Menü
Keçiboynuzu (Ceratonia siliqua), baklagiller familyasından, Akdeniz havzasına özgü, uzun ömürlü ve her dem yeşil bir meyve ağacıdır. Halk arasında harnup, harup ya da hurnik adlarıyla da bilinir. Kuraklığa karşı yüksek dayanıklılığı, fakir ve taşlı topraklarda yetişebilmesi ve düşük girdi gerektirmesi sayesinde son yıllarda marjinal tarım alanlarının değerlendirilmesinde öne çıkan bir tür haline gelmiştir. Türkiye, dünya keçiboynuzu üretiminde ilk beş ülke arasında yer alır ve toplam üretimden yaklaşık yüzde 8 ile 10 arasında pay alır. Yurt içi üretimin büyük bölümü Akdeniz kıyı şeridinde gerçekleşir; Antalya tek başına ülke üretiminin yarısından fazlasını karşılarken, Mersin ikinci sırada gelir. Bunların yanında İzmir, Muğla (özellikle Datça ve Marmaris çevresi), Aydın ve Çanakkale'den Hatay'a uzanan kıyı kuşağında doğal ve kültüre alınmış ağaçlar bulunur. Bitki, yazları sıcak ve kurak, kışları ılıman geçen tipik Akdeniz iklimini sever; don olaylarının seyrek görüldüğü, kışın sıcaklığın çok düşmediği bölgelerde sağlıklı gelişir. Meyvesi olgunlaştığında koyu kahverengi, etli ve şekerce zengin bir bakla halini alır. Bu meyveden harnup pekmezi, keçiboynuzu unu (kakao alternatifi olarak kullanılan carob), çeşitli şekerlemeler ve hayvan yemi üretilir. Tohumlarından elde edilen ve gıda sanayisinde kıvam artırıcı olarak kullanılan keçiboynuzu çekirdeği zamkı (locust bean gum) ise ürünün katma değerini artıran önemli bir bileşendir. Hem iç pazarda hem de ihracatta talep gören keçiboynuzu, su kaynaklarının kısıtlı olduğu kıyı bölgelerinde sürdürülebilir bir üretim seçeneği sunar.
Fidan dikimi genellikle ağaçların durgun olduğu dönemde, ilkbahar başı veya sonbaharda yapılır. Açık köklü fidanlarda yaprak dökümünü izleyen sonbahar ile kış sonu erken ilkbahar tercih edilir; bu dönemde kökler toprağa daha kolay tutunur. Don riski yüksek bölgelerde dikim, ağır kışlar geçtikten sonra ilkbahara bırakılmalıdır. Kapama bahçelerde sık kullanılan dikim aralıkları 6x6, 7x6 ve 8x7 metre civarındadır; ağacın geniş taç yapması nedeniyle sık dikimden kaçınılır. Keçiboynuzu erkek ve dişi çiçekleri çoğunlukla ayrı ağaçlarda taşıyan (dioik) bir türdür, ayrıca erselik formlar da görülür. Bu nedenle meyve bağlaması için bahçede yeterli sayıda erkek (tozlayıcı) ağaç bulundurmak ya da aşı ile tozlayıcı eklemek gerekir.
Çoğaltma tohumla ya da aşılı fidanla yapılabilir. Tohum kabuğu çok serttir; çimlenme öncesi sıcak su veya uygun ön işlemlerle kabuğun yumuşatılması çimlenmeyi hızlandırır. Ancak tohumdan elde edilen çöğürler uzun bir juvenil (gençlik kısırlık) dönem geçirir; bu süre yaklaşık 15 yılı bulabilir ve elde edilen ağaçların cinsiyeti ile meyve özellikleri belirsizdir. Bu nedenle ticari bahçelerde, tohumdan yetiştirilen çöğürlerin bilinen ve verimli çeşitlerle aşılanması ya da hazır aşılı fidan kullanılması önerilir. Keçiboynuzunda göz aşısı (T-göz), yama ve kalem aşısı yöntemleri kullanılır; aşılama genellikle ilkbaharda, kabuğun kolay kalktığı dönemde yapılır. Aşılı fidanlar daha erken ve standart ürün verdiği için bahçe tesisinde tercih edilir.
Keçiboynuzu fakir topraklara uyum sağlayan, düşük girdi isteyen bir türdür ve baklagil olması nedeniyle toprağa azot kazandırabilir. Yine de düzenli ve dengeli ürün için ağacın yaşına, toprak yapısına ve verim durumuna göre gübreleme yapılması yararlıdır. Sağlıklı bir gübreleme programı için bahçenizden alınacak toprak ve yaprak analizi sonuçlarına dayanarak il veya ilçe tarım müdürlüğü ya da bir ziraat mühendisinden destek alınması en doğru yaklaşımdır. Bu rehberde belirli bir gübre türü veya dozu önerilmemektedir; uygulamalar mutlaka analiz ve uzman görüşüyle belirlenmelidir. Organik madde bakımından zayıf kıyı topraklarında yanmış çiftlik gübresi ile organik madde takviyesi toprak yapısını iyileştirebilir.
Keçiboynuzu kuraklığa son derece dayanıklıdır ve köklü, olgun ağaçlar uzun kurak dönemleri susuz geçirebilir. Doğal yayılış alanlarında çoğunlukla sadece yağışla (kuru tarım koşullarında) yetiştirilir; yıllık yağışın 500 milimetre üzerinde olduğu yerlerde verim daha tatmin edicidir. Buna karşın yeni dikilen fidanlar kök sistemlerini geliştirene kadar, özellikle ilk iki üç yıl boyunca düzenli desteklenmelidir. Genç bahçelerde yaz aylarında uygulanacak destekleme sulamaları tutma oranını ve gelişmeyi belirgin biçimde artırır. Damla sulama, kıyı bölgelerinde kısıtlı su kaynaklarını verimli kullanmak açısından uygun bir yöntemdir. Olgun ağaçlarda ise meyve tutumu ve tane iriliğini artırmak için olgunlaşma öncesi dönemde verilecek su faydalı olabilir; ancak aşırı ve durağan sudan, kök çürüklüğü riski nedeniyle kaçınılmalıdır.
Tohumdan yetiştirilen ağaçlar geç, aşılı fidanlar daha erken meyveye yatar; ekonomik verim genellikle dikimden birkaç yıl sonra başlayıp ağaç olgunlaştıkça artar. Meyveler çoğunlukla ağustos ve eylül aylarında, baklalar koyu kahverengine dönüp etli ve sertleştiğinde olgunlaşır. Hasat, geleneksel olarak dalların sırıkla silkelenmesi ve yere serilen örtüler üzerine düşen baklaların toplanmasıyla yapılır; bu sırada bir sonraki yılın çiçek ve sürgünlerine zarar vermemeye dikkat edilmelidir. Ağaç başına verim, çeşide, yaşa ve bölge koşullarına bağlı olarak geniş bir aralıkta değişir ve olgun, bakımlı ağaçlarda yüzlerce kiloya ulaşabilir. Hasat edilen baklalar serin ve kuru ortamda kurutulup depolanır; iyi kurutulan ürün uzun süre bozulmadan saklanabilir.
Fidan dikimi genellikle ağaçların durgun olduğu dönemde, ilkbahar başı veya sonbaharda yapılır. Açık köklü fidanlarda yaprak dökümünü izleyen sonbahar ile kış sonu erken ilkbahar tercih edilir; bu dönemde kökler toprağa daha kolay tutunur. Don riski yüksek bölgelerde dikim, ağır kışlar geçtikten sonra ilkbahara bırakılmalıdır. Kapama bahçelerde sık kullanılan dikim aralıkları 6x6, 7x6 ve 8x7 metre civarındadır; ağacın geniş taç yapması nedeniyle sık dikimden kaçınılır. Keçiboynuzu erkek ve dişi çiçekleri çoğunlukla ayrı ağaçlarda taşıyan (dioik) bir türdür, ayrıca erselik formlar da görülür. Bu nedenle meyve bağlaması için bahçede yeterli sayıda erkek (tozlayıcı) ağaç bulundurmak ya da aşı ile tozlayıcı eklemek gerekir.
Keçiboynuzu fakir topraklara uyum sağlayan, düşük girdi isteyen bir türdür ve baklagil olması nedeniyle toprağa azot kazandırabilir. Yine de düzenli ve dengeli ürün için ağacın yaşına, toprak yapısına ve verim durumuna göre gübreleme yapılması yararlıdır. Sağlıklı bir gübreleme programı için bahçenizden alınacak toprak ve yaprak analizi sonuçlarına dayanarak il veya ilçe tarım müdürlüğü ya da bir ziraat mühendisinden destek alınması en doğru yaklaşımdır. Bu rehberde belirli bir gübre türü veya dozu önerilmemektedir; uygulamalar mutlaka analiz ve uzman görüşüyle belirlenmelidir. Organik madde bakımından zayıf kıyı topraklarında yanmış çiftlik gübresi ile organik madde takviyesi toprak yapısını iyileştirebilir.
Keçiboynuzu kuraklığa son derece dayanıklıdır ve köklü, olgun ağaçlar uzun kurak dönemleri susuz geçirebilir. Doğal yayılış alanlarında çoğunlukla sadece yağışla (kuru tarım koşullarında) yetiştirilir; yıllık yağışın 500 milimetre üzerinde olduğu yerlerde verim daha tatmin edicidir. Buna karşın yeni dikilen fidanlar kök sistemlerini geliştirene kadar, özellikle ilk iki üç yıl boyunca düzenli desteklenmelidir. Genç bahçelerde yaz aylarında uygulanacak destekleme sulamaları tutma oranını ve gelişmeyi belirgin biçimde artırır. Damla sulama, kıyı bölgelerinde kısıtlı su kaynaklarını verimli kullanmak açısından uygun bir yöntemdir. Olgun ağaçlarda ise meyve tutumu ve tane iriliğini artırmak için olgunlaşma öncesi dönemde verilecek su faydalı olabilir; ancak aşırı ve durağan sudan, kök çürüklüğü riski nedeniyle kaçınılmalıdır.
Tohumdan yetiştirilen ağaçlar geç, aşılı fidanlar daha erken meyveye yatar; ekonomik verim genellikle dikimden birkaç yıl sonra başlayıp ağaç olgunlaştıkça artar. Meyveler çoğunlukla ağustos ve eylül aylarında, baklalar koyu kahverengine dönüp etli ve sertleştiğinde olgunlaşır. Hasat, geleneksel olarak dalların sırıkla silkelenmesi ve yere serilen örtüler üzerine düşen baklaların toplanmasıyla yapılır; bu sırada bir sonraki yılın çiçek ve sürgünlerine zarar vermemeye dikkat edilmelidir. Ağaç başına verim, çeşide, yaşa ve bölge koşullarına bağlı olarak geniş bir aralıkta değişir ve olgun, bakımlı ağaçlarda yüzlerce kiloya ulaşabilir. Hasat edilen baklalar serin ve kuru ortamda kurutulup depolanır; iyi kurutulan ürün uzun süre bozulmadan saklanabilir.
Keçiboynuzu (Harnup) yetiştiriciliğinde başlıca Kök ve kök boğazı çürüklüğü (mantari), Yaprak ve dal lekesi (mantari) görülebilir. Belirtiler ve mücadele için ruhsatlı ürün kullanılmalı, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
