Menü
Çavdar (Secale cereale), buğdaygiller ailesinden serin iklim tahılıdır ve Türkiye başta olmak üzere birçok ülkede hem ekmeklik un hem de hayvan yemi olarak yetiştirilir. Soğuğa ve verimsiz topraklara dayanıklı yapısıyla, buğdayın zor yetiştiği yüksek rakımlı ve karasal bölgelerde önemli bir tahıl kaynağıdır. Beslenme açısından çavdar, tam taneli tüketildiğinde karmaşık karbonhidratlar, bitkisel protein ve özellikle çözünür ve çözünmez lif bakımından zengin bir gıdadır. Çavdar ekmeği, kabuğu soyulmamış tam çavdar unundan yapıldığında yoğun dokusu ve karakteristik ekşimsi tadıyla dengeli beslenmede sıkça yer alır. Aynı zamanda B grubu vitaminleri, magnezyum, fosfor, demir ve çinko gibi mineraller içerir. Çavdar, tek başına tek başına yeterli bir gıda değil, çeşitli tahılları kapsayan dengeli bir beslenme düzeninin bileşenlerinden biri olarak değerlendirilmelidir. Lif içeriğinin yüksek olması nedeniyle tam tahıl grubunda öne çıkan seçeneklerden biridir ve rafine tahıl ürünlerine kıyasla daha fazla besin ögesi sunar.
Aşağıdaki değerler tam çavdar tanesi/tam çavdar unu için yaklaşık ortalamalardır (TürKomp ve USDA veri tabanlarına dayalı) ve çeşide, öğütme derecesine göre değişebilir. 100 gram çiğ tam çavdar tanesinde yaklaşık 330-340 kcal enerji bulunur. Karbonhidrat yaklaşık 70-76 gram; bunun önemli kısmı nişasta olmakla birlikte diyet lifi 14-16 gram civarındadır ve hem çözünür (beta-glukan, arabinoksilan) hem çözünmez lif içerir. Protein yaklaşık 9-11 gram, yağ ise düşük olup 1.5-2.5 gram aralığındadır. Mineral açısından magnezyum (yaklaşık 100-120 mg), fosfor (yaklaşık 300-370 mg), potasyum (yaklaşık 450-510 mg), demir (yaklaşık 2.5-3 mg) ve çinko dikkat çeker. B grubu vitaminlerinden tiamin (B1), niasin (B3), B6 ve folat içerir. Tam çavdar, kepek ve ruşeym kısımlarının korunması sayesinde beyaz una kıyasla daha yüksek lif ve mineral değeri sunar. Değerler yaklaşıktır; kesin rakam iddiası taşımaz.
Çavdarda en belirgin öne çıkan besin ögesi diyet lifidir. Tam çavdar, tahıllar arasında lif içeriği en yüksek olanlardan biridir ve özellikle çözünür lif türlerinden arabinoksilan ile beta-glukan bakımından zengindir. Diyet lifi, genel beslenmede sindirim sisteminin düzenli çalışmasına katkıda bulunan, tokluk hissini destekleyen ve bağırsak sağlığı için önemli bir besin bileşenidir. Çözünür lifler bağırsakta jel benzeri yapı oluşturarak yiyeceklerin sindirim hızını etkilerken, çözünmez lifler dışkı hacmine katkı sağlar. Bunun yanında çavdar magnezyum ve fosfor gibi mineraller ile B grubu vitaminleri de sunar. Lif, dengeli ve çeşitli bir beslenme düzeninin parçası olarak tam tahıl ürünleriyle birlikte alındığında beslenme kalitesini artıran bir ögedir. Bu bilgiler geneldir ve herhangi bir hastalığın önlenmesi ya da tedavisi anlamına gelmez.
Çavdar mutfakta en yaygın olarak un formunda ekmek yapımında kullanılır; tam çavdar ekmeği, ekşi maya ile hazırlandığında yoğun dokusu ve karakteristik tadıyla bilinir. Çavdar unu genellikle buğday unuyla harmanlanarak da kullanılır, çünkü glüten yapısı buğdaya göre farklıdır ve hamurun kabarması sınırlıdır. Bütün çavdar taneleri haşlanarak salatalara, çorbalara veya tahıl karışımlarına eklenebilir; kırık çavdar (bulgur benzeri) pilav ve lapa olarak pişirilebilir. Çavdar gevreği ve çavdar krakerleri de tüketim biçimleri arasındadır. Besin kaybını azaltmak için tam çavdar ununu tercih etmek önemlidir, çünkü kepek ve ruşeym kısmı lif ve mineral açısından zengindir; elenmiş beyaz çavdar unu bu ögelerin bir kısmını yitirir. Taneleri pişirmeden önce ıslatmak pişme süresini kısaltır ve suda çözünen bazı vitaminlerin korunmasına yardımcı olur. Haşlama suyunu çorba veya sos yapımında değerlendirmek, suya geçen mineral ve vitaminlerin kaybını azaltır. Aşırı yüksek ısıda uzun süre pişirmekten kaçınmak besin ögelerinin korunmasına katkı sağlar.
Çavdar tanelerini ve ununu serin, kuru ve karanlık bir yerde, ağzı sıkıca kapalı kaplarda saklamak tazeliği korur. Tam çavdar unu, içerdiği yağ oranı nedeniyle beyaz una göre daha çabuk bayatlayabilir; bu yüzden küçük miktarlarda alıp kısa sürede tüketmek ya da buzdolabında veya derin dondurucuda saklamak besin değerini ve tazeliğini daha iyi korur. Nem ve böceklenmeye karşı kapları iyi kapatmak önemlidir.
Tam çavdar; karmaşık karbonhidratlar, bitkisel protein ve yüksek diyet lifi içeren bir tam tahıldır. Ayrıca magnezyum, fosfor, potasyum, demir ve çinko gibi mineraller ile tiamin, niasin, B6 ve folat gibi B grubu vitaminleri sağlar. Yağ oranı düşüktür. Değerler çeşide ve öğütme derecesine göre değişebilir.
Çiğ tam çavdar tanesinin 100 gramında yaklaşık 330-340 kcal enerji bulunur. Bu değer çeşide ve nem oranına göre değişebilir. Çavdar ekmeğinde ise su içeriği nedeniyle 100 gram başına kalori genellikle daha düşüktür, yaklaşık 250-270 kcal civarındadır.
Evet. Çavdar unu, buğday ununa göre genellikle daha yüksek lif içerir ve glüten yapısı farklıdır. Bu nedenle çavdar hamuru daha az kabarır ve ekmek daha yoğun dokulu olur. Tam çavdar unu, kepek ve ruşeymin korunması sayesinde beyaz una kıyasla daha fazla mineral ve lif içerir.
Tam çavdar tanesi ve tam çavdar unu, tahıl tanesinin kepek, ruşeym ve endosperm kısımlarını içerdiği için tam tahıl grubunda yer alır. Elenmiş beyaz çavdar unu ise bu kısımların bir bölümünü kaybettiğinden lif ve besin ögesi açısından daha düşüktür.
Evet, çavdar glüten içeren bir tahıldır ve içindeki proteinler (sekalin) glütene benzer yapıdadır. Bu nedenle çölyak hastalığı ya da glütene duyarlılığı olan bireyler için uygun değildir. Glütensiz beslenmesi gerekenlerin bu konuda bir sağlık uzmanına danışması önerilir.
Kaynak: TürKomp Türkiye Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı.
Harman üzerinde güncel çavdar ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Çavdar Çavdar Fiyatları Çavdar Nasıl Saklanır Tüm Çavdar BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
