Menü
Zeytin, Türkiye'nin Akdeniz iklimini paylaşan hemen her kıyı kuşağında yetişen ve çeşitleri kullanım amacına göre keskin biçimde ayrışan bir üründür. Zeytin çeşitleri en temelde sofralık, yağlık ve çift amaçlı (hem sofraya hem yağa) olarak sınıflandırılır; bu ayrım tanenin iriliği, et/çekirdek oranı ve yağ verimiyle doğrudan ilgilidir. Sofralık çeşitler genellikle iri taneli, düşük acılıkta ve salamura ya da yeşil kırma için uygundur; yağlık çeşitlerde ise tane küçük olabilir ama yağ oranı yüksektir. Coğrafya çeşit dağılımını belirler: Marmara ve Güney Marmara Gemlik ile anılırken, Kuzey Ege Ayvalık (Edremit), Orta ve Güney Ege Memecik ve Domat, Güneydoğu Anadolu Kilis ve Nizip yağlık tipleri, Akdeniz kıyısı ise Ulak çeşitleriyle öne çıkar. Hasat zamanı da çeşide göre değişir; erken hasatta yeşil, meyvemsi ve daha keskin yağlar; geç hasatta olgun, yumuşak yağlar elde edilir. Aşağıda Türkiye'de gerçekten tescilli veya yaygın olarak yetiştirilen başlıca zeytin çeşitleri, ayırt edici özellikleriyle birlikte tanıtılmıştır.
Marmara ve özellikle Bursa Gemlik yöresiyle özdeşleşmiş, siyah sofralık zeytinin en tanınmış çeşididir. Oval, orta iri tanesi, ince kabuğu ve yüksek yağ oranıyla salamura ve yağlık kullanıma çok uygundur. Olgunlaştıkça parlak siyaha döner, eti yumuşaktır.
Kuzey Ege'nin Ayvalık ve Edremit körfezinin ana çeşidi olup ağırlıklı yağlık, kısmen sofralık kullanılır. Erken hasatta çıkarılan yeşil, meyvemsi ve hafif acı yağıyla ünlüdür. Tanesi orta iri, uçları sivri, olgunlukta koyu mora dönerdir.
Aydın, Muğla ve İzmir çevresinin en yaygın çift amaçlı çeşididir. Hem yüksek yağ verimi hem de sofralık değerlendirme imkanı sunar. Yaprakları geniş, tanesi orta boydur; yağı dengeli aromalı olduğu için Ege sızma yağlarının büyük bölümünü oluşturur.
Manisa Akhisar yöresinin iri, yeşil sofralık çeşididir. Adını iri ve yuvarlakça tanesinden alır; et oranı yüksek, çekirdeği görece küçüktür. Düşük yağ, düşük acılıkta olduğu için yeşil kırma ve dolgulu (dolmalık) zeytin üretiminde tercih edilir.
Manisa Akhisar bölgesine özgü, iri taneli siyah sofralık çeşittir. Olgunlaşınca koyu renk alır, eti bol ve lezzetlidir. Salamura ve gemlik tipi sele zeytini yapımında değerlendirilir.
İzmir Karaburun ve Urla çevresinde yetişen, adından da anlaşıldığı gibi erken olgunlaşan bir çeşittir. Dalında iken buruşup tatlanan ünlü hurma zeytini bu çeşitten elde edilir. Hem sofralık hem yağlık olarak kullanılabilir.
Mersin ve Adana çevresinin çift amaçlı çeşididir. Düzenli ve bol ürün vermesiyle bilinir; yağ oranı yüksektir ve sofralık olarak da işlenir. Akdeniz kıyı bahçelerinin temel çeşitlerinden biridir.
Mersin yöresine özgü, iri ve yuvarlak taneli sofralık çeşittir. Adındaki 'topak' iri ve yuvarlakça tane biçimini anlatır. Et oranı yüksek olduğu için salamura sofralık olarak değerlendirilir.
Güneydoğu Anadolu'da Kilis ve çevresinde yetişen, yüksek yağ verimiyle öne çıkan yağlık çeşittir. Sıcak ve kurak koşullara dayanıklıdır; küçük ama yağca zengin tanesiyle bölge sızma yağ üretiminin belkemiğidir.
Gaziantep Nizip yöresinin geleneksel yağlık çeşididir. Kurağa dayanıklı, verimli bir çeşit olup bölgenin yaygın yağ üretiminde kullanılır. Tanesi orta boy, yağı yoğun aromalıdır.
Hatay yöresine özgü, ucu hafif kancalı görünümüyle tanınan çeşittir. Hem sofralık hem yağlık olarak değerlendirilir; bölgede çokça yeşil kırma zeytin ve yöresel yağ olarak tüketilir.
Hatay ve Güneydoğu Anadolu'da yetişen yağlık ağırlıklı yerel çeşittir. Yüksek yağ oranı ve bölgeye uyumuyla bilinir; yöresel sızma yağ üretiminde kullanılır.
Ege ve Marmara geçiş kuşağında görülen, tane ucundaki hafif eğri burun benzeri çıkıntısıyla tanınan çeşittir. Ağırlıklı yağlık olmakla birlikte bazı yörelerde sofralık olarak da işlenir.
İspanya kökenli olmakla birlikte Türkiye'nin Ege ve Marmara bölgelerinde de yetiştirilen iri, yeşil sofralık çeşittir. Yuvarlakça iri tanesi ve yüksek et oranıyla çekirdeği çıkarılmış dolgulu sofralık zeytin üretiminde tercih edilir.
Sofralık çeşitler (Domat, Uslu, Büyük Topak Ulak gibi) iri taneli, yüksek et oranlı ve düşük acılıkta olup salamura ve kırma için uygundur. Yağlık çeşitler (Kilis Yağlık, Nizip Yağlık, Ayvalık gibi) daha küçük taneli olabilir ama yağ oranı yüksektir. Gemlik, Memecik ve Sarı Ulak gibi çeşitler hem sofraya hem yağa uygun çift amaçlıdır.
Kuzey Ege'de Ayvalık (Edremit), Ege genelinde Memecik, Güneydoğu'da Kilis Yağlık ve Nizip Yağlık yüksek yağ verimiyle bilinir. Erken hasatta bu çeşitlerden yeşil ve meyvemsi sızma yağlar, geç hasatta daha yumuşak yağlar elde edilir.
Ünlü hurma zeytini, İzmir Karaburun ve Urla çevresinde yetişen Erkence çeşidinden elde edilir. Tane dalında iken doğal olarak buruşup tatlanır, böylece acılığını kendiliğinden kaybeder.
Gemlik, oval ve orta iri tanesi, ince kabuğu, yüksek yağ oranı ve kolay salamura olması sayesinde hem sofralık siyah zeytin hem de yağlık olarak değerlendirilebilir. Bu çift kullanım esnekliği ve dengeli lezzeti onu Türkiye'de en tanınan çeşit yapar.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü. Çeşit özellikleri bölge ve koşullara göre değişebilir.
Aradığınız zeytin çeşidini Harman üzerinde bulun ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Zeytin İlanları Zeytin Üreticileri Zeytin Fiyatları Zeytin Yetiştiriciliği Tüm Zeytin BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
