Brüksel Lahanası Yetiştiriciliği

Brüksel Lahanası hakkında

Brüksel lahanası (Brassica oleracea var. gemmifera), gövde boyunca yaprak koltuklarında oluşan küçük ve sıkı başlarıyla tanınan, serin iklim seven bir lahanagil sebzesidir. Anavatanı Kuzey Avrupa ve Baltık kıyıları olan bu tür, Türkiye'de henüz tarla ölçeğinde yaygın olmasa da büyük şehirlerin pazarlarında, otel ve restoran mutfaklarında talep gören niş bir üründür. Bu durum, doğru bölgeyi ve dönemi seçen üretici için önemli bir fırsat anlamına gelir. Türkiye'de Brüksel lahanası için en uygun alanlar, yazları çok sıcak geçmeyen ve sonbaharı uzun olan kesimlerdir. Marmara ve Karadeniz'in serin yüksek yörelerinde, İç Anadolu'da ise sonbahar dönemine denk getirilen ekimlerle başarılı sonuç alınabilir. Atatürk Üniversitesi'nin Erzurum'daki araştırma istasyonunda yürütülen çalışmalar, yarı kurak ve yüksek rakımlı koşullarda dahi yetiştiriciliğin mümkün olduğunu, ancak Anadolu topraklarında yaygın görülen bor eksikliğinin verim ve kaliteyi etkileyebileceğini ortaya koymuştur. Bitkinin en belirgin özelliği soğuğa dayanıklılığıdır. Optimum gelişme sıcaklığı 15-18 derece olmakla birlikte, özellikle geççi çeşitler hafif donları sorunsuz atlatır. Hatta başların hafif don gördüğü dönemlerde toplanması, tadın belirginleşmesini ve kalitenin artmasını sağlar. Bu sayede hasat sonbahardan kışa kadar uzanabilir ve diğer sebzelerin azaldığı dönemde pazara taze ürün sunma imkanı doğar. Uzun bir vejetasyon dönemine sahip olan Brüksel lahanası, sabır ve düzenli bakım isteyen bir üründür. Fide döneminden hasada kadar dengeli sulama, düzenli besleme ve hastalık-zararlı takibi ihmal edilmemelidir. Bu rehberde ekim zamanından hasada, hastalık ve zararlılardan kültürel önlemlere kadar Türkiye koşullarına uygun temel bilgileri bulacaksınız. Verilen değerler genel rehber niteliğindedir; bölgenizin koşulları için il veya ilçe tarım müdürlüğüne danışmanız önerilir.

Ekim zamanı ve tohum

Brüksel lahanası serin iklim sebzesi olduğundan ekim zamanı bölgeye göre değişir. Ege gibi ılıman bölgelerde tohumlar genellikle Haziran-Temmuz aylarında, İç Anadolu'da ise Nisan ayı sonlarında fide tavalarına serpme veya sıra usulü ekilir. Amaç, başların oluşum ve hasat döneminin serin sonbahar-kış aylarına denk gelmesini sağlamaktır. Fideler uygun boya geldiğinde tarlaya şaşırtılır. Dikim aralık ve mesafesi 70-90 x 45-60 cm olarak uygulanır; bitki iri geliştiği için seyrek dikim havalanmayı artırır ve hastalık riskini azaltır.

Üretim fide ile yapılır. Tohumlar önce hazırlanan fide tavalarına ekilir, çıkış sonrası seyreltme ve havalandırma ile sağlıklı, tıknaz fideler elde edilir. Birim alana fazla tohum atmaktan kaçınılmalı, fidelere yeterli ışık ve hava verilmelidir; sık ve havasız fidelikler mildiyö gibi hastalıklara zemin hazırlar. Erkenci ve geççi çeşitler bulunur; geççi çeşitler soğuğa daha dayanıklıdır ve uzun hasat dönemi için tercih edilir. Çeşit seçimi yaparken bölgenizin ilk don tarihini ve sezon uzunluğunu göz önünde bulundurun.

Gübreleme

Brüksel lahanası organik maddece zengin, iyi drene olan, derin topraklardan hoşlanan ve uzun süre toprakta kalan bir sebzedir; bu nedenle dengeli beslenmesi önemlidir. Gelişme döneminde azot ihtiyacı belirgindir, fosfor ve potasyum başların sıkı ve kaliteli oluşumunu destekler. Anadolu topraklarında yaygın görülen bor eksikliği verim ve kaliteyi düşürebilir. Doğru gübre cinsi ve miktarı için mutlaka toprak analizi yaptırılmalı ve sonuçlar il/ilçe tarım müdürlüğü ya da ziraat mühendisi ile değerlendirilmelidir. Bu rehberde spesifik gübre dozu verilmemektedir.

Sulama

Brüksel lahanası düzenli ve dengeli neme ihtiyaç duyar; kuraklık başların kalitesini ve büyüklüğünü olumsuz etkiler. Toprak su tutma kapasitesine göre, kurak dönemlerde haftalık aralıklarla sulama yapılması önerilir. Aşırı ve sık sulamadan kaçınılmalıdır, çünkü fazla nem mildiyö gibi mantari hastalıkların gelişimini kolaylaştırır. Sulama yönteminde damla sulama, yaprakları ıslatmadığı ve suyu kök bölgesine verdiği için tercih edilir; bu yöntem hem su tasarrufu sağlar hem de hastalık baskısını azaltır. Sabah saatlerinde sulama, gün içinde yüzeyin kurumasına imkan tanır.

Yaygın hastalık ve zararlılar

Hastalıklar

• Lahana Mildiyösü (Peronospora parasitica): Yapraklarda önce sarımsı lekeler oluşur; yaprak alt yüzeyinde gri-kirli beyaz renkte küf tabakası görülür. Nemli ve havasız koşullarda hızla yayılır, fide döneminde özellikle zararlıdır.
• Kara Çürüklük (Xanthomonas): Yaprak kenarlarından başlayan V şeklinde sarımsı solgunluk ve damarlarda kararma görülür. İlerleyen dönemde dokular kurur, bitki gelişimi geriler ve başlarda kalite düşer.

Zararlılar

• Lahana Kelebeği (Pieris brassicae): Larvalar önce yaprak damarları üzerinde yüzeysel beslenir, sonra yaprakları yiyerek yalnızca kalın damarları bırakır. Şiddetli zararda bitki çıplak kalır ve başların gelişimi durur.
• Lahana Göbek Kurdu: Larva bitkinin göbek (büyüme noktası) kısmına girerek galeri açar; iç dokular zarar görür, gelişme noktası tahrip olduğunda başlar deforme olur veya hiç oluşmaz.
• Yaprak Bitleri (Afitler): Yaprakların alt yüzünde koloniler halinde bulunur, bitki özsuyunu emerek yaprakların kıvrılmasına ve sararmasına yol açar. Salgıladıkları tatlımsı madde üzerinde is mantarı gelişebilir.

Brüksel Lahanası hastalıkları ve zararlılarının belirtileri ve önlemleri ›

Hasat

Hasat, alttan yukarıya doğru kademeli yapılır. İdeal toplama zamanı, yaprak koltuklarındaki başların sıkılaşıp yaklaşık 2-2,5 cm çapa ulaştığı dönemdir. Önce gövdenin alt kısmındaki olgunlaşan başlar elle koparılır, üsttekiler olgunlaştıkça toplamaya devam edilir; bu sayede hasat sonbahardan kışa kadar uzar. En kaliteli başlar, gündüzleri güneşli, geceleri hafif don görülen dönemlerde elde edilir, çünkü soğuk başların tadını belirginleştirir. Ortalama verim çeşide göre değişmekle birlikte iri başlı çeşitlerde dekara 1-2 ton, küçük başlı çeşitlerde 3 tona kadar çıkabilir.