Menü
Zerdali, kültür kayısısının (Prunus armeniaca) çekirdekten yetişen yabani ya da yarı yabani biçimidir. Meyveleri kültür kayısısına göre daha küçük, çoğunlukla daha ekşi ve buruk, çekirdeği ise sıklıkla acı ya da tatlı olabilir. Türkiye tarımında zerdalinin en büyük önemi, kayısı fidanı üretiminde anaç (çöğür) olarak kullanılmasıdır; kayısı bahçeleri büyük ölçüde zerdali çöğürlerine yapılan aşı ile kurulur. Anadolu'da yol kenarlarında, tarla sınırlarında ve bahçe aralarında kendiliğinden yetişen zerdali ağaçları yaygındır. Meyvesi taze olarak tüketilebildiği gibi kurutularak, pekmez, marmelat ve reçel yapımında da değerlendirilir. Çekirdek içi (kayısı içi/badem) ise gıda ve kozmetik sanayisinde kullanılır. Zerdali, kayısı üretiminin biyolojik temelini oluşturması, kurağa ve kötü toprak koşullarına dayanıklılığı ve kırsalda ek gelir sağlaması bakımından Türkiye kayısı ekonomisinin görünmeyen ama kritik bir halkasıdır.
Zerdali, kayısının yayılış gösterdiği hemen her bölgede, özellikle de kayısı üretiminin yoğun olduğu illerde bulunur. Türkiye kayısı üretiminin merkezi olan Malatya ve çevresi, aynı zamanda zerdali çöğürünün en yaygın kullanıldığı bölgedir; kayısı fidanları büyük oranda buradaki zerdali anaçlarına aşılanır. Bunun yanında Elazığ, Malatya, Erzincan, Iğdır, Kahramanmaraş, Mersin (Mut), Isparta ve Ege ile İç Anadolu'nun geçiş kuşaklarında zerdali ağaçlarına rastlanır. Zerdali kurağa ve fakir topraklara kayısıdan daha dayanıklı olduğu için tarla kenarlarında, bahçe sınırlarında ve dağ eteklerinde kendiliğinden yetişebilir. Yabani karakterli olması ve çekirdekten kolay çoğalması nedeniyle çoğu zaman planlı bir bahçe ürünü değil, doğal olarak dağılmış bir ağaç topluluğu biçiminde görülür.
Zerdali çoğunlukla planlı bahçe üretimi yapılan bir ürün olmadığından, TÜİK istatistiklerinde genellikle kayısı üretimi içinde değerlendirilir ve ayrı bir zerdali verim rakamı düzenli olarak yayımlanmaz. Kendiliğinden yetişen tek ağaçlarda verim, ağacın yaşına, bakım durumuna ve iklim koşullarına göre değişir; genç ağaçlarda düşükken olgun ağaçlarda yıllık meyve verimi ağaç başına yaklaşık birkaç on kilogram düzeyine kadar çıkabilir. Meyve iriliği ve çekirdek içi oranı da ağaçtan ağaca farklılık gösterir. Kesin ve tek bir dekar verimi vermek doğru olmaz; sağlıklı rakam için ilinizdeki İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ya da TAGEM'in kayısı yetiştiriciliği verilerine başvurmak en doğrusudur.
Zerdalinin ekonomik değeri iki yönlüdür. Birincisi ve en önemlisi, kayısı fidancılığında anaç olarak kullanılmasıdır; bu yönüyle Türkiye'nin dünya lideri olduğu kuru kayısı üretiminin altyapısını oluşturur. İkincisi, meyvesinin ve çekirdek içinin değerlendirilmesidir. Zerdali meyvesi taze tüketilir, kurutulur, pekmez ve marmelata dönüştürülür; çekirdek içi (kayısı içi) ise gıda ve kozmetik sektöründe kullanılır. Ticaret çoğunlukla yerel ve iç piyasa düzeyindedir; zerdali kendi başına büyük bir ihracat kalemi olarak değil, kayısı ürün grubunun bir parçası olarak öne çıkar. Kayısı çekirdeği ve içi Türkiye'nin ihracat kalemleri arasındadır. Güncel ve rakamsal ticaret verileri için TÜİK dış ticaret istatistikleri ile Ticaret Bakanlığı verilerine bakılması önerilir.
Zerdali ve kayısı botanik olarak aynı türdür (Prunus armeniaca). Zerdali, çekirdekten yetişen yabani ya da yarı yabani biçimdir; meyveleri genellikle daha küçük, daha ekşi ve buruktur. Kültür kayısısı ise seçilmiş, iri ve tatlı meyveli çeşitlerin aşı ile çoğaltılmasıyla elde edilir. Yani her kayısının atası bir bakıma zerdalidir.
Zerdali çekirdekten kolay çimlenir, kurağa ve fakir topraklara dayanıklı güçlü bir kök sistemi geliştirir. Bu nedenle kayısı fidancılığında anaç (çöğür) olarak yaygın kullanılır; istenen kayısı çeşidi bu zerdali çöğürüne aşılanarak dayanıklı ve verimli kayısı ağaçları elde edilir.
Zerdali çekirdeğinin içi tatlı ya da acı olabilir. Tatlı içler badem gibi tüketilebilir. Acı çekirdek içleri amigdalin içerdiğinden çok miktarda çiğ tüketildiğinde sağlık açısından risklidir. Acı çekirdek içinin fazla ve bilinçsiz tüketiminden kaçınmak gerekir.
Zerdali kurağa ve kötü toprak koşullarına kayısıdan daha dayanıklıdır; tarla kenarları, bahçe sınırları ve dağ eteklerinde kendiliğinden yetişebilir. Soğuğa dayanımı iyidir ancak kayısı gibi erken çiçek açtığı için ilkbahar geç donları çiçeklerine zarar verebilir.
Zerdali meyvesi taze olarak tüketilebilir, kurutularak kuru meyve haline getirilebilir; ayrıca pekmez, marmelat, reçel ve komposto yapımında kullanılır. Çekirdek içi de gıda ve kozmetik alanında değerlendirilir. Ekşi ve buruk karakteri nedeniyle çoğunlukla taze yerine işlenmiş ürünlerde tercih edilir.
Zerdali, genellikle ilkbahar aylarında, don tehlikesi geçtikten sonra ekilir. Toprak ısısının uygun olduğu dönemler tercih edilmelidir.
Zerdali meyveleri, ekimden itibaren yaklaşık 4-5 ay sonra olgunlaşır. Hasat zamanı, iklim koşullarına ve çeşide göre değişiklik gösterebilir.
Zerdali, iyi drene edilmiş, hafif asidik veya nötr toprakları sever. Ilıman iklimlerde daha iyi gelişim gösterir.
Zerdali, özellikle meyve gelişim döneminde düzenli sulama gerektirir. Toprağın nem durumuna göre sulama sıklığı ayarlanmalıdır.
Zerdali çeşitleri arasında acı çekirdekli ve tatlı çekirdekli olanlar bulunur. Her çeşidin kendine has özellikleri ve lezzet profilleri vardır.
Zerdali ağaçları, sağlıklı bir gelişim için düzenli olarak budanmalıdır. Budama, genellikle kış aylarında yapılır ve ağacın iç gölgesinin açılması hedeflenir.
Zerdali meyveleri, serin ve kuru bir ortamda saklanmalıdır. Uzun süreli saklama için buzdolabında muhafaza etmek faydalıdır.
Zerdali, açık alanda yetiştirilmeye daha uygundur. Ancak, soğuk iklimlerde sera koşulları tercih edilebilir.
Zerdali, aynı toprakta sürekli olarak yetiştirilmemelidir. Diğer meyve ağaçları veya tahıllarla dönüşümlü ekim yapılması önerilir.
Zerdali'nin verimi, çeşidine, iklim koşullarına ve bakım şartlarına göre değişir. Düzenli bakım ve uygun şartlar sağlandığında verim artışı gözlemlenir.
Zerdali organik olarak yetiştirilirken, kimyasal gübre ve ilaçlar yerine doğal yöntemler kullanılmalıdır. Toprak sağlığına dikkat edilmeli ve organik malç kullanılmalıdır.
Hasat sonrası zerdali meyveleri, hemen işlenmeli veya saklanmalıdır. İşleme sürecinde hijyenik koşullara dikkat edilmesi önemlidir.
Zerdali tozlaşması, genellikle arılar ve diğer polinatörler tarafından sağlanır. Farklı çeşitlerin bir arada bulunması, tozlaşmayı artırır.
Zerdali, soğuk hava koşullarına karşı orta düzeyde dayanıklıdır. Ancak, aşırı soğuklar meyve gelişimini olumsuz etkileyebilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM).
Harman üzerinde güncel zerdali ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Zerdali Zerdali Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
