Menü
Kuşburnu, yabani gül (Rosa canina ve akraba türler) bitkisinin olgunlaşınca kırmızıya dönen etli meyvesidir. Türkiye kırsalının doğal florasında kendiliğinden yetişen, çalı formundaki bu bitki uzun yıllardır köylerde toplanarak marmelat, pekmez, çay, pestil, reçel ve şurup gibi geleneksel ürünlere dönüştürülür. Yüksek C vitamini içeriği ve doğal antioksidan zenginliğiyle tanınan kuşburnu, hem gıda hem de bitkisel ürün sanayisi için önemli bir hammaddedir. Türkiye tarımında kuşburnunun özel bir yeri vardır çünkü büyük ölçüde doğadan toplama yoluyla elde edilir ve dağ köylerinde ek gelir kaynağı oluşturur. Son yıllarda kültüre alma, seçilmiş klonlarla bahçe kurma ve dikensiz çeşit geliştirme çalışmaları da yürütülmektedir. Özellikle Gümüşhane başta olmak üzere Kuzeydoğu Anadolu yöresinde kuşburnu, yöresel kimliğin ve tarımsal ekonominin simgesi hâline gelmiştir. Coğrafi işaret tescilleri ve yöresel markalaşma çalışmaları, ürünün katma değerini artırmakta ve kırsal kalkınmaya katkı sağlamaktadır.
Kuşburnu, Türkiye'nin serin ve yüksek rakımlı iç ve doğu kesimlerinde doğal olarak en yoğun şekilde bulunur. Başlıca üretim ve toplama alanı Kuzeydoğu Anadolu'da Gümüşhane ilidir; Gümüşhane kuşburnu marmelatı yöreyle özdeşleşmiştir. Bunun yanında Bayburt, Erzincan, Erzurum, Sivas, Kars ile Doğu Anadolu ve Karadeniz'in iç kesimleri önemli yörelerdir. İç Anadolu'da Kayseri, Yozgat ve çevresi ile İç Batı Anadolu'da Isparta, Burdur ve Afyonkarahisar yörelerinde de yaygın olarak toplanır. Bu bölgelerin uygun olmasının nedeni kuşburnunun soğuğa ve kurağa dayanıklı, mütevazı topraklarda bile yetişebilen dayanıklı bir çalı olmasıdır. Kışın yeterli soğuklama ihtiyacını karşılayan karasal iklim, yazın parlak güneşli ve nispeten kurak koşullar meyvenin renk ve C vitamini birikimini destekler. Bitki, taşlı, kireçli, eğimli ve verimsiz yamaç arazilerde, orman kenarlarında ve mera sınırlarında dahi tutunabildiği için diğer kültür bitkilerinin yetişmediği marjinal alanlar kuşburnu için elverişlidir.
Kuşburnunun büyük bölümü doğadan toplama yoluyla elde edildiği için verim, kültür bahçelerine göre bitki başına daha değişkendir. Doğal ortamda olgun bir çalıdan yaklaşık birkaç kilogramdan on kilograma kadar taze meyve toplanabilir. Kültüre alınmış, seçilmiş klonlarla kurulan bahçelerde bakım koşullarına ve dikim sıklığına bağlı olarak dekardan yaklaşık birkaç yüz kilogram ile birkaç ton arasında taze meyve alınabildiği ifade edilmektedir; bu değerler yaklaşık aralıklardır ve çeşide, yaşa ve bakıma göre önemli ölçüde değişir. Verimi etkileyen başlıca etkenler arasında bitkinin yaşı ve tacın gelişmişliği, çeşit veya seçilmiş klonun genetik özellikleri, ilkbahar çiçeklenme döneminde don zararı, tozlaşma koşulları, budama ve seyreltme uygulamaları, toprak nemi ve rakım yer alır. Kuru ve sıcak geçen yıllarda meyve iriliği düşerken, dengeli nem ve uygun soğuklama alan yıllarda hem verim hem de meyve kalitesi artar. Toplama zamanının doğru seçilmesi de pazarlanabilir verimi doğrudan etkiler.
Kuşburnu, Türkiye'de öncelikle iç pazara yönelik olarak marmelat, reçel, pekmez, çay, şurup ve toz gibi ürünlere işlenir. İç tüketimde geleneksel kahvaltılık marmelat ve bitki çayı formunda güçlü bir talep vardır; ayrıca gıda takviyesi ve doğal ürün pazarında C vitamini kaynağı olarak değerlendirilir. Ürünün önemli bir kısmı kurutulmuş meyve, meyve kabuğu, çekirdek ve toz hâlinde ihraç edilir; kuşburnu çekirdeğinden elde edilen yağ ve kabuk unu kozmetik ile bitkisel ürün sanayisinde talep görür. Türkiye, doğal kuşburnu potansiyeli yüksek ülkelerden biri olarak dış pazarlarda hammadde ve yarı işlenmiş ürün tedarikçisi konumundadır. İhracatta katma değeri yüksek işlenmiş ürünlere yönelmek, dağ köylerinde toplayıcılar için gelir yaratmakta ve kırsal ekonomiyi desteklemektedir. Coğrafi işaret tescili ve yöresel markalaşma, özellikle Gümüşhane menşeli ürünlerin pazar değerini yükseltmektedir. Kesin üretim, ihracat ve ithalat rakamları için Tarım ve Orman Bakanlığı ile TÜİK verilerinin güncel olarak incelenmesi önerilir.
Kuşburnu, yabani gül olarak da bilinen Rosa canina ve akraba gül türlerinin olgunlaşınca kırmızıya dönen etli meyvesidir. Dikenli çalı formundaki bu bitki Türkiye kırsalında doğal olarak yaygın şekilde bulunur ve meyveleri genellikle sonbaharda elle toplanır.
Kuşburnu Türkiye'nin serin ve yüksek rakımlı yörelerinde yaygındır; en çok özdeşleştiği il Gümüşhane'dir. Bunun yanında Bayburt, Erzincan, Erzurum, Sivas, Kars gibi Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu illeri ile Isparta ve İç Anadolu'nun çeşitli yörelerinde de bolca toplanır.
Kuşburnu genellikle sonbaharda, meyveler tam olgunlaşıp parlak kırmızı renge döndüğünde toplanır. İlk hafif donlardan sonra meyvenin yumuşaması toplamayı ve işlemeyi kolaylaştırdığı için birçok yörede toplama eylül sonundan kasıma kadar sürer. Doğru zamanda toplama, hem lezzet hem de kalite açısından önemlidir.
Kuşburnu meyvesi, doğal olarak yüksek oranda C vitamini ve antioksidan bileşikler içermesiyle bilinir. Bu özelliği nedeniyle geleneksel olarak çay, marmelat ve şurup gibi ürünlerde değerlendirilir. İçerik değeri türe, yetişme koşullarına ve kurutma yöntemine göre değişebilir.
Kuşburnu en çok marmelat, reçel, pekmez, pestil, çay, şurup ve toz olarak işlenir. Ayrıca çekirdeğinden elde edilen yağ ve kabuk unu, kozmetik ve bitkisel ürün sanayisinde kullanılır. Gümüşhane kuşburnu marmelatı, yöresel kimliğiyle öne çıkan tanınmış bir üründür.
Kuşburnu genellikle bahar aylarında, don tehlikesi geçtikten sonra ekilir. Ekim için en uygun zaman, toprak sıcaklığının 10-15 dereceye ulaştığı dönemdir.
Kuşburnu hasadı, ekimden sonra yaklaşık 1-2 yıl içinde başlar. Hasat zamanı, meyvelerin olgunlaşmasıyla birlikte yaz sonu ve sonbahar başına denk gelir.
Kuşburnu, iyi drene edilmiş, hafif asidik veya nötr toprakları tercih eder. Ilıman iklimlerde daha iyi gelişir, ancak soğuk ve sıcak hava koşullarına da dayanıklıdır.
Kuşburnu, toprak kurudukça sulanmalıdır. Özellikle çiçeklenme ve meyve gelişimi dönemlerinde sulama sıklığı artırılmalıdır.
Kuşburnu çeşitleri arasında Rosa canina, Rosa rugosa ve Rosa gallica gibi türler bulunmaktadır. Her çeşit, iklim ve toprak koşullarına göre farklı özellikler gösterir.
Kuşburnu bitkisinde en sık görülen hastalıklar arasında külleme ve kök çürüklüğü bulunmaktadır. Ayrıca, yaprak bitleri ve thrips gibi zararlılar da bu bitkiye zarar verebilir.
Kuşburnu bitkisi, ilkbaharda, çiçeklenmeden önce budanmalıdır. Bu işlem, bitkinin daha sağlıklı ve güçlü bir şekilde gelişmesine yardımcı olur.
Kuşburnu meyveleri, serin ve kuru bir ortamda saklanmalıdır. Ayrıca, taze meyveler buzdolabında 1-2 hafta boyunca saklanabilir.
Kuşburnu, serada daha kontrollü koşullarda yetiştirilebilirken, açık alanda doğal iklim koşullarına maruz kalır. Sera, bitkinin hastalıklara karşı daha az etkilenmesini sağlar.
Kuşburnu, diğer bitkilerle rotasyona sokulmalıdır. Özellikle baklagillerle yapılan münavebe, toprak verimliliğini artırır.
Kuşburnu verimi, çeşit, iklim ve bakım koşullarına göre değişir. Doğru bakım ve uygun iklim koşulları verimi artıracaktır.
Kuşburnu organik olarak yetiştirilirken, kimyasal gübre ve ilaçlar kullanılmaz. Doğal gübreler ve biyolojik mücadele yöntemleri tercih edilmelidir.
Kuşburnu hasat edildikten sonra, meyveler hemen işlenmeli veya tüketilmelidir. İşlenmeden önce meyvelerin temizlenmesi ve gerekli durumlarda kurutulması gerekir.
Kuşburnu tozlaşması, genellikle arı ve diğer polinatörler tarafından sağlanır. Bitkiler arasında yeterli mesafe bırakmak, tozlaşma verimliliğini artırır.
Kuşburnu, soğuk havalara ve dona oldukça dayanıklıdır. Ancak, genç bitkilerin don olaylarından korunması gerekmektedir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel kuşburnu ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Kuşburnu Kuşburnu Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
