Menü
Yaban mersini (Vaccinium türleri), Karadeniz yaylalarında doğal olarak yetişen küçük mavi meyveleriyle bilinen, son yıllarda kültür çeşitleriyle Türkiye tarımında hızla yaygınlaşan bir üzümsü meyvedir. Halk arasında likapa, çalı çileği ya da mustafüzüm gibi adlarla da anılır. Doğal (yaban) formunun yanında, özellikle mavi yaban mersini (highbush) olarak bilinen kültür çeşitleri, yüksek antioksidan içeriği ve pazar değeriyle üreticiler için cazip bir alternatif haline gelmiştir. Türkiye ekonomisi açısından yaban mersini, görece küçük bir üretim alanına rağmen birim alandan yüksek gelir sağlayan katma değerli bir üründür. Taze tüketimin yanı sıra dondurulmuş meyve, reçel, marmelat, meyve suyu ve gıda takviyesi sektöründe kullanılır. Asidik toprak isteği ve serin iklim tercihi nedeniyle üretimi belirli bölgelerle sınırlı kalsa da, sağlıklı beslenme eğilimiyle birlikte iç pazarda talebi artan, ihracat potansiyeli taşıyan gelişmekte olan bir tarım koludur.
Yaban mersininin Türkiye tarımındaki asıl merkezi Doğu Karadeniz Bölgesidir. Rize, Trabzon, Artvin, Giresun, Ordu ve Samsun illerinin yüksek kesimlerinde hem doğal (yaban) formu hem de kültür çeşitleri yetiştirilmektedir. Bölgenin bol yağış alması, serin ve nemli iklimi, gün içinde aşırı sıcaklık dalgalanmalarının olmaması yaban mersini için elverişli koşullar sunar. En belirleyici etken toprak yapısıdır; yaban mersini asidik (pH 4,5-5,5 aralığı), organik maddece zengin, iyi drene olan toprakları sever. Karadeniz yaylalarının doğal olarak asidik ve humuslu toprakları bu isteği karşıladığı için ürün burada rahat gelişir. Doğal formu ayrıca Doğu Anadolu ve Kuzeydoğu Anadoludaki yüksek rakımlı orman altı ve yayla alanlarında da bulunur. Kültür yetiştiriciliği son yıllarda damla sulama, toprak asitlendirme ve örtü altı gibi tekniklerle Marmara ve İç Anadolunun uygun mikroklima alanlarına da denenerek yayılmaktadır.
Yaban mersininde verim; çeşide, bitkinin yaşına, bakım ve sulama koşullarına göre önemli ölçüde değişir. Kültür çeşitlerinde ocaklar (çalılar) genellikle dikimden sonraki üçüncü yıldan itibaren ürün vermeye başlar ve tam verime yaklaşık altıncı-yedinci yılda ulaşır. Olgun bir çalıdan alınan yıllık verim çeşide bağlı olarak yaklaşık 2-8 kg arasında değişebilir; iyi bakılan, verimli çeşitlerle bu miktar daha yükseğe çıkabilir. Dekara verim, dikim sıklığına göre farklılık gösterdiğinden tek bir kesin rakam vermek doğru olmaz. Verimi etkileyen başlıca etkenler şunlardır: toprak pH değerinin uygun asidik aralıkta tutulması, düzenli ve kaliteli sulama (özellikle klor içermeyen su tercihi), tozlaşmayı artırmak için farklı çeşitlerin bir arada dikilmesi, budama ve gübreleme uygulamaları ile ilkbahar geç donlarından korunma. Rakamlar yaklaşık değerlerdir ve yerel koşullara göre değişkenlik gösterir.
Yaban mersini, Türkiyede toplam üretim hacmi diğer meyvelere göre sınırlı olsa da birim değeri yüksek, katma değerli bir üründür. İç pazarda özellikle büyükşehirlerde marketler, manavlar ve organik ürün satış noktaları aracılığıyla taze olarak tüketilir; ayrıca dondurulmuş meyve, reçel, marmelat, meyve suyu ve gıda takviyesi olarak işlenir. Sağlıklı beslenme ve antioksidan içeriğine yönelik ilgi arttıkça iç tüketim talebi büyümektedir. İhracat açısından yaban mersini gelişen bir kalemdir; taze ve dondurulmuş formda dış pazarlara satış potansiyeli bulunmaktadır. Türkiyenin talebin bir bölümünü ithalat yoluyla, özellikle üretimin az olduğu dönemlerde karşıladığı da bilinmektedir. Ürünün ekonomik önemi, küçük arazilerde bile yüksek gelir sağlayabilmesi ve sözleşmeli üretim ile işleme sanayisine hammadde sunabilmesinden kaynaklanır. Somut üretim, ihracat ve ithalat rakamları için TÜİK ve Tarım ve Orman Bakanlığının güncel istatistiklerine başvurulması önerilir.
İkisi de Vaccinium cinsine ait akraba bitkilerdir. Türkiyede yaban mersini genellikle Karadeniz yaylalarında doğal yetişen yerli formu (likapa) tanımlar. Mavi yaban mersini ise ticari olarak yetiştirilen, iri meyveli kültür çeşitlerini (highbush blueberry) ifade eder. Halk arasında her ikisi de çoğu zaman yaban mersini adıyla anılır.
Yaban mersini asidik toprak isteyen bir bitkidir. En iyi gelişimi pH değeri yaklaşık 4,5 ile 5,5 arasında olan, organik maddece zengin, gevşek ve iyi drene olan topraklarda gösterir. Toprak yeterince asidik değilse kükürt, torf gibi materyallerle asitlendirme yapılması gerekir; aksi halde bitki demir alımında zorlanır ve gelişimi bozulur.
Kültür çeşitleri genellikle dikimden sonraki üçüncü yıldan itibaren meyve vermeye başlar. Bitki büyüdükçe verim artar ve tam verime yaklaşık altıncı-yedinci yılda ulaşır. Bu nedenle yaban mersini uzun ömürlü, sabır gerektiren bir yatırım bitkisidir; iyi bakıldığında bir ocak on yıllarca ürün verebilir.
Türkiyede yaban mersini üretiminin merkezi Doğu Karadeniz Bölgesidir. Rize, Trabzon, Artvin, Giresun, Ordu ve Samsun bu üretimde öne çıkan illerdir. Bölgenin serin ve nemli iklimi ile doğal olarak asidik toprakları ürünün gereksinimlerine çok uygundur.
Yaban mersini, birim alandan yüksek gelir sağlayabilen katma değerli bir üründür. Taze pazar değeri yüksektir ve dondurulmuş meyve, reçel, meyve suyu gibi işleme alanları vardır. Ancak ilk yatırım maliyeti, toprak asitlendirme ve tam verime geç ulaşma gibi etkenler nedeniyle kârlılık; doğru çeşit seçimi, uygun toprak ve iyi bakım koşullarına bağlıdır.
Yaban mersini, genellikle ilkbahar aylarında, don tehlikesi geçtikten sonra ekilir. Ayrıca sonbahar aylarında da ekim yapılabilir.
Yaban mersini, ekimden sonra genellikle 2-3 yıl içinde meyve vermeye başlar. Hasat dönemi ise çeşide ve iklime göre değişir.
Yaban mersini, asidik ve iyi drene edilmiş toprakları sever. Ayrıca ılıman iklimlerde daha iyi gelişim gösterir.
Yaban mersini, düzenli sulama gerektirir ancak toprakta su birikintisi olmamasına dikkat edilmelidir. Sulama sıklığı iklim ve toprak koşullarına bağlı olarak değişir.
Yaban mersini, birçok farklı çeşide sahiptir. Bu çeşitler, meyve boyutu, tat, olgunlaşma zamanı gibi özelliklere göre farklılık gösterir.
Yaban mersini için en sık görülen hastalıklar arasında külleme ve bakteriyel yanıklık bulunur. Ayrıca böcek zararlıları olarak örümcek akarları ve yaprak bitleri de sorun yaratabilir.
Yaban mersini bitkileri, düzenli olarak budanmalıdır. Budama işlemi, bitkinin sağlıklı gelişimini destekler ve verimliliği artırır.
Yaban mersini meyveleri, serin ve kuru bir ortamda saklanmalıdır. Ayrıca buzdolabında da taze kalmalarını sağlamak için uygun bir şekilde muhafaza edilebilir.
Yaban mersini, hem açık alanda hem de sera içinde yetiştirilebilir. Ancak açık alan, bitkinin doğal gelişimi için daha uygun şartlar sunar.
Yaban mersini, toprak sağlığını korumak için münavebe uygulamasına ihtiyaç duyar. Farklı bitkilerle rotasyon yapmak, hastalık riskini azaltır.
Yaban mersini verimi, çeşide, iklime ve bakım koşullarına bağlı olarak değişir. İyi bir bakım ile verim artırılabilir.
Yaban mersini organik olarak yetiştirilirken, kimyasal gübreler ve pestisitler kullanılmamalıdır. Doğal gübreler ve biyolojik kontrol yöntemleri tercih edilmelidir.
Yaban mersini hasat edildikten sonra hemen işlenmelidir. Meyveler, yıkanmalı ve uygun şekilde paketlenmelidir.
Yaban mersini, genellikle arılar ve diğer polinatörler tarafından tozlaşır. Bu nedenle, çevrede polinatörlerin bulunması önemlidir.
Yaban mersini, belirli bir soğuk havaya dayanabilir ancak aşırı dondan etkilenebilir. Çeşide göre soğuğa dayanıklılık değişiklik gösterir.
Yaban mersini, tohum, çelik veya daldırma yöntemi ile çoğaltılabilir. Her yöntem, farklı başarı oranları ve süreler gerektirir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel yaban mersini ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Yaban Mersini Yaban Mersini Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
