Buğday yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Buğday Hastalıkları
Sarı Pas (Çizgi Pası)
Puccinia striiformis
Belirti: Yaprakların üst yüzeyinde damarlara paralel sıralar hâlinde dizilmiş limon sarısı, tozlu püstüller görülür. Şiddetli durumda yapraklar sararıp kurur ve tane dolumu zayıflar. Serin ve nemli ilkbaharda hızla yayılır.
Etmen / koşul: Serin ve nemli hava koşulları ile çiğli sabahlar hastalığın gelişimini hızlandırır.
Önlem: Dayanıklı çeşit ekimi, hastalıksız tohum kullanımı ve kendi gelen (kelep) buğdayların imhası ile bulaşma azaltılır.
Kahverengi Pas (Yaprak Pası)
Puccinia triticina
Belirti: Yaprakların özellikle üst yüzeyinde dağınık dizilmiş, yuvarlağa yakın turuncu kahverengi püstüller oluşur. İlerleyen dönemde yapraklar sararır ve fotosentez alanı daralır. Tane cılızlaşır.
Etmen / koşul: Ilıman ve nemli koşullarda gelişir, bulaşık bitki artıkları ve kendi gelen buğdaylar üzerinde barınır.
Önlem: Dayanıklı çeşit seçimi, münavebe ve tarladaki kendi gelen buğdayların temizlenmesi önerilir.
Kara Pas (Gövde Pası)
Puccinia graminis
Belirti: Sap, yaprak kını ve başakta uzunlamasına, koyu kızıl kahverengi, tozlu ve kabarık püstüller görülür. İleri dönemde püstüller kararır. Saplar zayıflar, yatma ve tane kaybı olur.
Etmen / koşul: Sıcak ve nemli geç ilkbahar koşullarında, özellikle geç olgunlaşan tarlalarda gelişir.
Önlem: Dayanıklı çeşit kullanımı, erkenci çeşit tercihi ve ara konukçu yabancı otların temizlenmesi etkilidir.
Sürme (Rastık)
Tilletia spp.
Belirti: Hastalıklı başaklar dik durur ve taneler içi kara, balık kokulu toz dolu sürme topakçıklarına dönüşür. Tane ezildiğinde siyah, yağımsı bir kütle çıkar. Hasatta ürün kalitesi düşer.
Etmen / koşul: Tohumla taşınan bir etmendir; serin ve nemli toprakta çimlenme döneminde bitkiye bulaşır.
Önlem: Sertifikalı ve sağlıklı tohum kullanımı ile hastalıksız tarladan tohumluk seçimi temel korunma yoludur.
Açık Rastık
Ustilago tritici
Belirti: Başak çıkışı döneminde başakların taneleri yerine kara, kuru bir toz kütlesi oluşur. Rüzgârla toz dağılınca geriye çıplak başak ekseni kalır. Bu başaklar tane bağlamaz.
Etmen / koşul: Çiçeklenme döneminde sağlıklı başaklara bulaşıp tohum içinde gizli kalır ve sonraki yıl hastalık yapar.
Önlem: Hastalıksız tohumluk kullanımı ve bulaşık tarladan tohum alınmaması ile yayılım önlenir.
Buğday Zararlıları
Süne
Eurygaster spp.
Zarar şekli: Kışlaktan inen erginler kardeşlenme döneminde sapları emerek kuruyan beyaz başaklara (akbaşak) yol açar. Nimfler tanelerde emgi yaparak buruşuk, lekeli ve çökük taneler oluşturur. Emgili taneler ekmeklik kalitesini bozar.
Koşul: Sıcak ve kurak ilkbaharlarda popülasyon artar; kışı dağlık alanlardaki çalı altlarında geçirir.
Önlem: Erken ve sık ekim, erkenci çeşit kullanımı ile zamanında hasat zararı azaltır; doğal düşmanları (yumurta parazitoitleri) korunmalıdır.
Ekin Kambur Böceği
Zabrus spp.
Zarar şekli: Larvalar geceleri toprak yüzeyine çıkıp fideleri ve genç yaprakları kemirerek lif lif, didiklenmiş görünüm bırakır. Zarar gören tarlada seyrek ve boşluklu çıkışlar oluşur. Erginler süt olum döneminde taneleri yer.
Koşul: Sürekli buğday ekilen, münavebesiz ve kendi gelen buğdayların bol olduğu tarlalarda yoğunlaşır.
Önlem: Münavebe uygulaması, derin sürüm ve hasat sonrası anız ile kendi gelen buğdayların temizlenmesi popülasyonu düşürür.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Buğday sarı pas (çizgi pası) belirtileri nelerdir?
Yaprakların üst yüzeyinde damarlara paralel sıralar hâlinde dizilmiş limon sarısı, tozlu püstüller görülür. Şiddetli durumda yapraklar sararıp kurur ve tane dolumu zayıflar. Serin ve nemli ilkbaharda hızla yayılır.
Buğday kahverengi pas (yaprak pası) belirtileri nelerdir?
Yaprakların özellikle üst yüzeyinde dağınık dizilmiş, yuvarlağa yakın turuncu kahverengi püstüller oluşur. İlerleyen dönemde yapraklar sararır ve fotosentez alanı daralır. Tane cılızlaşır.
Buğday kara pas (gövde pası) belirtileri nelerdir?
Sap, yaprak kını ve başakta uzunlamasına, koyu kızıl kahverengi, tozlu ve kabarık püstüller görülür. İleri dönemde püstüller kararır. Saplar zayıflar, yatma ve tane kaybı olur.
Buğday süne zararı nasıl anlaşılır?
Kışlaktan inen erginler kardeşlenme döneminde sapları emerek kuruyan beyaz başaklara (akbaşak) yol açar. Nimfler tanelerde emgi yaparak buruşuk, lekeli ve çökük taneler oluşturur. Emgili taneler ekmeklik kalitesini bozar.
Buğday ekin kambur böceği zararı nasıl anlaşılır?
Larvalar geceleri toprak yüzeyine çıkıp fideleri ve genç yaprakları kemirerek lif lif, didiklenmiş görünüm bırakır. Zarar gören tarlada seyrek ve boşluklu çıkışlar oluşur. Erginler süt olum döneminde taneleri yer.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü - Hububat Çiftçi Eğitim Serisi (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
