Menü
Yonca (Medicago sativa), baklagiller familyasından çok yıllık bir yem bitkisidir ve münavebe planlamasında ayrı bir yeri vardır. Bir kez ekildiğinde tarlada üç ile dört yıl, uygun koşullarda daha uzun süre kalır; bu süre boyunca yılda birkaç kez biçilerek kaliteli kuru ot ve protein bakımından zengin yem sağlar. Derin ve güçlü kazık kök sistemi toprağın alt katmanlarına iner, sıkışmış tabakayı gevşetir ve alttaki nemden yararlanır. Kökündeki Rhizobium meliloti bakterileriyle kurduğu ortak yaşam sayesinde havanın serbest azotunu toprağa bağlar; tarlayı terk ettiğinde geride azotça zengin, yapısı iyileşmiş bir toprak bırakır. Bu nedenle yonca, ekim nöbetinde toprağı dinlendiren ve besleyen temel bitki olarak değerlendirilir. Kendisinden sonra gelecek tahıl veya mısır gibi azot isteği yüksek bitkiler için ideal bir ön bitkidir. Yonca tarlasının bozulması, çok yıllık döngünün sonunda planlı bir geçiş gerektirir.
Yoncanın münavebedeki önemi öncelikle toprağa kazandırdığı azottan gelir. Kök nodüllerindeki bakteriler yılda dekara onlarca kilogram saf azota denk gelen miktarda azotu havadan bağlar ve bu azotun önemli bir kısmı yonca tarlası bozulduğunda toprakta kalır. Böylece kendisinden sonra ekilen bitkinin gübre ihtiyacı belirgin biçimde azalır. Çok yıllık ve sık kök yapısı toprağı erozyona karşı korur, organik madde miktarını artırır ve mikrobiyal yaşamı canlandırır. Derin kazık kökü, tek yıllık bitkilerin ulaşamadığı sıkışmış alt katmanları gevşeterek toprağın havalanmasını ve su tutma kapasitesini iyileştirir. Ayrıca tarla uzun süre işlenmeden kaldığı için toprak yorgunluğu azalır. Bir başka önemli katkısı, çok yıllık örtü sayesinde tek yıllık yabancı otların baskılanması ve tahıl hastalıklarının konukçusuz kalarak toprakta azalmasıdır. Bütün bunlar yoncayı, verimi düşen tarlaları yeniden dengeye kavuşturan bir onarıcı bitki haline getirir.
Yoncadan sonra gelecek bitkinin, geride bırakılan azottan en iyi şekilde yararlanan türlerden seçilmesi mantıklıdır. Bu nedenle yonca tarlası bozulduktan sonra buğday, arpa, tritikale gibi tahıllar ve özellikle azot isteği yüksek olan mısır çok iyi sonuç verir; bu bitkiler yoncanın bıraktığı azotu değerlendirerek daha az gübreyle yüksek verim sağlar. Ayçiçeği, şeker pancarı, patates ve domates, biber gibi sebzeler de yonca sonrası azotça zengin toprakta başarıyla yetişir. Yonca ekmeden önce ise tarlanın temiz ve iyi hazırlanmış olması önemlidir; bu yüzden yoncadan önce çapa bitkileri sayılan mısır, patates veya ayçiçeği gibi tarlayı yabancı ottan arındıran ürünler tercih edilir. Ayrıca hububat hasadından sonra da yonca tesisi yapılabilir. Yoncanın küçük tohumu iyi bir tohum yatağı istediği için, ön bitkinin toprağı gevşek ve düzgün bırakması ekimin başarısını artırır.
Yoncadan sonra bir başka baklagilin ekilmesinden kaçınılmalıdır. Yonca, fiğ, korunga, üçgül, fasulye, nohut, mercimek ve bakla aynı familyadandır; baklagili baklagilin ardından ekmek, ortak hastalık ve zararlıların toprakta birikmesine yol açar ve azot bağlama avantajını da boşa çıkarır. En kritik nokta, aynı tarlaya yonca sökümünün hemen ardından tekrar yonca ekilmemesidir. Yonca kökleri toprakta kendi çimlenmesini ve gelişmesini engelleyen allelopatik maddeler biriktirir; buna yonca yorgunluğu veya kendi kendini zehirleme adı verilir. Bu nedenle bir yonca tarlası bozulduktan sonra aynı yere yeniden yonca ekmeden önce en az bir, tercihen iki ile üç yıl başka bitkilerle ara verilmelidir. Bu arada tahıl veya çapa bitkileri ekilerek toprak temizlenir. Ayrıca yoncayı, kök çürüklüğü ve solgunluk hastalıklarını paylaştığı bitkilerin hemen ardına koymak da riski artırır. Yorgunluk kuralına uyulmadan yapılan tekrar ekimlerde tarla seyrek kalır ve verim düşer.
Dört yıllık bir örnek plan şöyle kurulabilir. Birinci yıl tarla mısır veya patates gibi bir çapa bitkisiyle işlenir; bu ürün toprağı gevşetir, yabancı otları baskılar ve yonca için temiz bir tohum yatağı bırakır. İkinci yılın başında, çapa bitkisi hasadından sonra iyi hazırlanmış tarlaya yonca ekilir ve yonca ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci yıllar boyunca tarlada tutulur; bu üç dört yıllık dönemde yılda birkaç biçim alınırken toprak azotça zenginleşir. Yonca döneminin sonunda tarla sökülür ve ardından altıncı yıl azot isteği yüksek buğday veya arpa gibi bir tahıl ekilir; bu tahıl yoncanın bıraktığı azottan yararlanarak az gübreyle iyi verir. Yedinci yıl ayçiçeği veya bir sebzeyle devam edilir. Aynı tarlaya yeniden yonca ekmek için, söküm sonrası yonca yorgunluğu kuralı gereği en az iki üç yıl başka bitkilerle ara verilmiş olması sağlanır, böylece döngü sağlıklı biçimde tekrarlanır.
Yonca toprağa bol azot bıraktığı için kendisinden sonra azot isteği yüksek bitkiler ekmek en verimli seçimdir. Buğday, arpa ve tritikale gibi tahıllar ile mısır bu iş için idealdir; bu bitkiler yoncanın bıraktığı azotu değerlendirerek daha az gübreyle yüksek verim verir. Ayçiçeği, şeker pancarı, patates ve domates gibi sebzeler de yonca sonrası toprakta başarıyla yetişir.
Aynı tarlaya hemen yeniden yonca ekilmemelidir. Yonca kökleri toprakta kendi gelişimini engelleyen allelopatik maddeler biriktirir; buna yonca yorgunluğu denir. Bu nedenle söküm sonrası en az bir, güvenli olması için iki ile üç yıl tahıl veya çapa bitkileriyle ara verilmelidir. Bu bekleme yapılmadan yapılan tekrar ekimlerde tarla seyrek kalır ve verim düşer.
Yoncanın küçük tohumu düzgün, gevşek ve yabancı ottan temiz bir tohum yatağı ister. Bu yüzden yoncadan önce mısır, patates veya ayçiçeği gibi tarlayı gevşeten ve yabancı otları baskılayan çapa bitkileri tercih edilir. Ayrıca hububat hasadının ardından da iyi bir toprak hazırlığıyla yonca tesisi yapılabilir.
Yonca baklagiller familyasındandır; fiğ, korunga, üçgül, fasulye, nohut, mercimek ve bakla da aynı familyadadır. Baklagili baklagilin ardına ekmek, ortak hastalık ve zararlıların toprakta birikmesine yol açar, kök çürüklüğü ve solgunluk riskini artırır. Ayrıca zaten azotça zengin toprağa yeni bir azot bağlayıcı koymak avantaj sağlamaz. Bu yüzden yoncadan sonra tahıl veya çapa bitkisine geçilmelidir.
Evet. Yonca kökündeki Rhizobium bakterileri havanın serbest azotunu bağlar ve tarla bozulduğunda bu azotun önemli kısmı toprakta kalır. Bu miktar, kendisinden sonra ekilen tahılın gübre ihtiyacını belirgin biçimde azaltır, ancak toprak analizine göre eksik kalan besinlerin tamamlanması yine de önerilir. Azotun yanında yonca organik maddeyi ve toprak yapısını da iyileştirir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM). Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel yonca ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Yonca Yonca Ne Zaman Ekilir Yonca Yetiştiriciliği Tüm Yonca BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
