Menü
Yonca, Türkiye'de kaba yem üretiminin bel kemiğini oluşturan çok yıllık bir baklagil yem bitkisidir. Bir kez ekildikten sonra iklim ve toprak koşullarına göre tarlada dört ile yedi yıl kalabilmesi, yıllık birden fazla biçim vermesi ve toprağa azot bağlaması onu maliyet açısından ilgi çekici kılar. Karlılığı büyük ölçüde iki noktaya bağlıdır: birincisi kurulan tarlanın uzun ömrü boyunca yatırımın kaç yıla yayıldığı, ikincisi ürünün kuru ot mu yoksa yeşil ot ya da silaj olarak mı değerlendirildiğidir. Sulanan alanlarda yılda üç ile altı biçim mümkünken, kuru koşullarda biçim sayısı ve verim belirgin düşer. Kendi hayvancılık işletmesi için üretenlerde yonca, satın alınan yeme kıyasla girdi tasarrufu sağlarken, doğrudan satış yapanlarda balyalama, taşıma ve depolama kalitesi geliri belirler. Bu sayfa yoncada hangi maliyet kalemlerinin öne çıktığını, gelir ve başabaş mantığını ve başlıca riskleri kesin lira vermeden, göreli ağırlıklarıyla açıklar.
Yoncada maliyetleri iki döneme ayırmak gerekir: tesis yılı ve sonraki üretim yılları. Tesis yılı en ağır masraf dönemidir çünkü tarla hazırlığı, derin sürüm, taban gübrelemesi ve nispeten pahalı olan sertifikalı tohum bu yılda tek seferde harcanır. Ancak bu masraf tarlanın ömrüne (çoğunlukla 4-7 yıl) bölündüğü için yıllık bazda hafifler; bu nedenle karlılık hesabında amortisman mantığı esastır. Üretim yıllarında en büyük değişken kalem sulamadır; yonca su isteği yüksek bir bitki olduğundan sulanan alanlarda enerji, işçilik ve su masrafı toplam giderin önemli bir bölümünü oluşturur. İkinci ağır kalem hasat ve harmanlamadır: her biçimde biçme, tırmıklama, balyalama ve taşıma maliyeti tekrarlanır, yılda 3-6 biçim yapıldığından bu kalem katlanarak birikir. Gübrede azot ihtiyacı baklagil olması nedeniyle düşüktür fakat fosfor, potasyum ve özellikle bor gibi mikro besinler verimi doğrudan etkiler. Yabancı ot ve zararlı (yonca hortumlu böceği vb.) mücadelesi ile makine kirası diğer kalemlerdir. Göreli önem sıralaması için işletmenin kendi kayıtları ve il tarım müdürlüğü girdi föyleri kullanılmalıdır.
Gelir, basitçe yıllık toplam verim ile satış fiyatının çarpımıdır; ancak yoncada verim tek biçimle değil, sezon boyunca alınan biçimlerin toplamıyla oluşur. Sulanan verimli koşullarda dekardan alınan yıllık kuru ot toplamı, kuru koşullardakinin belirgin şekilde üzerindedir ve biçim sayısı arttıkça birim tesis masrafı daha çok ürüne dağıldığı için karlılık iyileşir. Fiyat tarafında kuru ot balyası, yeşil ot ve silajın birim değerleri farklıdır; kuru ot genellikle depolanabilir ve pazarlanabilir olduğu için ticari üreticinin tercihidir. Başabaş noktası mantığı şöyle kurulur: tesis yılının toplam masrafı tarla ömrüne bölünüp yıllık üretim giderlerine eklenir, çıkan yıllık toplam maliyet o yılki toplam verime bölününce birim (kg) maliyet bulunur; satış fiyatı bu birim maliyetin üzerindeyse kar oluşur. Kendi hayvanına yem üretenlerde gelir, piyasadan yem satın almaktan kaçınılan tutar olarak düşünülmelidir. Rakamlar il, sulama imkanı, biçim sayısı ve yıla göre değişkendir; kesin hesap için güncel yerel fiyat ve verim verisi şarttır.
Yoncada en büyük risk kuruma ve depolama kaynaklıdır: biçimden sonra yağış gelirse ot ıslanır, renk ve besin değeri düşer, küflenme başlar ve balya değeri ciddi biçimde kaybolur. İklim riski çok yıllık yapı nedeniyle katlanır; şiddetli kış, don veya uzun kuraklık tarlanın erken elden çıkmasına ve tesis masrafının beklenenden az yıla bölünmesine yol açar. Su, yoncanın en kritik girdisi olduğundan sulama imkanının daralması ya da enerji maliyetinin artması karlılığı doğrudan aşındırır. Yonca hortumlu böceği, yaprak biti ve çeşitli mantari hastalıklar verim kayıplarına neden olabilir. Toprak yorgunluğu ve yonca allelopatisi nedeniyle aynı tarlaya arka arkaya yonca ekilememesi münavebe zorunluluğu getirir. Pazar tarafında balya fiyatlarının mevsimsel dalgalanması ve talep düşüklüğü, satışa yönelik üreticide gelir belirsizliği yaratır.
Karlılığı artırmak için biçim zamanlaması kritiktir: yonca tomurcuklanma ile çiçeklenme başı arasında biçildiğinde protein ve verim dengesi en iyi noktadadır, geç biçim besin değerini düşürür. Balyalamayı otun nem oranı uygun düzeye indiğinde yapmak küf ve besin kaybını önler; nemli balya hem kaliteyi hem satış değerini düşürür. Tesis yılında sertifikalı, bölgeye uygun çeşit ve doğru tohumluk miktarı kullanmak tarlanın uzun ömürlü ve sık olmasını sağlayarak yıllık maliyeti düşürür. Toprak analizi yaptırıp fosfor, potasyum ve bor eksikliğini gidermek biçim başına verimi belirgin artırır. Sulama suyunu biçim dönemlerine göre planlamak su ve enerji giderini optimize eder. Kendi hayvancılığı olan işletmede yoncayı satmak yerine yeme dönüştürmek çoğu zaman katma değeri yükseltir. Yerel il/ilçe tarım müdürlüğü ve TAGEM yayınlarındaki yetiştirme takvimi ve girdi föyleri planlamada esas alınmalıdır.
Yonca, çok yıllık yapısı ve yılda birden fazla biçim vermesi sayesinde uygun koşullarda karlı olabilir. Karlılığın anahtarı, tesis yılının yüksek masrafının tarlanın 4-7 yıllık ömrüne bölünmesi ve özellikle sulanan alanlarda biçim sayısının yüksek tutulmasıdır. Kendi hayvanına yem üreten işletmede satın alınan yemden tasarruf, satışa üretende ise balya kalitesi ve yerel fiyat karı belirler. Kesin sonuç için işletmenin kendi verim ve girdi kayıtları ile güncel yerel fiyatlar kullanılmalıdır.
Yonca çok yıllık bir bitkidir ve iklim, toprak, çeşit ile bakım koşullarına göre genellikle dört ile yedi yıl tarlada kalabilir. Tarlanın uzun ömürlü olması, bir kez yapılan tesis masrafının daha çok üretim yılına bölünmesini sağladığı için yıllık maliyeti düşürür ve karlılığı doğrudan etkiler. Yorulan veya seyrelen tarla verim düştüğünde münavebeyle elden çıkarılır.
Biçim sayısı büyük ölçüde sulama imkanına ve iklime bağlıdır. Sulanan verimli koşullarda yılda üç ile altı biçim mümkünken, kuru koşullarda biçim sayısı ve verim belirgin şekilde azalır. Her biçim ayrı hasat ve balyalama masrafı doğurduğu için biçim sayısı hem geliri hem gideri birlikte artırır; birim tesis maliyeti daha çok ürüne dağıldığından biçim sayısının yüksek olması genelde karlılık lehinedir.
Üretim yıllarında en ağır kalemler sulama ile hasat ve harmanlama (biçme, tırmıklama, balyalama, taşıma) masraflarıdır; bunlar her biçimde tekrarlandığı için birikir. Tesis yılında ise pahalı tohumluk ve tarla hazırlığı öne çıkar, ancak bu masraf tarlanın ömrüne yayılır. Baklagil olması nedeniyle azot ihtiyacı düşüktür fakat fosfor, potasyum ve bor gibi besinler verim için önemlidir.
Bu, işletmenin yapısına bağlıdır. Hayvancılık işletmeniz varsa yoncayı yeme dönüştürmek, piyasadan yem satın almaktan kaçınılan tutar kadar dolaylı gelir sağlar ve çoğu zaman katma değeri yükseltir. Yalnızca bitkisel üretim yapıyorsanız kuru ot balyası depolanabilir ve pazarlanabilir olduğundan satış mantıklıdır, ancak balya fiyatlarının mevsimsel dalgalanması gelir belirsizliği yaratır. Karar için kendi yem ihtiyacınız ve yerel balya fiyatları karşılaştırılmalıdır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) Yem Bitkileri Yetiştiriciliği Yayınları. Maliyet ve gelir değerleri bölge, yıl, verim ve piyasa koşullarına göre değişir.
Harman üzerinde güncel yonca fiyatlarını ve ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Yonca Güncel Fiyatları Satılık Yonca Maliyet Hesaplama Aracı Yonca Yetiştiriciliği Tüm Yonca BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
