Pamuk yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Pamuk Hastalıkları
Pamuk Solgunluğu (Verticillium Solgunluğu)
Verticillium dahliae
Belirti: Yapraklarda damarlar arasında sararma ve kahverengileşme görülür, dokular kuruyarak yaprakta açık ve koyu lekelerin oluşturduğu alacalı bir görünüm ortaya çıkar. Hastalıklı bitkilerde solgunluk, bodurluk ve erken yaprak dökümü olur. Gövde enine kesildiğinde iletim demetlerinde kahverengi renk değişimi dikkat çeker.
Etmen / koşul: Toprak kökenli bir mantardır ve serin, nemli koşullarda gelişir. Aşırı ve dengesiz azotlu gübreleme ile sık sulama hastalığın şiddetini artırır.
Önlem: Hastalıksız tohum ve dayanıklı çeşit kullanılmalı, pamuk tek ürün olarak üst üste ekilmeyip tahıl gibi konukçu olmayan bitkilerle münavebe uygulanmalıdır. Dengeli gübreleme yapılmalı, hasat artıkları tarladan uzaklaştırılmalıdır.
Fide Kök Çürüklüğü ve Çökerten
Rhizoctonia solani
Belirti: Çıkıştan önce veya hemen sonra fidelerde kök boğazında sulu kahverengi çürüklük ve incelme görülür. Etkilenen fideler devrilerek kurur ve tarlada boş, çıkış yapmamış alanlar oluşur. Yaşayan fidelerde kök boğazında esmer çökük yaralar bulunur.
Etmen / koşul: Toprak kökenli mantarlardan kaynaklanır; soğuk, nemli ve ağır topraklarda erken ve derin ekimde zarar artar. Geç ve düşük toprak sıcaklığında çimlenmenin yavaşlaması hastalığı şiddetlendirir.
Önlem: Toprak yeterince ısındığında ve tavında ekim yapılmalı, çok derin ekimden kaçınılmalıdır. İyi drenajlı tarlalar seçilmeli, sertifikalı sağlıklı tohum kullanılmalı ve münavebe uygulanmalıdır.
Pamuk Köşeli Yaprak Lekesi (Bakteriyel Yanıklık)
Xanthomonas citri pv. malvacearum
Belirti: Yapraklarda damarlarla sınırlı, köşeli, başlangıçta yağımsı görünen koyu yeşil lekeler oluşur, sonradan kahverengiye döner. Lekeler damarlar boyunca ilerleyerek yaprakta kuruma yapar. Koza ve gövdede de su emmiş esmer lekeler görülebilir, kozalarda çürüme ve lif kalitesinde düşüş olur.
Etmen / koşul: Bakteriyel bir hastalıktır; yüksek nem, yağışlı hava ve yağmurlama sulama ile yayılır. Sıcak ve nemli koşullarda hızla ilerler.
Önlem: Sağlıklı ve sertifikalı tohum ile dayanıklı çeşitler kullanılmalı, hastalıklı bitki artıkları tarladan toplanıp imha edilmelidir. Yağmurlama yerine karık sulama tercih edilmeli ve münavebe yapılmalıdır.
Pamuk Zararlıları
Pamuk Yaprak Biti
Aphis gossypii
Zarar şekli: Yaprakların alt yüzünde ve taze sürgünlerde küçük yeşil-sarımsı böcek kümeleri görülür. Bitki özsuyunu emerek yapraklarda kıvrılma, buruşma ve sararmaya yol açar. Salgıladıkları tatlımsı madde üzerinde gelişen siyah fumajin mantarı yaprak ve lifleri kirletir, koza açımını ve kaliteyi olumsuz etkiler.
Koşul: Sıcak ve kurak havalarda hızla çoğalır; aşırı azotlu gübrelemeyle gür gelişen bitkilerde yoğunluğu artar.
Önlem: Dengeli gübreleme yapılmalı, tarla ve çevresi yabancı otlardan temizlenmelidir. Uğur böceği ve avcı sinekler gibi doğal düşmanlar korunmalı, zararı izlemek için sarı yapışkan tuzaklar kullanılabilir.
Beyaz Sinek (Tütün Beyazsineği)
Bemisia tabaci
Zarar şekli: Yaprakların alt yüzünde küçük beyaz kanatlı erginler ve şeffaf larvalar bulunur, bitkiye dokunulduğunda bulut halinde uçuşurlar. Özsu emerek yapraklarda sararma ve güçten düşme yaparlar. Salgıladıkları tatlı madde fumajine zemin hazırlar, lifler yapışkan ve kirli hale gelir, açan kozalar lekelenir.
Koşul: Sıcak ve kurak iklimi sever; yüksek sıcaklıklarda nesil süresi kısalır ve popülasyon hızla artar. Gür ve sık bitki örtüsünde zarar yükselir.
Önlem: Erkenci çeşit ve dengeli gübreleme ile bitki gelişimi kontrol altında tutulmalı, yabancı otlar yok edilmelidir. Sarı yapışkan tuzaklarla izleme yapılmalı, doğal düşmanlar korunmalı ve hasat artıkları temizlenmelidir.
Kırmızı Örümcek (İki Noktalı Kırmızı Örümcek)
Tetranychus urticae
Zarar şekli: Yaprakların alt yüzünde gözle zor görülen küçük akarlar ve ince ağlar bulunur. Emgi sonucu yaprak üst yüzeyinde önce sarımsı-beyaz noktalanmalar, ardından kızarma ve bronzlaşma görülür. Yoğun zararda yapraklar kuruyup dökülür, bitki güçten düşer ve koza verimi azalır.
Koşul: Sıcak ve kurak, tozlu koşullarda hızla çoğalır; yaz aylarında ve susuz stresli bitkilerde zarar artar.
Önlem: Tarla kenarları ve toz kaynakları kontrol altına alınmalı, bitki su stresine sokulmamalıdır. Yabancı otlar temizlenmeli, doğal düşman avcı akarlar korunmalı ve aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır.
Yeşilkurt (Pamuk Yeşilkurdu)
Helicoverpa armigera
Zarar şekli: Yeşil-kahverengi tırtıllar taze sürgün, tomurcuk, çiçek ve genç kozaları yiyerek delik açar. Zarar gören tarak ve kozalar dökülür, kozalarda yuvarlak giriş delikleri ve içte tahribat görülür. Açan kozalarda lif çürür ve kalite düşer.
Koşul: Sıcak yaz aylarında birden fazla döl verir; gür gelişen, aşırı azotla beslenmiş tarlalarda yoğunluğu artar.
Önlem: Eşeysel çekici (feromon) ve ışık tuzaklarıyla ergin uçuşu izlenmeli, dengeli gübreleme yapılmalıdır. Sonbaharda derin sürümle kışlayan pupalar açığa çıkarılmalı, doğal düşmanlar ve parazitoitler korunmalıdır.
Pembekurt
Pectinophora gossypiella
Zarar şekli: Pembemsi renkli küçük tırtıllar kozaların içine girerek çekirdek ve lifle beslenir. Koza dışında belirgin iz olmadan içeride lifler kahverengileşir, birbirine yapışır ve çürür. Zarar gören kozalar tam açamaz, lif kalitesi ve çırçır randımanı önemli ölçüde düşer.
Koşul: Sıcak bölgelerde geç dönem kozalarında zarar artar; kışı tohum ve bitki artıklarında geçirir, geç ekim ve geç hasatta zarar yükselir.
Önlem: Erkenci çeşit ve erken ekimle hasat öne çekilmeli, hasat sonrası bitki artıkları toplanıp imha edilmelidir. Çırçır ve depo artıkları temizlenmeli, feromon tuzaklarıyla izleme yapılmalı ve sonbahar derin sürümü uygulanmalıdır.
Thrips (Pamuk Thripsi)
Thrips tabaci
Zarar şekli: Çok küçük, sarımsı-kahverengi erginler ve larvalar özellikle fide döneminde taze yaprak ve büyüme noktasında beslenir. Emgi nedeniyle yapraklarda gümüşi-beyaz lekeler, kıvrılma ve şekil bozukluğu görülür. Yoğun zararda büyüme noktası tahrip olur, fidelerde gelişme gerilemesi olur.
Koşul: Sıcak ve kurak havalarda hızla çoğalır; özellikle erken fide döneminde ve yabancı otların bol olduğu tarlalarda zarar artar.
Önlem: Sağlıklı ve güçlü fide gelişimi için uygun ekim zamanı seçilmeli, tarla ve çevresi yabancı otlardan temizlenmelidir. Mavi yapışkan tuzaklarla izleme yapılmalı ve doğal düşmanlar korunmalıdır.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Yapraklarda damarlar arasında sararma ve kahverengileşme görülür, dokular kuruyarak yaprakta açık ve koyu lekelerin oluşturduğu alacalı bir görünüm ortaya çıkar. Hastalıklı bitkilerde solgunluk, bodurluk ve erken yaprak dökümü olur. Gövde enine kesildiğinde iletim demetlerinde kahverengi renk değişimi dikkat çeker.
Pamuk fide kök çürüklüğü ve çökerten belirtileri nelerdir?
Çıkıştan önce veya hemen sonra fidelerde kök boğazında sulu kahverengi çürüklük ve incelme görülür. Etkilenen fideler devrilerek kurur ve tarlada boş, çıkış yapmamış alanlar oluşur. Yaşayan fidelerde kök boğazında esmer çökük yaralar bulunur.
Yapraklarda damarlarla sınırlı, köşeli, başlangıçta yağımsı görünen koyu yeşil lekeler oluşur, sonradan kahverengiye döner. Lekeler damarlar boyunca ilerleyerek yaprakta kuruma yapar. Koza ve gövdede de su emmiş esmer lekeler görülebilir, kozalarda çürüme ve lif kalitesinde düşüş olur.
Pamuk pamuk yaprak biti zararı nasıl anlaşılır?
Yaprakların alt yüzünde ve taze sürgünlerde küçük yeşil-sarımsı böcek kümeleri görülür. Bitki özsuyunu emerek yapraklarda kıvrılma, buruşma ve sararmaya yol açar. Salgıladıkları tatlımsı madde üzerinde gelişen siyah fumajin mantarı yaprak ve lifleri kirletir, koza açımını ve kaliteyi olumsuz etkiler.
Pamuk beyaz sinek (tütün beyazsineği) zararı nasıl anlaşılır?
Yaprakların alt yüzünde küçük beyaz kanatlı erginler ve şeffaf larvalar bulunur, bitkiye dokunulduğunda bulut halinde uçuşurlar. Özsu emerek yapraklarda sararma ve güçten düşme yaparlar. Salgıladıkları tatlı madde fumajine zemin hazırlar, lifler yapışkan ve kirli hale gelir, açan kozalar lekelenir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı TAGEM - Pamuk Entegre Mücadele Teknik Talimatı (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
