Menü
Nisan, Türkiye'nin büyük bölümünde toprağın ısındığı, gece donlarının çekilmeye başladığı ve tarım takviminin en yoğun geçtiği aydır. Bu ay hem kışlık ekimlerin tamamlanması hem de sıcak sever yazlık sebzelerin fide ve tohum ekimine start verilmesi bakımından kritik bir eşiktir. Ancak Nisan'da başarı, toprağın gerçekten ısınmış olmasına ve son ilkbahar donunun geride kalmasına bağlıdır. Ege ve Akdeniz kıyısında ay başından itibaren domates, biber, patlıcan fideleri tarlaya çıkabilirken, İç Anadolu ve Doğu'da aynı işler için ayın sonunu, hatta Mayıs'ı beklemek gerekir. Bu rehberde Nisan'da ekilebilecek ürünleri bölge bölge, sıcak sever sebzelerin dikim kurallarını, fide seçimini, sık yapılan hataları ve toprak hazırlığını çiftçinin sahada uygulayabileceği somut ayrıntılarla ele alıyoruz.
Nisan'da ekime karar vermeden önce takvime değil toprağa bakılır. Yazlık sebzelerin çimlenmesi için toprak sıcaklığının 5 santimetre derinlikte kararlı biçimde 12 ila 15 dereceye ulaşmış olması gerekir; domates, biber, patlıcan gibi türlerde bu değer 15 derecenin üstüdür. Basit bir kontrol için sabah erken saatte toprak termometresi kök bölgesine batırılır, birkaç gün üst üste benzer değer okunuyorsa toprak ısınmış demektir. İkinci kontrol tavdır: bir avuç toprak elde sıkıldığında top olup hafif dokununca dağılıyorsa tav yerindedir, su sızıyorsa toprak fazla ıslak, toz gibi dağılıyorsa fazla kurudur. Islak toprakta yapılan işleme tabanda sıkışma ve kaymak tabakası yaratır. Son olarak bölgenizin son ilkbahar don tarihi öğrenilmeli; sıcak sever türler bu tarih geçmeden açığa dikilmez. Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün il bazlı don verileri ve yerel ziraat odası kayıtları bu konuda yol göstericidir.
Nisan, soğuğa dayanıklı ve serin sever birçok türün doğrudan tarlaya tohum ekimi için ideal aydır. Havuç, turp, pancar, maydanoz, dereotu, roka, ıspanak (erken Nisan), marul ve kıvırcık salata soğuk toprakta bile çimlenir ve don riskini büyük ölçüde tolere eder. Bezelye ve bakla gibi baklagiller de Nisan başında rahatlıkla ekilir. Ayın ortasından itibaren toprak ısındıkça fasulye, börülce, bamya, kabak, sakız kabağı, salatalık ve mısır doğrudan tohumla ekilebilir; bunlardan fasulye ve salatalık don çok hassastır, bu yüzden serin bölgelerde ayın son haftası beklenir. Kök sebzelerde tohum derinliği tohum çapının iki üç katını geçmemeli, havuç gibi ince tohumlar 1 santimetreyi aşmamalıdır. Sık ekimden kaçınmak için havuç ve turp tohumu kum veya kuru kahve telvesiyle karıştırılarak serpilirse seyreltme işi kolaylaşır. Doğrudan ekimde çimlenme tamamlanana kadar üst toprağın nemli tutulması, ancak göllendirilmemesi başarının anahtarıdır.
Domates, biber, patlıcan, kavun ve karpuz gibi sıcak sever türler Nisan'ın yıldızlarıdır ama en çok hata da bunlarda yapılır. Bu türler dondan zarar gördüğü için genellikle tohumdan değil, hazır fideyle dikilir. Kıyı Ege ve Akdeniz'de fide dikimi Nisan başında yapılabilirken, Marmara ve Karadeniz'de ayın ikinci yarısı, İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu'nun yüksek kesimlerinde ise Nisan sonu ile Mayıs başı uygundur. Fide dikiminde toprak sıcaklığının 15 derecenin üzerinde ve gece sıcaklığının 10 derecenin altına düşmemesi beklenir. Dikim akşamüstü, güneş kırıldıktan sonra yapılır; sıcak öğle saatlerinde dikilen fide yanar ve şok yaşar. Domates fidesi köklenmeyi artırmak için ilk yapraklara kadar hafif derin dikilebilir, biber ve patlıcan ise kök boğazından derine batırılmaz. Sıra arası domateste 80 ila 100, biber ve patlıcanda 50 ila 60 santimetre bırakılır. Dikimden hemen sonra can suyu verilmeli, ilk günlerde öğle güneşine karşı gölgeleme faydalıdır.
Nisan dikimlerinde ürünün kaderini çoğu zaman fide kalitesi belirler. İyi fide bodur ve tıknazdır, gövdesi kalem kalınlığında ve dik durur; boyu uzamış, sararmış, çılız ve uçları sürgün vermiş fideler zayıftır. Kök yumağı sağlam, beyaz ve saçak kökleri bol olmalı, kahverengi çürük kök istenmez. Yaprak altları hastalık, beyaz sinek yumurtası veya kırmızı örümcek belirtisi yönünden kontrol edilir. Seradan gelen fide doğrudan açık tarlaya dikilirse ani hava ve güneş şokuyla durur; bu yüzden şaşırtma yani sertleştirme yapılır. Fideler dikimden 7 ila 10 gün önce gündüzleri dış ortama çıkarılıp geceleri korunur, sulama azaltılır ve rüzgarla temas ettirilir. Böylece bitki kütikülasını kalınlaştırır, dikim sonrası tutma oranı belirgin artar. Kendi fidesini yetiştiren üretici viyol harcının sterilliğine dikkat etmeli, çökerten hastalığına karşı fazla sulamadan kaçınmalıdır.
Sponsorlu
Türkiye'nin iklim çeşitliliği Nisan takvimini bölgeye göre baştan yazar. Akdeniz ve Ege kıyı şeridinde toprak erken ısındığı için Nisan başında domates, biber, patlıcan, salatalık ve kavun karpuz fideleri açığa çıkabilir, hatta örtüaltından açığa geçiş tamamlanır. Marmara'da kıyı kesimler bir iki hafta gerideyken iç kesimlerde ayın ortası beklenir. Karadeniz'de nem ve serinlik nedeniyle sıcak sever türlerde ayın ikinci yarısı, çay ve fındık bölgelerinde ise bakım işleri öne çıkar. İç Anadolu'da geç donlar Nisan sonuna kadar sürebildiğinden domates ve fasulye gibi hassas türler için Mayıs güvenli sınırdır; bu bölgede Nisan daha çok havuç, pancar, soğan, patates ve serin sever yeşilliklerin ayıdır. Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun yüksek kesimlerinde toprak geç uyanır, sıcak sever ekimler büyük ölçüde Mayıs'a kayar. Patates dikimi ise sahilde Şubat Mart'ta biterken İç Anadolu ve Doğu'da tam Nisan işidir.
Nisan yalnızca sebze bahçesinin değil, geniş tarla bitkilerinin de ayıdır. Ayçiçeği bu ayın en tipik ürünüdür; toprak 8 ila 10 dereceye ulaştığında Trakya, İç Anadolu ve Karadeniz'in uygun kesimlerinde ekilir. Şeker pancarı sözleşmeli üretimde genellikle Mart sonu Nisan başında tamamlanır. Mısır, sahil bölgelerinde Nisan boyunca, iç kesimlerde ayın sonuna doğru toprak ısındıkça ekilir; ikinci ürün mısır ise hasat sonrası Haziran Temmuz'a kalır. Patates orta ve yüksek rakımda Nisan'ın ana ürünüdür. Yem bitkilerinden yonca ve korunga ilkbahar ekimi için Nisan'da uygun zemin bulur, tek yıllık silajlık mısır ve sorgum ise ayın ikinci yarısında gündeme gelir. Kuru fasulye ve nohut gibi baklagiller bölgeye göre Nisan'da ekilebilir. Tarla ekimlerinde tohum yatağının iyi bastırılması, tohum toprak temasının sağlanması ve ekim derinliğinin türüne göre ayarlanması çıkış düzgünlüğünü doğrudan etkiler.
Nisan'da acele en pahalı hatadır. İlk sıcak günlere aldanıp sıcak sever fideleri erken dikmek, bir gecelik don ile tüm emeği yok edebilir; don riski geçmeden açığa dikim yapılmamalı, geç donlara karşı don bezi, tünel veya geçici örtü hazır tutulmalıdır. İkinci sık hata ıslak toprağı işlemektir; çamurlu toprakta yapılan bellemede oluşan sert kesekler ve taban sıkışması kök gelişimini engeller. Üçüncüsü aşırı ve derin ekimdir: küçük tohumların derine gömülmesi çıkışı geciktirir veya tamamen engeller. Dördüncüsü fideyi sertleştirmeden dikmek ve öğle sıcağında dikim yapmaktır. Beşincisi ölçüsüz gübreleme; toprak analizi yaptırmadan atılan fazla azot bitkiyi çatlatır, hastalığa açık hale getirir. Altıncısı sık dikimdir; sıra ve bitki aralığına uyulmadığında havalanma bozulur, mantari hastalıklar patlar. Son olarak sulama düzensizliği çatlama ve çiçek burnu çürüklüğü gibi sorunlara yol açar. Planlı, ölçülü ve toprağı gözeten üretici Nisan'da kayıpsız ilerler.
Sağlıklı bir Nisan sezonu doğru toprak hazırlığıyla başlar. Toprak tavında iken derin işleme yapılır, iri kesekler kırılır ve tohum yatağı ince, düzgün ve dirençsiz hale getirilir. Mümkünse ekimden önce ziraat odası veya özel laboratuvar aracılığıyla toprak analizi yaptırılmalı, azot fosfor potasyum ve kireç durumu buna göre planlanmalıdır; körlemesine gübre atmak hem israf hem risktir. Yanmış çiftlik gübresi veya kompost sonbaharda verilememişse Nisan başında toprakla iyice karıştırılarak organik madde takviye edilir. Taban gübresi ekimle birlikte, azotlu üst gübre ise bitki geliştikçe bölünmüş dozlarda verilir. İlk sulamada amaç tohum ve fideyi köklendirmektir; toprak nemli tutulur ama göllendirilmez, kaymak tabakası oluşursa çapa ile kırılır. Damla sulama kuran üreticiler su ve gübreyi kök bölgesine yönlendirerek hem tasarruf sağlar hem yaprak ıslanmasından kaynaklı mantari hastalıkları azaltır. Sabah erken saatlerde sulama, gün içi buharlaşma kaybını en aza indirir.
Sponsorlu
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
