Keten yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Keten Hastalıkları
Keten pası
Melampsora lini
Belirti: Yapraklarda, sap ve kapsüllerde önce parlak turuncu-sarı yastıkçıklar (yazlık spor kümeleri) belirir. Mevsim ilerledikçe bunlar sapın üzerinde kararan, siyah-kahverengi kabarcıklara (kışlık spor evresi) dönüşür. Şiddetli bulaşmada saplar erken kurur, lif kalitesi bozulur ve tohum verimi düşer.
Etmen / koşul: Etmen zorunlu parazit bir pas mantarıdır. Hasat sonrası tarlada kalan enfekteli keten saplarında kışlar. İlkbaharda ılık ve nemli, çiğli havalarda sporlar çimlenerek yeni bitkileri bulaştırır. Sık ekim, yüksek nem ve serin-nemli mevsimler hastalığı artırır.
Önlem: Hastalığa dayanıklı çeşitlerle çalışılmalı, hasat artıkları tarladan uzaklaştırılıp derin sürümle toprağa gömülmeli, münavebe uygulanmalı ve dengeli gübreleme ile sık ekimden kaçınılmalıdır. Kimyasal mücadelede yalnızca ruhsatlı ürün kullanılmalı, uygulama öncesi İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine danışılmalıdır.
Keten solgunluğu (Fusarium solgunluğu)
Fusarium oxysporum f. sp. lini
Belirti: Bitkiler her gelişme döneminde solabilir. Genç bitkilerde ani pörsüme ve ölüm, ileri dönemde uç yapraklardan başlayan sararma, solma ve bitkinin bir tarafa doğru eğrilmesi görülür. Kök boğazı ve sap kesitinde ileten dokularda kahverengi-esmer renklenme tipiktir. Tarlada genellikle ocak ocak kuruma dikkat çeker.
Etmen / koşul: Toprak kaynaklı bir mantardır ve toprakta uzun yıllar canlı kalabilir. Sıcak topraklar (özellikle 20-28 derece), su baskını yapmış ağır ve kötü drenajlı topraklar hastalığı teşvik eder. Bulaşık tohum ve toprakla taşınır; kök yaralanmaları girişi kolaylaştırır.
Önlem: Sertifikalı ve dayanıklı çeşitlere ait temiz tohum kullanılmalı, keten uzun yıllık münavebeye alınmalı (aynı tarlaya sık sık keten ekilmemeli), drenaj düzeltilmeli ve bulaşık bitkiler tarladan uzaklaştırılmalıdır. Kontrol ve tohum ilaçlaması için yalnızca ruhsatlı ürün tercih edilmeli, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine danışılmalıdır.
Pasmo hastalığı (Keten Septoria yaprak lekesi)
Septoria linicola
Belirti: Yapraklarda başlangıçta yuvarlak, kahverengi lekeler oluşur; lekeler birleşince yapraklar kurur ve dökülür. En belirgin belirti sap üzerinde birbirini izleyen açık ve koyu kahverengi bantların oluşmasıdır (alacalı görünüm). İçinde siyah nokta halindeki piknidyumlar bulunur. Şiddetli durumda erken olgunlaşma ve verim kaybı olur.
Etmen / koşul: Etmen bitki artıklarında ve tohum üzerinde kışlar. Sıcak, nemli ve yağışlı havalar, sık gölgeli bitki örtüsü hastalığın yaprak ve saptan yukarı doğru hızla ilerlemesini sağlar. Bulaşık tohum ve enfekteli anız önemli birincil kaynaktır.
Önlem: Temiz ve sağlıklı tohum kullanılmalı, hastalıklı bitki artıkları toplanıp yok edilmeli, münavebe yapılmalı ve tarla içi hava akımını artıracak sıklıkta ekim ayarlanmalıdır. Gerekli görülürse yalnızca ruhsatlı ürünle mücadele edilmeli, uygulama planı için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine danışılmalıdır.
Keten antraknozu
Colletotrichum lini
Belirti: Fide döneminde kök boğazında ve kotiledonlarda batık, kahverengi-kırmızımsı çökük lekeler görülür; şiddetli çıkış öncesi ve sonrası fide ölümleri (çökerten) olur. Gelişmiş bitkilerde sap üzerinde koyu çukurumsu yaralar, yapraklarda lekelenme ve kapsüllerde bozulma meydana gelir.
Etmen / koşul: Öncelikle tohumla taşınan bir mantardır, bitki artıklarında da barınır. Serin-nemli çıkış koşulları, yüksek toprak nemi ve bulaşık tohum kullanımı fide dönemi zararını artırır.
Önlem: Hastalıksız, sertifikalı tohum kullanımı esastır; münavebe yapılmalı, bitki artıkları temizlenmeli ve iyi tohum yatağı hazırlanarak hızlı-tekdüze çıkış sağlanmalıdır. Tohum ilaçlaması dahil her uygulamada yalnızca ruhsatlı ürün kullanılmalı, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine danışılmalıdır.
Keten Zararlıları
Keten piresi (Toprak piresi)
Aphthona euphorbiae
Zarar şekli: Küçük, sıçrayabilen erginler özellikle çıkış ve fide döneminde kotiledon ve genç yapraklarda küçük, yuvarlak delikler ve kazıma şeklinde beslenme izleri açar. Yoğun populasyonda fideler kalburlaşır, gelişme durur ve seyrek çıkışa bağlı büyük tutum kayıpları yaşanır. Larvaları toprakta köklerde beslenir.
Koşul: Erginler toprakta, ot ve bitki artıkları altında kışlar; ilkbaharda sıcaklık artınca fide dönemindeki ketene geçer. Sıcak, kuru ve rüzgarlı havalar ergin hareketliliğini ve zararı artırır. Geç ve yavaş çıkan ekimler daha uzun süre risk altındadır.
Önlem: Erken ve uygun koşullarda ekim yapılarak fide döneminin hızla geçirilmesi, tarla kenarı yabancı ot temizliği ve toprak işlemeyle kışlayan erginlerin azaltılması önerilir. Eşik aşıldığında yalnızca ruhsatlı ürünle mücadele edilmeli, uygulama zamanı ve seçimi için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine danışılmalıdır.
Keten thripsi
Thrips angusticeps
Zarar şekli: Çok küçük, ince uzun erginleri ve larvaları büyüme ucunda, tomurcuk ve genç yapraklarda öz suyunu emerek beslenir. Beslenme sonucu uç yapraklarda gümüşi-kahverengi lekelenme, kıvrılma, boğum aralarının kısalması ve büyümenin durması görülür. Çiçek ve kapsül döneminde beslenme tohum tutumunu ve verimi düşürür.
Koşul: Toprakta kışlayan erginler ilkbaharda genç keten bitkilerine geçer. Sıcak ve kurak giden ilkbaharlar populasyonu ve zararı artırır; özellikle gelişmenin ilk dönemi kritik dönemdir.
Önlem: Bitkinin hızlı ve güçlü gelişmesini sağlayacak dengeli gübreleme ve zamanında ekim, yabancı ot kontrolü ile popülasyon baskısı azaltılmalıdır. Zararın ekonomik eşiğe ulaştığı belirlenirse yalnızca ruhsatlı ürün kullanılmalı, mücadele kararı için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya bir ziraat mühendisine danışılmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Keten keten pası belirtileri nelerdir?
Yapraklarda, sap ve kapsüllerde önce parlak turuncu-sarı yastıkçıklar (yazlık spor kümeleri) belirir. Mevsim ilerledikçe bunlar sapın üzerinde kararan, siyah-kahverengi kabarcıklara (kışlık spor evresi) dönüşür. Şiddetli bulaşmada saplar erken kurur, lif kalitesi bozulur ve tohum verimi düşer.
Bitkiler her gelişme döneminde solabilir. Genç bitkilerde ani pörsüme ve ölüm, ileri dönemde uç yapraklardan başlayan sararma, solma ve bitkinin bir tarafa doğru eğrilmesi görülür. Kök boğazı ve sap kesitinde ileten dokularda kahverengi-esmer renklenme tipiktir. Tarlada genellikle ocak ocak kuruma dikkat çeker.
Keten pasmo hastalığı (keten septoria yaprak lekesi) belirtileri nelerdir?
Yapraklarda başlangıçta yuvarlak, kahverengi lekeler oluşur; lekeler birleşince yapraklar kurur ve dökülür. En belirgin belirti sap üzerinde birbirini izleyen açık ve koyu kahverengi bantların oluşmasıdır (alacalı görünüm). İçinde siyah nokta halindeki piknidyumlar bulunur. Şiddetli durumda erken olgunlaşma ve verim kaybı olur.
Keten keten piresi (toprak piresi) zararı nasıl anlaşılır?
Küçük, sıçrayabilen erginler özellikle çıkış ve fide döneminde kotiledon ve genç yapraklarda küçük, yuvarlak delikler ve kazıma şeklinde beslenme izleri açar. Yoğun populasyonda fideler kalburlaşır, gelişme durur ve seyrek çıkışa bağlı büyük tutum kayıpları yaşanır. Larvaları toprakta köklerde beslenir.
Keten keten thripsi zararı nasıl anlaşılır?
Çok küçük, ince uzun erginleri ve larvaları büyüme ucunda, tomurcuk ve genç yapraklarda öz suyunu emerek beslenir. Beslenme sonucu uç yapraklarda gümüşi-kahverengi lekelenme, kıvrılma, boğum aralarının kısalması ve büyümenin durması görülür. Çiçek ve kapsül döneminde beslenme tohum tutumunu ve verimi düşürür.
Kaynak: TAGEM Bitki Hastalık ve Zararlıları ile Mücadele Teknik Talimatları, Tarım ve Orman Bakanlığı (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
