis cerasi

Zarar şekli: Ergin 4-5 mm boyunda olup göğsünün uç kısmında sarı renkli üçgen biçiminde bir yapı vardır. Larvaların meyve içinde beslenmesi sonucu meyve eti kahverengileşerek çürür ve meyve dökümleri meydana gelir. Hasatta meyveler kurtlu olduğu için pazar değeri düşer; zarar en fazla orta ve geççi çeşitlerde görülür.

Koşul: Zararlı kışı toprakta pupa halinde geçirir. Sıcaklık, nem, yağış ve yere bağlı olarak mayıs ayının ilk haftasından itibaren erginler çıkar ve yaklaşık 1 hafta sonra meyvelere yumurta bırakmaya başlar.

Önlem: Hasatta ağaç üzerinde meyve bırakılmamalı, yere dökülen kurtlu kirazlar toplanıp derin çukurlara gömülmeli, sonbaharda toprak işlemesi yapılmalıdır. Turfanda ve dayanıklı çeşitler yetiştirilmeli; yabani kiraz ve hanımeli (Lonicera) türleri üretim bölgelerine dikilmemelidir. İzleme ve kitlesel tuzaklama için sarı yapışkan tuzak ve amonyak kapsülü kullanılabilir.

Kiraz Sülüğü

Caliroa limacina

Zarar şekli: Erginleri 5 mm boyunda parlak siyah bir arıcıktır; larvaları 7-9 mm boyunda, yeşilimsi siyah ve üzeri sümüksü kaygan bir madde ile örtülü olduğundan sülüğe benzer. Larvalar yaprağın üst epidermisini yiyerek yaprağı ince bir tül haline getirir; ince ve kalın damarlar zarar görmez ve bu zarar şekli çok karakteristiktir. Yoğunluk yüksekse ağaçlar yapraklarını tamamen kaybedip zayıflar ve verim düşer.

Koşul: Kışı toprağın 5-10 cm derinliğinde kokon içinde larva ve çoğunlukla prepupa döneminde geçirir, ilkbaharda pupa olur. Genellikle kiraz üretilen tüm bölgelerde bulunur.

Önlem: Sonbaharda toprak işlemesi yapılarak kokon içindeki larvaların bir kısmının ölmesi sağlanmalıdır. Kiraz sineğine karşı yapılan mücadele bu zararlıyı da kontrol eder.

Kırmızı Örümcekler (Akarlar)

Tetranychus urticae, Panonychus ulmi, Tetranychus viennensis

Zarar şekli: Çıplak gözle zor görülecek kadar küçük zararlılardır. Yapraklarda bitki öz suyunu emerek ve zehirli madde salgılayarak zarar yaparlar; şiddetli zarar gören yapraklar kurşun veya gümüş rengini alır. Avrupa kırmızı örümceği ve kahverengi örümcek çiçeklerin çanak yaprak ve taze yapraklarını emerek sararmaya yol açar; böyle ağaçlar yanmış gibi görünür. Yassı akarlar tomurcuklara saldırarak meyve tutumunu engeller.

Koşul: Bazı türler kışı yumurta halinde, ağaç gövdesi ve kabuk altında geçirir. Sıcak ve kurak koşullarda popülasyon hızla artar.

Önlem: Kışın veya erken ilkbaharda ağaçların kök boğazı ve gövdelerindeki kavlamış kabuklar kaldırılarak altında kışlayan akarların ölmesi sağlanmalı, yere dökülen yapraklar toplanıp bahçeden uzaklaştırılmalı ve bahçe bakımı uygun yapılmalıdır. Doğal düşmanlar korunmalıdır.

Kiraz Siyah Yaprakbiti

Myzus cerasi

Zarar şekli: Erginleri yuvarlak vücutlu, parlak siyah renkli ve yaklaşık 2 mm uzunluğundadır. Ergin ve nimfler yaprakların alt yüzünde koloniler oluşturarak öz suyu emer; bunun sonucu yapraklar kıvrılıp buruşur ve sürgünler gelişemez. Salgıladıkları tatlımsı madde (ballı çiy) nedeniyle fumajine (siyah kurum mantarı) yol açarlar.

Koşul: Kışı kiraz ve vişne ağaçlarının tomurcukları etrafında ve dallarda yumurta döneminde geçirir; ilkbaharda nimfler çıkıp çoğalır. Mayıs-haziranda kanatlı erginler ara konukçulara göç eder, sonbaharda esas konukçuya döner.

Önlem: Bahçe içindeki yabancı bitkiler imha edilmeli, toprak sürümüne özen gösterilmeli, bahçe yakınında yaprakbitlerine hassas bitkiler yetiştirilmemelidir. Kış ve erken ilkbaharda ağaçlar kontrol edilip yumurta görüldüğünde budama ile popülasyon düşürülmelidir.

Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.

Sık Sorulan Sorular

Kiraz çiçek monilyası (monilya) belirtileri nelerdir?

Hastalık çiçek, çiçek sapı, meyve ve sürgünlerde belirti oluşturur. Hastalığa yakalanan çiçekler kahverengileşir, dal üzerinde kurur ve mumyalaşır. Çiçek sapından hastalanan sürgünler esmerleşir, ince sürgünler tamamen kurur, kalın sürgünlerde ise ortası çökük, elips ya da uzun yarıklar şeklinde kapanmayan kanser yaraları oluşur. Yağmurlu ve nemli havalarda yara etrafında zamklanma görülür.

Kiraz meyve monilyası (mumya) belirtileri nelerdir?

Zarar daha çok meyvede, meyvenin olgunlaşmasına yakın dönemde görülür. İlk belirti meyve kabuğunda oluşan bir veya birkaç kahverengi lekedir; lekelerin etrafında açık kahverengi bir halka bulunur. Çürüme 1-2 günde genişleyerek meyve yüzeyinin yarıdan fazlasını kaplar; çürüyen kısımda sarı-devetüyü renkli, halka şeklinde (konsantrik) püstüller oluşur. Hastalıklı meyve hızla su kaybedip buruşur ve mumyalaşarak dalda asılı kalır.

Kiraz yaprak lekesi hastalığı belirtileri nelerdir?

Kirazdan çok vişnede zarar yapar ve bazen yaprak delen hastalığı zannedilir. Yaprağın üst yüzeyinde önce bordo, sonra kırmızımsı-kahverengine dönüşen 1-3 mm çapında lekeler oluşur; lekelerin alt yüzünde kirli beyaz renkte spor kümeleri görülür. Lekeler birleşip dokuyu öldürür, o kısımlar kıvrılıp kahverengileşir. En karakteristik belirti haziran ortasında başlayan şiddetli ve erken yaprak dökülmesidir; bazen ağaçta sadece meyveler kalır.

Kiraz kiraz sineği zararı nasıl anlaşılır?

Ergin 4-5 mm boyunda olup göğsünün uç kısmında sarı renkli üçgen biçiminde bir yapı vardır. Larvaların meyve içinde beslenmesi sonucu meyve eti kahverengileşerek çürür ve meyve dökümleri meydana gelir. Hasatta meyveler kurtlu olduğu için pazar değeri düşer; zarar en fazla orta ve geççi çeşitlerde görülür.

Kiraz kiraz sülüğü zararı nasıl anlaşılır?

Erginleri 5 mm boyunda parlak siyah bir arıcıktır; larvaları 7-9 mm boyunda, yeşilimsi siyah ve üzeri sümüksü kaygan bir madde ile örtülü olduğundan sülüğe benzer. Larvalar yaprağın üst epidermisini yiyerek yaprağı ince bir tül haline getirir; ince ve kalın damarlar zarar görmez ve bu zarar şekli çok karakteristiktir. Yoğunluk yüksekse ağaçlar yapraklarını tamamen kaybedip zayıflar ve verim düşer.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü (GKGM) - Kiraz/Vişne Üretici Bilgi Köşesi Dokümanı (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).

Kiraz üretimi ve ticareti Harman'da

Ücretsiz İlan Ver Kiraz Yetiştiriciliği Satılık Kiraz Tarım Araçları