Menü
Keçiboynuzu (Ceratonia siliqua), halk arasında harnup olarak da bilinen, Akdeniz ikliminin karakteristik ve uzun ömürlü bir baklagil ağacıdır. Yaz sıcağına ve kuraklığa son derece dayanıklı bu tür, verimsiz ve taşlı topraklarda dahi yetişebildiği için Türkiye'nin sahil kuşağında geleneksel bir kültür bitkisi olmuştur. Ağacın olgunlaşan koyu kahverengi meyveleri (baklaları) hem doğrudan tüketilir hem de işlenir. İçindeki tatlı etli kısım keçiboynuzu unu, pekmezi ve şurubu üretiminde; kakao benzeri lezzeti nedeniyle kakao ikamesi olarak; sert çekirdekleri ise gıda ve kozmetik sektöründe kıvam artırıcı olarak kullanılan keçiboynuzu sakızı (locust bean gum, E410) elde edilmesinde değerlendirilir. Türkiye tarımında keçiboynuzu, hem geleneksel Akdeniz mutfağının (özellikle pekmezi ve tahini) bir parçası olması hem de son yıllarda sağlıklı gıda ve doğal katkı maddeleri talebiyle artan ekonomik önemiyle öne çıkmaktadır. Kuraklığa dayanıklılığı ve düşük girdi ihtiyacı, iklim değişikliğine uyum açısından da bu türü değerli kılmaktadır.
Keçiboynuzu, Türkiye'de esas olarak Akdeniz ve Ege Bölgelerinin sahil kuşağında yetişir. Başlıca üretim illeri Antalya (özellikle Alanya, Gazipaşa, Manavgat çevresi), Mersin (Silifke, Anamur, Bozyazı, Gülnar), Muğla, Aydın, İzmir ve Antakya çevresidir. Bu bölgelerin uygun olmasının temel nedeni Akdeniz iklimidir: keçiboynuzu, sıcak ve kurak yazlar ile ılıman ve yağışlı kışlardan hoşlanan, kışın aşırı soğuğa ve dona hassas bir türdür. Bu nedenle deniz seviyesinden başlayarak genellikle 400-500 metre yüksekliğe kadar olan, kış donlarının nadir görüldüğü sahil şeridinde doğal ve kültür formunda yaygındır. Toprak yönünden oldukça seçici olmaması, kalkerli, taşlı, kireçli ve besin bakımından fakir topraklarda dahi tutunabilmesi, bu ağacı tarıma elverişsiz eğimli ve makilik alanlarda değerlendirilebilir kılar. Kökleri derine indiği için kurak yaz aylarında sulamaya ihtiyaç duymadan yaşamını sürdürebilmesi, onu su kaynağı sınırlı sahil arazileri için ideal bir tür haline getirir.
Keçiboynuzunda verim, ağaç yaşına, çeşide (aşılı ya da yabani formda oluşuna), bakım koşullarına ve iklime göre çok geniş bir aralıkta değişir. Ağaç geç meyveye yatan bir türdür; genellikle dikimden sonraki ilk yıllarda ürün alınmaz, ekonomik verime ulaşması yıllar sürer. Olgun ve iyi bakılan bir ağaçtan yaklaşık yüzlerce kilograma varan yıllık bakla verimi alınabilirken, genç ya da bakımsız ağaçlarda bu miktar çok daha düşük kalır. Keçiboynuzu ayrıca belirgin bir periyodisite (bir yıl bol, ertesi yıl az ürün verme eğilimi) gösterebilir. Verimi etkileyen başlıca etkenler arasında ağaç yaşı ve tacın gelişmişliği, aşılı çeşit kullanımı, çiçeklenme döneminde tozlaşmanın sağlanması için erkek veya hünsa ağaçların varlığı, budama ve toprak bakımı, ilkbahar yağışları ile toprak nemi, don olaylarının bulunmaması ve zararlı-hastalık baskısı sayılabilir. Kesin ortalama rakamlar için TAGEM ve yerel araştırma enstitüsü verilerine başvurulması önerilir.
Keçiboynuzu, Türkiye'de hem iç pazarda hem de dış ticarette değeri artan bir üründür. İç tüketimde ham bakla; keçiboynuzu pekmezi, unu, şurubu ve tahini gibi geleneksel ürünlere işlenerek özellikle Akdeniz ve Ege bölgelerinde tüketilir. Son yıllarda sağlıklı ve doğal gıda eğiliminin güçlenmesiyle keçiboynuzu unu ve pekmezine yönelik talep ülke genelinde yaygınlaşmıştır. Ekonomik olarak en kıymetli kısımlardan biri, baklanın içindeki çekirdeklerden elde edilen ve keçiboynuzu sakızı (locust bean gum, E410) adıyla bilinen doğal kıvamlaştırıcıdır; bu madde dondurma, süt ürünleri, hazır gıda ve kozmetik sektörlerinde kullanıldığı için uluslararası pazarda talep görür. Türkiye hem ham bakla ve işlenmiş ürün ihracatı yapabilmekte hem de sektörün ihtiyacına göre çekirdek ve türev ürünlerde ticaret gerçekleştirmektedir. Kesin dış ticaret rakamları için TÜİK dış ticaret istatistikleri ve Ticaret Bakanlığı verileri esas alınmalıdır. Kuraklığa dayanıklılığı sayesinde düşük girdiyle üretilebilmesi, ürünü üretici açısından ek gelir kaynağı olarak cazip kılmaktadır.
Keçiboynuzu, baklagiller familyasından Ceratonia siliqua adlı her dem yeşil bir ağacın meyvesidir. Halk arasında harnup ya da harup olarak da bilinir. Olgunlaştığında koyu kahverengi, yassı ve kavisli bir bakla şeklini alır; içinde sert kabuklu çekirdekler ve tatlı, etli bir dokusu bulunur. Meyvenin eti öğütülerek harnup unu ve pekmezi yapılırken, çekirdeğinden gıda sanayisinde kıvam artırıcı olarak kullanılan keçiboynuzu sakızı (locust bean gum) elde edilir.
Keçiboynuzu tipik bir Akdeniz iklimi bitkisidir; sıcak ve kurak yazlara, ılıman kışlara uyum sağlar. Türkiye'de başta Antalya, Mersin, Muğla, Aydın, İzmir olmak üzere Akdeniz ve Ege kıyı kuşağında yayılış gösterir. Kışın don olayının nadir görüldüğü, deniz etkisindeki alanları sever. Kireçli, taşlı ve kıraç topraklara dayanıklı olması nedeniyle diğer meyve ağaçlarının zor yetiştiği eğimli ve fakir arazilerde de yetişebilir.
Keçiboynuzu geç meyveye yatan, uzun ömürlü bir ağaçtır. Çekirdekten yetiştirilen ağaçlar genellikle altı yıldan sonra, aşılı fidanlar ise daha erken, üç ila beş yıl içinde ürün vermeye başlar. Tam verime ulaşması on yılı bulabilir. Buna karşılık ağaç onlarca yıl, hatta yüzyıla yakın süre meyve verebilir. Ayrıca ikievcikli bir tür olduğu için verim alınabilmesi açısından bahçede erkek ve dişi ağaçların birlikte bulunması tozlanma için önemlidir.
Keçiboynuzu meyveleri yaz sonu ile sonbahar başında, genellikle ağustos ile ekim ayları arasında olgunlaşır. Meyvenin rengi yeşilden koyu kahverengiye döndüğünde ve tam kuruduğunda hasat zamanı gelmiş demektir. Hasat çoğunlukla dalların sırıkla silkelenmesi ve alta serilen örtülere düşen baklaların toplanmasıyla yapılır. Toplanan meyveler işlenene kadar kuru ortamda saklanır; nemli koşullar küflenmeye yol açabildiği için kurutma ve depolama koşulları önemlidir.
Keçiboynuzunun ekonomik değeri hem meyve etinden hem çekirdeğinden gelir. Meyve eti öğütülerek harnup unu, pekmez ve doğal tatlandırıcı üretiminde; kafeinsiz olması nedeniyle kakao yerine kullanılan harnup tozu üretiminde değerlendirilir. Çekirdekten elde edilen keçiboynuzu sakızı, gıda sanayisinde dondurma, sos ve süt ürünlerinde kıvam verici ve stabilizatör olarak kullanılan katma değeri yüksek bir üründür. Ayrıca hayvan yemi olarak da kullanılır. Kuraklığa dayanıklılığı sayesinde erozyon önleme ve kıraç arazileri değerlendirme açısından da önem taşır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel keçiboynuzu (harnup) ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Keçiboynuzu (Harnup) Keçiboynuzu (Harnup) Üreticileri Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
