Menü
Yonca (Medicago sativa), baklagiller familyasından çok yıllık, derin köklü bir yem bitkisidir. Yüksek protein içeriği, sindirilebilirliği ve bir kez ekildikten sonra yıllarca ürün vermesi nedeniyle çoğu zaman yem bitkilerinin kraliçesi olarak anılır. Türkiye tarımında yonca, hayvancılığın en önemli kaba yem kaynaklarından biridir ve süt ile besi hayvancılığının verimliliğinde belirleyici rol oynar. Ülkemizde kaliteli kaba yem açığı bulunması, yonca üretimini stratejik hale getirmekte, bu nedenle yem bitkileri ekimi tarımsal destekler kapsamında teşvik edilmektedir. Yonca, toprağa kök yumrularındaki bakteriler yoluyla azot bağlayarak toprak verimliliğini artırır ve ekim nöbetinde kendinden sonra gelen ürünler için olumlu bir ön bitki görevi görür. Sulanabilen alanlarda yılda birkaç kez biçilerek yüksek verim vermesi, hem taze ot hem kuru ot hem de silaj olarak değerlendirilebilmesi, yoncayı üretici için ekonomik değeri yüksek bir bitki kılar. Erozyonla mücadele ve arıcılık için nektar kaynağı olması da yoncanın tarımsal ekosistemdeki çok yönlü katkılarındandır.
Yonca, Türkiye genelinde sulanabilen tarım alanlarının bulunduğu hemen her bölgede yetiştirilebilir; ancak üretim özellikle İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Ege bölgelerinde yoğunlaşır. İç Anadolu'da Konya, Aksaray, Karaman ve Niğde çevresi, sulama imkânı olan ovalarda geniş yonca alanlarına sahiptir. Doğu Anadolu'da Erzurum, Kars, Ağrı, Iğdır ve Van gibi iller, hayvancılığın yoğun olduğu bölgeler olmaları nedeniyle yem ihtiyacını karşılamak için önemli yonca üretim merkezleridir. Ege ve Akdeniz'in sulanan taban arazilerinde, yumuşak iklim sayesinde biçim sayısı artar ve verim yükselir. Yoncanın bu bölgelerde tercih edilmesinin başlıca nedenleri; derin köklü yapısının kurağa dayanıklılık sağlaması, sulamaya çok iyi tepki vermesi, tuzlu ve kireçli topraklara belirli ölçüde uyum göstermesi ve hayvancılığın yaygın olduğu yörelerde yerinde kaba yem üretimine imkân tanımasıdır. Verimli, derin, iyi drene olan ve nötr ile hafif alkali topraklarda en yüksek performansı gösterir.
Yoncada verim; sulama, biçim sayısı, çeşit, toprak yapısı, iklim ve bakım koşullarına göre önemli farklılıklar gösterir. Sulanan koşullarda yonca vejetasyon dönemi boyunca genellikle birkaç kez (çoğunlukla yaklaşık 3 ila 6 biçim) hasat edilebilir; ılıman ve uzun büyüme mevsimine sahip yörelerde biçim sayısı artar. Yıllık toplam kuru ot verimi, iyi yönetilen sulu koşullarda yaklaşık olarak dekara 1 ton (1000 kg) ve üzerine çıkabilirken, kuru koşullarda ve tesis yılında bu değer belirgin biçimde düşer. Verimi etkileyen başlıca etkenler arasında sulama düzeni, biçim zamanının doğru seçilmesi (genellikle tomurcuklanma ile çiçeklenme başlangıcı arası), fosfor ve potasyum başta olmak üzere dengeli gübreleme, iyi bir tesis (uygun tohumluk ve sıklık), yabancı ot ve zararlı kontrolü ile toprağın drenaj durumu yer alır. Kesin rakamlar bölgeye göre değiştiğinden, üreticinin il veya ilçe tarım müdürlüğü ile araştırma enstitülerinin yöreye özgü verilerini dikkate alması önerilir.
Yonca üretiminin büyük bölümü iç piyasada, hayvancılık işletmelerinin kaba yem ihtiyacını karşılamak üzere tüketilir. Süt ve besi sığırcılığı ile küçükbaş hayvancılıkta yonca; taze ot, kuru ot (balya) ve silaj olarak kullanılan temel kaliteli kaba yem kaynağıdır. Türkiye'de kaliteli kaba yem arzının talebi tam karşılayamaması nedeniyle yem bitkileri üretimi devlet destekleri kapsamında teşvik edilmekte, bu da yoncanın ekonomik önemini artırmaktadır. Üretimin önemli bir kısmı işletmelerin kendi hayvanları için yapıldığından pazara doğrudan girmeyebilir; bununla birlikte kuru ot balyası ve yonca tohumu ticareti iç pazarda aktif bir alandır. Yonca aynı zamanda toprağa azot kazandırması ve ekim nöbetindeki olumlu etkisiyle dolaylı ekonomik fayda sağlar. Dış ticarette yonca ürünlerinin hacmi yıldan yıla değişebildiğinden, güncel ihracat ve ithalat rakamları için TÜİK ve Tarım ve Orman Bakanlığı verilerinin izlenmesi doğru yaklaşımdır.
Yonca çok yıllık bir bitkidir ve iyi bir tesis ile uygun bakım koşullarında genellikle birkaç yıl boyunca (çoğu koşulda yaklaşık 3 ila 5 yıl, bazı durumlarda daha uzun süre) ürün vermeye devam eder. Ömür süresi çeşide, toprak yapısına, sulamaya, biçim yönetimine ve yabancı ot baskısına göre değişir. Yaşlanan ve seyrekleşen yonca tarlaları verim düştüğünde yenilenir ve ekim nöbetiyle farklı bir ürüne geçilir.
Yoncada besin değeri ile verim dengesini yakalamak için biçim, genellikle tomurcuklanma ile çiçeklenmenin başladığı dönem arasında yapılır. Çok erken biçim protein bakımından zengin ama toplam verimi düşük ot verirken, çok geç biçimde ot kabalaşır ve besin değeri azalır. Bitkinin kök rezervlerini yenilemesi ve sonraki biçimlerin gücü için biçim zamanlamasına dikkat edilmesi önemlidir.
Yonca; derin, verimli, iyi drene olan, nötr veya hafif alkali topraklarda en iyi performansı gösterir. Taban suyu yüksek, ağır ve su tutan topraklarda kökleri zarar görür. Derin kök sistemi sayesinde kurağa belirli ölçüde dayanır, ancak yüksek verim için sulama gerekir. Tuzlu ve kireçli topraklara sınırlı ölçüde uyum sağlar; asit topraklarda ise kireçleme ve toprak düzenlemesi gerekebilir.
Evet. Yonca bir baklagil olduğu için kök yumrularında yaşayan Rhizobium bakterileriyle ortak yaşam kurar ve havadaki serbest azotu toprağa bağlar. Bu sayede hem kendi azot ihtiyacının önemli bölümünü karşılar hem de ekim nöbetinde kendinden sonra gelen tahıl gibi ürünler için toprak verimliliğini artıran olumlu bir ön bitki görevi görür. Bu özellik, yoncayı sürdürülebilir tarımda değerli kılar.
Yonca çiçeklendiğinde arılar için önemli bir nektar ve polen kaynağıdır, bu nedenle çiçeklenme döneminde arıcılıkla olumlu etkileşim gösterebilir. Ancak yem üretimi amacıyla yetiştirilen yoncada biçim çoğunlukla çiçeklenme başlangıcında yapıldığından, tarla tam çiçeklenmeye çoğu zaman ulaşmaz. Hem yüksek kaliteli ot hem de arı otlatması hedefleniyorsa biçim planlaması buna göre ayarlanabilir.
Yonca, genellikle ilkbahar veya sonbahar aylarında ekilir. İlkbahar ekimi için toprak sıcaklığının 10-15 derece arasında olması idealdir.
Yonca, ekimden yaklaşık 60-90 gün sonra hasat edilebilir. Hasat süresi, çeşide, iklime ve bakım koşullarına göre değişir.
Yonca, derin, iyi drene olmuş ve besin maddeleri açısından zengin toprakları tercih eder. Ilıman iklimler, yonca yetiştiriciliği için en uygun olanlarıdır.
Yonca, kurak dönemlerde düzenli sulama gerektirir ancak aşırı sulamadan kaçınılmalıdır. Toprağın nem durumuna bağlı olarak sulama sıklığı ayarlanmalıdır.
Yonca çeşitleri arasında 'İtalyan yoncası', 'Alman yoncası' ve 'Kırmızı yonca' gibi türler bulunur. Her birinin farklı özellikleri ve yetiştirme koşulları vardır.
Yonca bitkisinde en sık görülen hastalıklar arasında 'kök çürüklüğü' ve 'yaprak lekesi' yer alır. Bu hastalıklar, uygun bakım ve hastalık yönetimi ile kontrol altına alınabilir.
Yonca bitkisi, 'yonca böceği' ve 'kırmızı örümcek' gibi zararlılar tarafından tehdit edilebilir. Zararlılarla mücadele, bitkinin sağlığını korumak açısından önemlidir.
Yonca, düzenli olarak budanmalı ve bakım yapılmalıdır. Budama, bitkinin verimliliğini arttırmak için hasat sonrası dönemde gerçekleştirilir.
Yonca, hasat edildikten sonra serin ve kuru bir ortamda saklanmalıdır. Doğru saklama koşulları, besin değerinin korunmasına yardımcı olur.
Sera ortamında yonca, iklim koşullarından daha az etkilenir ve daha kontrollü bir ortamda yetişir. Açık alanda ise doğal iklim koşulları ile başa çıkmak gerekir.
Yonca, rotasyon sistemlerinde diğer bitkilerle değişimli olarak ekilmelidir. Bu, toprağın besin maddelerini korumasına ve hastalık riskinin azalmasına yardımcı olur.
Yonca verimi, çeşide, iklime ve bakım koşullarına göre değişir. İyi bir bakım ve uygun iklim, verimi artıran faktörlerdir.
Yonca, organik tarım yöntemleri ile yetiştirilebilir; kimyasal gübre ve ilaç kullanılmadan doğal yöntemler tercih edilmelidir. Toprağın organik madde açısından zengin olması önemlidir.
Hasat sonrası yonca, hemen kurutulmalı ve uygun şartlarda depolanmalıdır. Bu, besin değerinin korunması açısından önem taşır.
Yonca, genellikle rüzgar ve böcekler tarafından tozlaşır. Doğal tozlaşma, bitkinin verimliliğini artırır.
Yonca, soğuğa ve dona belirli bir dayanıklılığa sahiptir ancak aşırı soğuk koşullarda zarar görebilir. Dayanıklılık, çeşide ve yetiştirme koşullarına bağlıdır.
Kaynak: Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM), Tarım ve Orman Bakanlığı.
Harman üzerinde güncel yonca ilanlarını inceleyin ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Yonca Yonca Üreticileri Ücretsiz İlan Ver
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
